{"id":726,"date":"2009-12-11T21:44:35","date_gmt":"2009-12-11T17:44:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=726"},"modified":"2010-03-27T08:41:11","modified_gmt":"2010-03-27T04:41:11","slug":"tarixd%c9%99-ilk-d%c9%99f%c9%99-futbolu-oynayan-turkl%c9%99rdirmi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=726","title":{"rendered":"TAR\u0130XD\u018f \u0130LK D\u018fF\u018f FUTBOL OYNAYAN T\u00dcRKL\u018fRD\u0130RM\u0130?"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/istanbul1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-1093\" style=\"margin: 2px;\" title=\"istanbul\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/istanbul1.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"100\" srcset=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/istanbul1.jpg 150w, https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/istanbul1-100x66.jpg 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>Kocaeli Universitetind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n beyn\u0259lxalq konfransda ilginc fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirildi<br \/>\n<\/strong>Dekabr\u0131n 11-d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin Kocaeli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201cXalq oyunlar\u0131nda \u0259yl\u0259nc\u0259\u201d beyn\u0259lxalq elmi konfrans\u0131 \u00f6z i\u015fin\u0259 ba\u015flad\u0131. \u018fvv\u0259lc\u0259 qeyd edim ki, \u0130stanbuldan 100 km m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Kocaeli \u015f\u0259h\u0259ri d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131r. Da\u011fl\u0131q relyef\u0259 malikdir. M\u0259\u015fhur \u201cKartepe\u201d adlanan da\u011fl\u0131q q\u0131\u015f kompleksi d\u0259 m\u0259hz bu \u015f\u0259h\u0259rin \u0259razisin\u0259 aiddir. Kocaeli Universiteti d\u0259 el\u0259 da\u011flar\u0131n aras\u0131nda in\u015fa edilib. \u018fvv\u0259lc\u0259 g\u00f6zl\u0259rim\u0259 inana bilm\u0259dim. \u0130nsan n\u0259l\u0259r yaradarm\u0131\u015f.<!--more--> \u018fz\u0259m\u0259tli, ba\u015f\u0131 qarl\u0131 da\u011flar\u0131n aras\u0131nda d\u00fcnya standartlar\u0131na uy\u011fun, b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259raiti olan y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li universitet \u015f\u0259h\u0259rciyi in\u015fa edilmi\u015fdir. Konfrans\u0131n r\u0259smi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 da \u00e7ox g\u00f6z\u0259l idi. \u018fsl perfomans s\u0259rgil\u0259ndi. Tarixi v\u0259 m\u00fcasir t\u00fcrk r\u0259qsl\u0259rinin sintezi n\u00fcmayi\u015f etdirildi konfrans i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/31.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-755\" title=\"3\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/31.jpg\" alt=\"3\" width=\"300\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/31.jpg 500w, https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/31-100x66.jpg 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>R\u0259smi a\u00e7\u0131l\u0131\u015fdan sonra beyn\u0259lxalq konfrans \u00f6z i\u015fini da\u011fl\u0131q sah\u0259d\u0259 in\u015fa edilmi\u015f hoteld\u0259 davam etdirdi. Q\u0259rib\u0259 d\u0259 olsa, Kocaeli Universitetinin \u00f6z \u015f\u0259xsi hoteli var idi. Buc\u00fcr \u015f\u0259raiti olan bir universitetd\u0259 oxumaq h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n arzusudur, m\u0259nc\u0259.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/university.jpg\"><\/a>Konfransda 17-i \u0259cn\u0259bi olmaqla, t\u0259qrib\u0259n 200 n\u0259f\u0259r elm adam\u0131 i\u015ftirak edirdi. Az\u0259rbaycanl\u0131lar da var idi. Konfransda bir-birind\u0259n maraql\u0131 bildiril\u0259r t\u0259qdim edildi. B\u00fct\u00fcn i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 dinl\u0259dikc\u0259 \u0259slind\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin d\u00fcnyan\u0131n ilk sakinl\u0259ri olmas\u0131 fikri \u00f6z \u0259sas\u0131n\u0131 tap\u0131rd\u0131. S\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n sahibl\u0259ri olan t\u00fcrkl\u0259r. Konfransda \u0259sas\u0259n xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 \u0259yl\u0259nc\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259hs edilirdi. Bayramlarda, toy v\u0259 d\u00fcy\u00fcnl\u0259rd\u0259, ail\u0259 \u015f\u0259nlikl\u0259rind\u0259 d\u00fcz\u0259nl\u0259n\u0259n oyunlar, maraql\u0131 t\u0259dbirl\u0259r, \u0259yl\u0259nc\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 maraql\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar edilirdi. Bu konfrans\u0131n el\u0259 ilk g\u00fcn\u00fc m\u0259nd\u0259 xeyli maraql\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcratlar yarand\u0131. T\u00fcrk oldu\u011fuma g\u00f6r\u0259 bir daha q\u00fcrur hissi ke\u00e7irdim. \u00d6yr\u0259ndim ki, d\u00fcnyada ilk d\u0259f\u0259 futbol