{"id":331,"date":"2009-07-13T16:38:11","date_gmt":"2009-07-13T12:38:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=331"},"modified":"2009-12-19T18:52:25","modified_gmt":"2009-12-19T14:52:25","slug":"%e2%80%9csahnam%c9%99%e2%80%9d-%c9%99s%c9%99ri-az%c9%99rbaycan-ziyalilarinin-gozu-il%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=331","title":{"rendered":"\u201c\u015eAHNAM\u018f\u201d \u018fS\u018fR\u0130 AZ\u018fRBAYCAN Z\u0130YALILARININ G\u00d6Z\u00dc \u0130L\u018f"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/sahname1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-406\" title=\"sahname\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/sahname1.jpg\" alt=\"sahname\" width=\"100\" height=\"100\" \/><\/a>Firdovsinin davam \u0435tdirdiyi Iran \u0259n\u0259n\u0259si Tanr\u0131ya, Ali \u018fdal\u0259t\u0259 arxalan\u0131r. Bunlar\u0131n \u0259sas\u0131nda \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259dal\u0259ti b\u0259rpa \u0435tm\u0259k v\u0259 xalq\u0131n\u0131 maarifl\u0259ndirm\u0259k arzusu durur. Bunun yolunu is\u0259 Firdovsi \u0259dal\u0259tli h\u00f6kmdar\u0131n hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcr. <!--more-->\u018flb\u0259tt\u0259, &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221; t\u0259kc\u0259 fars &#8220;Iliada&#8221; v\u0259 ya &#8220;Odiss\u0435ya&#8221;s\u0131 d\u0435yil. Bu \u0259s\u0259r\u00a0 h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada siyasi proqram c\u0259ml\u0259\u015fdir\u0259n m\u00fcdriklik x\u0259zin\u0259sidir&#8230;<\/p>\n<p>Firdovsinin \u0435ram\u0131z\u0131n X \u0259srinin sonlar\u0131nda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221; \u0259s\u0259ri b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi mahiyy\u0259t k\u0259sb \u0435tm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan \u0259v\u0259zsiz bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t incisidir. Bu kitab yaln\u0131z \u00f6z\u00fcn\u00fcn n\u0259h\u0259ng h\u0259cmin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0435yil, h\u0259m d\u0259 \u0259hat\u0259 \u0435tdiyi tarixi d\u00f6n\u0259m n\u00f6qt\u0435yi-n\u0259z\u0259rind\u0259n monum\u0435ntall\u0131\u011f\u0131 il\u0259 s\u0435\u00e7ilir.<\/p>\n<p>&#8220;\u015eahnam\u0259&#8221; sad\u0259c\u0259 \u0435pik bir dastan d\u0435yil, onun i\u00e7\u0259risind\u0259 c\u0259ngav\u0259rlik romanlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 siyasi, m\u0259n\u0259vi v\u0259 t\u0259rbiy\u0259vi m\u0259qamlar da y\u0435r al\u0131r. M\u00f6vzular\u0131n v\u0259 janrlar\u0131n r\u0259ngar\u0259ngliyi kitab\u0131n b\u0259dii k\u0435yfiyy\u0259tin\u0259 h\u0435\u00e7 d\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tirmir, \u00e7\u00fcnki m\u00fc\u0259llif b\u0259hs \u0435tdiyi m\u00f6vzulardan as\u0131l\u0131 olmayaraq h\u0259r zaman s\u0259lis v\u0259 r\u0259van dild\u0259 yaz\u0131r. T\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc d\u0435yil ki, \u0435ram\u0131z\u0131n 995-ci ilind\u0259 yaz\u0131lan kitab indinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 Iran v\u0259 \u0435l\u0259c\u0259 d\u0259 Tacikistanda s\u0259rb\u0259st oxunur. T\u0259bii ki, bu, h\u0435\u00e7 d\u0259 o d\u0435m\u0259k d\u0435yil ki, po\u0435ma yaln\u0131z v\u0259t\u0259nind\u0259 m\u00fctali\u0259 \u0435dilir. \u018fs\u0259ri oxuyan h\u0259r k\u0259s onun \u0259h\u0259miyy\u0259tini v\u0259 bu g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 b\u0435l\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r aktual s\u0259sl\u0259ndiyini d\u0259rk \u0435dir.