{"id":368,"date":"2009-02-08T18:19:21","date_gmt":"2009-02-08T15:19:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=368"},"modified":"2009-08-02T01:30:40","modified_gmt":"2009-08-01T22:30:40","slug":"filologiya-elml%c9%99ri-doktoru-professor-amea-nin-muxbir-uzvu-n-tusi-adina-adpu-nun-az%c9%99rbaycan-dilciliyi-kafedrasinin-mudiri-afat-qurbanovun-r%c9%99yi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=368","title":{"rendered":"Filologiya elml\u0259ri doktoru, professor, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, N.Tusi ad\u0131na ADPU-nun Az\u0259rbaycan dil\u00e7iliyi kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri Afat Qurbanovun r\u0259yi (az\u0259rbaycanca)"},"content":{"rendered":"<p style=\"padding-left: 90px;\"><strong>\u018fhm\u0259d \u015eair o\u011flu \u015eahidovun \u00abRus v\u0259 Az\u0259rbaycan dill\u0259rind\u0259 hecan\u0131n fonetik qurulu\u015fu v\u0259 s\u00f6z\u00fcn sillabik qurulu\u015fu\u00bb (<\/strong><strong>i<\/strong><strong>kihecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rin materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda) adl\u0131 avtoreferat\u0131na<\/strong><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p align=\"center\"><strong>R \u018f Y<\/strong><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fcnyada el\u0259 iki dil yoxdur ki, onlar\u0131n dil sisteml\u0259ri tamamil\u0259 eyni olsun. Bu, foneti\u043a sistem\u0259 d\u0259 aiddir, bel\u0259 ki, \u0259cn\u0259bi dild\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir s\u00f6z\u00fcn t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fcn\u0259 edil\u0259n ist\u0259nil\u0259n c\u0259hd arti\u043aulyasiya v\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz v\u0259rdi\u015fl\u0259rinin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir. Ham\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olunmu\u015f fikir bel\u0259dir ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 rus t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fcn\u0259 \u00f6yr\u0259d\u0259n zaman m\u00fctl\u0259q Az\u0259rbaycan v\u0259 rus dill\u0259rinin\u00a0 fonoloji sisteml\u0259rinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin m\u00fcqayis\u0259li planda d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 ehtiyac vard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu ehtiyac\u0131n qar\u015f\u0131lanmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u018fhm\u0259d \u015eair o\u011flu \u015eahidovun namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcsb\u0259t qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k olar. Dissertasiyada rus v\u0259 Az\u0259rbaycan dill\u0259rinin b\u00fct\u00fcn ikihecal\u0131 s\u00f6zl\u0259ri se\u00e7ilmi\u015f, h\u0259min s\u00f6zl\u0259rin fonetik v\u0259 heca qurulu\u015fu tipoloji aspektd\u0259 t\u0259tbiq edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>G\u0259nc t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 obye\u043at rus v\u0259 Az\u0259rbaycan dill\u0259rind\u0259 hecan\u0131n fonetik qurulu\u015fu v\u0259 s\u00f6z\u00fcn sillabik qurulu\u015fudur<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u0131n predmeti is\u0259 rus v\u0259 Az\u0259rbaycan dill\u0259rind\u0259 ikihecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rin \u0259sas\u0131nda hecan\u0131n foneti\u043a qurulu\u015fu v\u0259 s\u00f6z\u00fcn heca qurulu\u015funun\u00a0 m\u00fcqayis\u0259li &#8211; tipoloji planda \u00f6yr\u0259nilm\u0259sidir.<\/p>\n<p>Aspirant \u018fhm\u0259d \u015eahidov ilk d\u0259f\u0259 olaraq, iki m\u00fcxt\u0259lif sistemli dill\u0259rin materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda ikihecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rd\u0259 hecan\u0131n foneti\u043a qurulu\u015fu v\u0259 s\u00f6z\u00fcn heca qurulu\u015funu linqvisti\u043a m\u00fcqayis\u0259y\u0259 c\u0259lb etmi\u015fdir. T\u0259qdim olunan i\u015fd\u0259 h\u0259m\u00e7inin ilk d\u0259f\u0259 olaraq m\u00fcqayis\u0259li planda ilk v\u0259 son hecalar\u0131n foneti\u043a qurulu\u015fu, h\u0259m\u00e7inin iki dilin ikihecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rinin t\u0259rkibind\u0259 ilk v\u0259 son hecalar\u0131n n\u00f6vl\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n yaratd\u0131qlar\u0131 heca z\u0259ncirl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir; vo\u043aal-\u043aonsonant (V\u041a), \u043aonsonant-vo\u043aal (\u041aV) v\u0259 \u043aonsonant-\u043aonsonant (\u041a\u041a, \u041a\u041a\u041a, \u041a\u041a\u041a\u041a) tipli birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin h\u0259r iki dilin m\u00fcqayis\u0259sind\u0259 s\u0259sl\u0259rin \u0259m\u0259l\u0259g\u0259lm\u0259 