oynayan m\u0259hz t\u00fcrkl\u0259r olub. B\u0259li! Futbolu \u0259slind\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 t\u00fcrkl\u0259r b\u0259x\u015f edibl\u0259r. Bu fikri m\u0259nd\u0259n \u0259vv\u0259l \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n professor dr. Tuncer G\u00fclensoy ortaya atd\u0131. Bunu t\u0259kc\u0259 dild\u0259 deyil, elmi s\u00fcbutlarla ortaya qoydu. Bu fikir i\u015ftirak\u00e7\u0131lar aras\u0131nda h\u0259m q\u00fcr\u00fcr, h\u0259m d\u0259 \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q hissi yaratd\u0131 v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 q\u0131z\u011f\u0131n m\u00fczakir\u0259l\u0259r ba\u015flad\u0131. Professor dr. T.G\u00fclensoy bildirdi ki, t\u00fcrkl\u0259rin topla oynamas\u0131 bar\u0259d\u0259 ilk m\u0259nb\u0259l\u0259r Mahmud Ka\u015f\u011farl\u0131n\u0131n \u201cDivani L\u00fc\u011f\u0259ti T\u00fcrk\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 qeyd edilib. Bel\u0259 ki, bu \u0259s\u0259rd\u0259 bildirirlir ki, t\u00fcrkl\u0259r bo\u015f vaxtlar\u0131nda yumru formal\u0131 \u0259\u015fyalarla oynay\u0131rd\u0131lar. Bu oyunun ad\u0131 is\u0259 h\u0259min m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u201ctepik\u201d kimi qeyd olunur. Bizim dild\u0259 \u201ct\u0259pik\u201d kimi s\u0259sl\u0259n\u0259n bu ifad\u0259 \u0259slind\u0259 ayaqla yumru \u0259\u015fyan\u0131 vurmaq m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nir ki, bu da m\u00fcasir futbol oyununu xat\u0131rlad\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/71.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-766\" title=\"7\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/71.jpg\" alt=\"7\" width=\"240\" height=\"160\" srcset=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/71.jpg 400w, https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/71-100x66.jpg 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 240px) 100vw, 240px\" \/><\/a><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/14.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft\" title=\"1\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/14.jpg\" alt=\"1\" width=\"240\" height=\"160\" \/><\/a>Bu fikri s\u0259sl\u0259ndir\u0259n professor dr. Tuncer G\u00fclensoyun \u00f6z\u00fc xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan m\u0259\u015fhur bilim adamlar\u0131ndan hesab olunur. \u0130ndiy\u0259 kimi 50 kitab\u0131, 2000 m\u0259qal\u0259si \u00e7ap olunan bu alimi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131rlar. Maraql\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259r zaman\u0131 professora xeyli suallar verildi, lakin h\u00f6rm\u0259tli T.G\u00fclensoy fikirl\u0259rini ciddi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259 bilirdi. \u00d6zb\u0259kistandan olan bir xan\u0131m bildirdi ki, x\u00fcsus\u0259n Q\u0259rb m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 futbolun ilk d\u0259f\u0259 \u00c7ind\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131 v\u0259 sonradan \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirildiyi iddia olunur: \u201cSay\u0131n G\u00fclensoy, b\u0259s bu iddialara m\u00fcnasib\u0259tiniz nec\u0259dir?\u201d<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/21.jpg\"><\/a>Professorun cavab\u0131 da \u00e7ox maraql\u0131 oldu. O bildirdi ki, Q\u0259rb aliml\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259 t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kinibl\u0259r v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin d\u00fcnyadak\u0131 t\u0259sirini azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259mi\u015f\u0259 yalan m\u0259lumatlar yaym\u0131\u015flar: \u201cM\u0259n ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259 bilmir\u0259m, n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259hz Q\u0259rb aliml\u0259rinin dediyi d\u0259rhal b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada yay\u0131l\u0131r, amma biz t\u00fcrkl\u0259rin s\u00fcbuta yetirdiyi faktlar\u0131 he\u00e7 c\u00fcr q\u0259bul etm\u0259k ist\u0259mirl\u0259r. Burada da ikili standartlardan \u00e7\u0131x\u0131\u015f edilir.\u201d C\u0259nab G\u00fclensoyun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, futboluun ilk d\u0259f\u0259 \u00c7ind\u0259 yaranmas\u0131 fikri he\u00e7 d\u0259 o dem\u0259k deyil ki, topla oynama\u011f\u0131 \u00e7inlil\u0259r k\u0259\u015ff edib. Bel\u0259 ki, \u00c7ind\u0259 \u00e7oxlu mill\u0259tl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u00fcrkl\u0259r ya\u015fay\u0131b v\u0259 indi d\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. Bunlardan uy\u011furlar\u0131 misal g\u0259tirm\u0259k olar.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/41.