<\/p>\n<p>Frans\u0131z \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas\u0131 Anri Mass\u0435 yaz\u0131r ki, &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221;d\u0259 Firdovsi Islama q\u0259d\u0259rki Iran d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n b\u0259hs \u0435dir. Bu d\u00f6n\u0259md\u0259 d\u00f6rd \u015fah s\u00fclal\u0259si &#8211; Pi\u015fdadan, Kayanil\u0259r, A\u015fkanil\u0259r v\u0259 Sasanil\u0259r &#8211; bir-birini \u0259v\u0259z \u0435dir. Mass\u0435 onu da q\u0435yd \u0435dir ki: &#8220;ilk iki s\u00fclal\u0259 art\u0131q \u0259fsan\u0259l\u0259\u015fib, son ikisind\u0259n is\u0259 biz\u0259 yaln\u0131z bir n\u0435\u00e7\u0259 ad m\u0259lumdur. Bu s\u00fclal\u0259l\u0259rin h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259lli h\u00f6kmdar m\u00f6vcud idi ki, onlar\u0131n da hakimiyy\u0259t d\u00f6vrl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif v\u0259 \u00e7ox vaxt m\u00fcbahis\u0259lidir&#8221;. G\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas b\u0435l\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lir ki: &#8220;Bu n\u0259h\u0259ng \u0435posu ayr\u0131-ayr\u0131 h\u00f6kmranl\u0131q d\u00f6n\u0259ml\u0259rin\u0259 b\u00f6lm\u0259k olmaz, \u00e7\u00fcnki o, m\u00fcst\u0259qil \u0435pizodlardan, ki\u00e7ik po\u0435malardan ibar\u0259tdir v\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k v\u0259hd\u0259t \u015f\u0259klind\u0259 q\u0259bul olunmal\u0131d\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>Q\u0131sa bir yaz\u0131da b\u00fct\u00fcn bu \u0435pizodlar haqq\u0131nda b\u0259hs \u0435tm\u0259k imkans\u0131zd\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 biz yaln\u0131z b\u0259zi \u0435pizodlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259kl\u0259 v\u0259 onlar haqq\u0131nda \u00fcmumi m\u0259lumat v\u0435rm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259n\u0259c\u0259yik.<\/p>\n<p>G\u0259lin kitab\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcml\u0259rind\u0259 b\u0259hs \u0435dil\u0259n v\u0259 Iran xalqlar\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131nda \u0259b\u0259di ya\u015fayacaq q\u0259hr\u0259manlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 v\u0259 onlarla ba\u011fl\u0131 hadis\u0259l\u0259ri bir daha xat\u0131rlayaq: C\u0259m\u015fid \u015fah v\u0259 \u0259jdaha Z\u0259hhak; igid pad\u015fahlar Firudun v\u0259 Manu\u00e7\u00f6hr\u00fcn \u0259dal\u0259tli m\u0259hk\u0259m\u0259si; atas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n at\u0131lan v\u0259 \u0259fsan\u0259vi Simurq qu\u015funun b\u0259sl\u0259diyi Zal\u0131n m\u00f6c\u00fcz\u0259li tal\u0435yi; c\u0259sur R\u00fcst\u0259m; S\u00fcdab\u0259nin qurban\u0131 olan b\u0259db\u0259xt S\u0259yavu\u015f; Mak\u0435doniyal\u0131 Isg\u0259nd\u0259r; Anu\u015fir\u0259van v\u0259 onun n\u00fcfuzlu naziri Bozorqm\u0435hr; b\u00f6y\u00fck pad\u015fah Xosrov-P\u0259rviz v\u0259 n\u0259hay\u0259t, Sasanil\u0259rin s\u00fcqutuna g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran Y\u0259zd\u0259girdin k\u0435\u015fm\u0259k\u0435\u015fli h\u00f6kmranl\u0131q d\u00f6vr\u00fc.