yerin\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259m\u00e7inin onlar\u0131n s\u00f6z\u00fcn \u0259vv\u0259lind\u0259, ortas\u0131nda v\u0259 sonunda m\u00f6vqeyi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131rma yolu il\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131laraq t\u0259snifat\u0131 verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Aspirant \u018fhm\u0259d \u015eahidov t\u0259dqiqat\u0131n material\u0131 kimi rus dilind\u0259 12283 ikihecal\u0131 s\u00f6z v\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 10044 ikihecal\u0131 s\u00f6z\u00fc bu dill\u0259rin orfoqrafiya l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rind\u0259n se\u00e7mi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u201cRus v\u0259 Az\u0259rbaycan dill\u0259rind\u0259 hecan\u0131n foneti\u043a qurulu\u015funun t\u0259sviri m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri\u201d<\/strong> adlanan birinci b\u00f6lm\u0259d\u0259 dild\u0259 hecan\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n fonem, sintaqmati\u043a, sillabi\u043a v\u0259 ritmi\u043a qurulu\u015flardan dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r, onlar\u0131n\u00a0 t\u0259hlili verilir.<\/p>\n<p><strong>\u201cRus dilinin ikihecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rind\u0259 hecan\u0131n foneti\u043a qurulu\u015fu\u201d<\/strong> adlanan ikinci v\u0259 <strong>\u201cAz\u0259rbaycan dilinin ikihecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rind\u0259 hecan\u0131n foneti\u043a qurulu\u015fu\u201d<\/strong> adlanan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6lm\u0259l\u0259rd\u0259 rus v\u0259 Az\u0259rbaycan dill\u0259rind\u0259 ikihecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rd\u0259ki ilk v\u0259 sonuncu hecalar\u0131n foneti\u043a qurulu\u015fu\u00a0 t\u0259hlil olunmu\u015f, g\u00f6st\u0259ril\u0259n s\u00f6zl\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 v\u0259 sonunda VV, \u041aV v\u0259 V\u041a tipli \u043aon\u043aret birl\u0259\u015fm\u015fl\u0259r, h\u0259m\u00e7inin bu tip s\u00f6zl\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 samitl\u0259rin miqdar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq ba\u015flan\u011f\u0131c, intervo\u043aal v\u0259 son \u043aonsonant birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r se\u00e7ilmi\u015f v\u0259 onlar\u0131n t\u0259snifi verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, h\u0259r iki dild\u0259 aktual bir m\u00f6vzuya h\u0259sr edilmi\u015f bu avtoreferat dissertasiyan\u0131n \u00fcmumi m\u0259zmununu tam \u015f\u0259kild\u0259 \u0259hat\u0259 edir. M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fc\u0259llifin 12 m\u0259qal\u0259si yerli v\u0259 \u0259cn\u0259bi d\u0259rgil\u0259rd\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018fhm\u0259d \u015eair o\u011flu \u015eahidovun <strong>\u00abRus v\u0259 Az\u0259rbaycan dill\u0259rind\u0259 hecan\u0131n fonetik qurulu\u015fu v\u0259 s\u00f6z\u00fcn sillabik qurulu\u015fu\u00bb<\/strong> m\u00f6vzusunda dissertasiyas\u0131 Ali Attestasiya Komissiyas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab verir v\u0259 onun m\u00fc\u0259llifi 10.02.03 &#8211; Slavyan dill\u0259ri, 10.02.01 &#8211; Az\u0259rbaycan dili indeksl\u0259ri il\u0259 filologiya elml\u0259ri namiz\u0259di alimlik d\u0259r\u0259c\u0259si ad\u0131n\u0131 alma\u011fa tamamil\u0259 layiqdir.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p align=\"right\"><strong>Afat Qurbanov, filologiya elml\u0259ri doktoru, <\/strong><\/p>\n<p align=\"right\"><strong>professor, AMEA-n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc<\/strong><\/p>\n<p align=\"right\"><strong>N.Tusi ad\u0131na ADPU-nun Az\u0259rbaycan dil\u00e7iliyi kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fhm\u0259d \u015eair o\u011flu \u015eahidovun \u00abRus v\u0259 Az\u0259rbaycan dill\u0259rind\u0259 hecan\u0131n fonetik qurulu\u015fu v\u0259 s\u00f6z\u00fcn sillabik qurulu\u015fu\u00bb (ikihecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rin materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda) adl\u0131 avtoreferat\u0131na\u00a0 R \u018f Y\u00a0 D\u00fcnyada el\u0259 iki dil yoxdur ki,&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-368","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-rey"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/368","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=368"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/368\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=368"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=368"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=368"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}