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-760 alignleft\" title=\"4\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/41.jpg\" alt=\"4\" width=\"240\" height=\"360\" srcset=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/41.jpg 400w, https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/41-66x100.jpg 66w\" sizes=\"auto, (max-width: 240px) 100vw, 240px\" \/><\/a><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/21.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft\" title=\"2\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/21.jpg\" alt=\"2\" width=\"240\" height=\"360\" \/><\/a> \u018fslind\u0259 professorun bu fikri m\u0259n\u0259 yad deyildi. G\u0259nc ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 f.e.n. Cahid \u0130smay\u0131lo\u011flunun q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 bir monoqrafiyada da bu bar\u0259d\u0259 b\u0259zi qeydl\u0259r m\u00f6vcuddur. \u201cXI y\u00fczilliyin tarixi onomastik leksikas\u0131\u201d adl\u0131 kitabda C.\u0130smay\u0131lo\u011flu da Mahmud Ka\u015f\u011farl\u0131n\u0131n \u00abDivan\u00fc l\u00fc\u011fat-it-t\u00fcrk\u00bb \u0259s\u0259rin\u0259 istinad\u0259n iddia edir ki, tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 \u201ct\u0259pik\u201d oyununu m\u0259hz t\u00fcrkl\u0259r oynam\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>&#8230; N\u00f6vb\u0259 m\u0259n\u0259 \u00e7atd\u0131. K\u00fcrs\u00fcy\u0259 qalxd\u0131m v\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan folklorunda oyun v\u0259 \u0259yl\u0259nc\u0259l\u0259r: unudulanlar v\u0259 unudulmayanlar\u201d adl\u0131 bildirimi t\u0259qdim etdim. \u00c7\u0131x\u0131\u015f\u0131m\u0131n \u0259sas m\u00f6vzusu Az\u0259rbaycan folklorunda \u0259n \u00e7ox dan\u0131\u015f\u0131lan v\u0259 \u0259fsuslar olsun ki, nadir hallarda oynan\u0131lan \u201c\u00c7\u00f6vk\u0259n\u201d oyunu il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. At \u00fcst\u00fcnd\u0259 oynal\u0131nal bu oyunun \u0259sl t\u00fcrkl\u0259r\u0259 m\u0259xsus oldu\u011funu bildirdim v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131m\u0131 bu s\u00f6zl\u0259rl\u0259 bitirdim: \u201cT\u00fcrk o\u011flu \u00a0t\u00fcrk at \u00fcst\u00fcnd\u0259 do\u011fulub, at \u00fcst\u00fcnd\u0259 ya\u015fay\u0131b, at \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u0259yl\u0259nib, at \u00fcst\u00fcnd\u0259 d\u0259 \u00f6l\u00fcb\u201d. \u00c7\u0131x\u0131\u015f\u0131m\u0131 u\u011furla bitirdim. Yen\u0259 soyad\u0131m\u0131n \u015eahidov olmas\u0131 dinl\u0259yicil\u0259rin diqq\u0259tini m\u0259nim \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131mdan \u00e7ox m\u0259nim kimliyim\u0259 y\u00f6n\u0259ltdi. \u00d6z\u00fcm bar\u0259d\u0259 bir-iki k\u0259lm\u0259 bilgi verm\u0259yimi xahi\u015f etdil\u0259r. Slavyan Universitetini bitirdiyimi v\u0259 hal-haz\u0131rda Moskvada t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131m\u0131 bildirdim. Rus y\u00f6n\u00fcml\u00fc insan olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cT\u0259hsilim Rusiyaya il\u0259 ba\u011fl\u0131 olsa da, \u00f6z\u00fcm t\u00fcrk o\u011flu t\u00fcrk\u0259m\u201d dedim.<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Kocaeli \u015f\u0259h\u0259ri \u00e7ox xo\u015fuma g\u0259ldi. \u0130stanbulun s\u0259s-k\u00fcy\u00fcnd\u0259n, b\u0259z\u0259n d\u0259 zibilli k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259ns\u0259, Kocaeli kimi g\u00f6z\u0259l da\u011fl\u0131q t\u0259bi\u0259t\u0259 malik \u015f\u0259h\u0259ri t\u0259rcih ed\u0259r\u0259m.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>PhD \u018fhm\u0259d \u015eahidov<br \/>\nKocaeli \u015f\u0259h\u0259ri, T\u00fcrkiy\u0259, 11 Dekabr 2009-cu il<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>[flickr-gallery mode=&#8221;photoset&#8221; photoset=&#8221;72157622863744753&#8243;]<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kocaeli Universitetind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n beyn\u0259lxalq konfransda ilginc fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirildi Dekabr\u0131n 11-d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin Kocaeli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201cXalq oyunlar\u0131nda \u0259yl\u0259nc\u0259\u201d beyn\u0259lxalq elmi konfrans\u0131 \u00f6z i\u015fin\u0259 ba\u015flad\u0131. \u018fvv\u0259lc\u0259 qeyd edim ki, \u0130stanbuldan 100 km m\u0259saf\u0259d\u0259&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1093,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-726","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-elmi-konfranslar"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/istanbul1.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/726","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=726"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/726\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1093"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}