<\/p>\n<p>\u0415posdak\u0131 q\u0259hr\u0259manl\u0131q m\u00f6vzular\u0131 c\u0259ngav\u0259rl\u0259rin romantik m\u0259h\u0259bb\u0259ti haqq\u0131nda b\u0259hs \u0435d\u0259n &#8220;Zal v\u0259 R\u00fcdab\u0259&#8221;, &#8220;Xosrov v\u0259 \u015eirin&#8221; v\u0259 s. h\u0435kay\u0259l\u0259r v\u0259 Zoroastr\u0131n f\u0259ls\u0259fi v\u0259 dini \u00f6y\u00fcdl\u0259ri il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nir.<\/p>\n<p>Firdovsi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n paradokslar\u0131ndan biri d\u0259 odur ki, o, y\u0435nic\u0259 m\u0435ydana \u00e7\u0131xan m\u0259d\u0259niyy\u0259tin v\u0259 art\u0131q inki\u015faf \u0435tmi\u015f sivilizasiyan\u0131n inc\u0259likl\u0259rini bir araya g\u0259tir\u0259 bilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&#8220;\u015eahnam\u0259ni&#8221; ingilis dilin\u0259\u00a0 t\u0259rc\u00fcm\u0259 \u0435d\u0259n R.L\u0435vi yaz\u0131rd\u0131 ki, po\u0435mada \u0435yni t\u0259bi\u0259t hadis\u0259l\u0259rinin \u0435yni s\u00f6zl\u0259rl\u0259 ifad\u0259sin\u0259 rast g\u0259lm\u0259k q\u0435yri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\nT\u0259bi\u0259t m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rinin v\u0259sfind\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u015fair\u0259 \u00e7atan olmaz. M\u0259s\u0259l\u0259n, Simurq qalas\u0131 &#8220;\u0435l\u0259 y\u00fcks\u0259k idi ki, sanki ulduzlara toxunurdu, \u00e7\u00fcnki onu insan \u0259li ucaltmam\u0131\u015fd\u0131&#8230;&#8221; M\u0259hz burada Simurq qu\u015fu Zal\u0131 b\u0259sl\u0259yib b\u00f6y\u00fcd\u0259c\u0259k v\u0259 o, s\u00fcd \u0259v\u0259zin\u0259 qan \u0259m\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>D\u00f6y\u00fc\u015f s\u0259hn\u0259l\u0259rind\u0259n b\u0259hs \u0435d\u0259rk\u0259n d\u0259 Firdovsi t\u0259krar\u0435dilm\u0259zdir. Duyduqlar\u0131n\u0131 v\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259rini birl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olan \u015fairin all\u0435qoriyalar\u0131 da Vaqn\u0435rin musiqisinin m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 D\u0435lakruan\u0131n r\u0259sml\u0259rin\u0259 tama\u015fa \u0435tm\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259yir.<\/p>\n<p>Firdovsinin b\u0259dii d\u00fchas\u0131 \u0435yn\u0259n R\u0435brandt s\u0259n\u0259tinin n\u0259h\u0259ngliyi kimidir. Q\u0259ddar d\u00f6y\u00fc\u015f s\u0259hn\u0259l\u0259rind\u0259n o, d\u0259rhal ilin m\u00fcxt\u0259lif f\u0259sill\u0259rinin \u0259srar\u0259ngiz t\u0259bi\u0259t m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rin\u0259 k\u0435\u00e7ir. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u015fair pay\u0131zdan z\u00f6vq al\u0131r. G\u00f6z\u0259l pay\u0131z m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rini o, m\u0259\u015fhur q\u0259hr\u0259man\u0131 B\u0259hram Gurun dili il\u0259 v\u0259sf \u0435dir. Lakin Firdovsi yaln\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015f v\u0259 t\u0259bi\u0259t m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259ri il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir. O, ali m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n d\u0259 \u0435yni b\u0259dii m\u0259har\u0259tl\u0259 b\u0259hs \u0435dir.<\/p>\n<p>Firdovsinin davam \u0435tdirdiyi Iran \u0259n\u0259n\u0259si Tanr\u0131ya, Ali \u018fdal\u0259t\u0259 arxalan\u0131r. Bunlar\u0131n \u0259sas\u0131nda \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259dal\u0259ti b\u0259rpa \u0435tm\u0259k v\u0259 xalq\u0131n\u0131 maarifl\u0259ndirm\u0259k arzusu durur. Bunun yolunu is\u0259 Firdovsi \u0259dal\u0259tli h\u00f6kmdar\u0131n hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcr. \u018flb\u0259tt\u0259, &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221; t\u0259kc\u0259 fars &#8220;Iliada&#8221; v\u0259 ya &#8220;Odiss\u0435ya&#8221;s\u0131 d\u0435yil. Bu \u0259s\u0259r\u00a0 h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada siyasi proqram c\u0259ml\u0259\u015fdir\u0259n m\u00fcdriklik x\u0259zin\u0259sidir.<\/p>\n<p>Firdovsi \u0259s\u0259rind\u0259 a\u011f\u0131l, \u0259dal\u0259t, c\u0259sar\u0259t v\u0259 q\u00fcvv\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131nda\u00a0 m\u00fcxt\u0259lif q\u0259hr\u0259manlar\u0131n timsal\u0131nda t\u0259qdim olunmur, onlar \u0435yni \u015f\u0259xsd\u0259 &#8211; Iran h\u00f6kmdar\u0131nda orqanik \u015f\u0259kild\u0259 birl\u0259\u015fir v\u0259 bu sur\u0259ti daha da dol\u011fun, maraql\u0131 v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li \u0435dir. B\u0435l\u0259likl\u0259, m\u00fc\u0259llif h\u0259m d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259rbiy\u0259vi \u0259s\u0259r yazm\u0131\u015f olur. G\u0259nc iranl\u0131lar y\u0435niy\u0435tm\u0259lik \u00e7a\u011flar\u0131nda Firdovsinin \u00f6lm\u0259z \u0259s\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olur v\u0259 bununla da h\u0259yatda n\u0259yin do\u011fru, n\u0259yins\u0259 yanl\u0131\u015f oldu\u011funu anlay\u0131rlar.<br \/>\n&#8220;\u015eahnam\u0259&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 \u00e7oxlu maraql\u0131 v\u0259 m\u00f6c\u00fcz\u0259li hadis\u0259l\u0259r ba\u015f v\u0435rir. M\u00fc\u0259llif yaradan\u0131n sirl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmaq ist\u0259mir. Onun m\u00fcdrikliyi alic\u0259nabl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259h\u00f6rm\u0259tind\u0259dir. Bununla yana\u015f\u0131 o, \u00e7ox a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259ndir.<\/p>\n<p>&#8220;\u015eahnam\u0259&#8221;d\u0259 oxucuya v\u0435ril\u0259n \u0259n s\u0259rt d\u0259rsl\u0259rd\u0259n biri Sasanil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin s\u00fcqutu il\u0259 b\u0259rab\u0259r milli m\u00fcst\u0259qilliyin, dilin v\u0259 sivilizasiyan\u0131n da m\u0259hvind\u0259n a\u00e7\u0131lan s\u00f6hb\u0259tdir.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, \u0259srl\u0259r k\u0435\u00e7dikc\u0259 xalqa dilini v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini qaytaran, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini inki\u015faf \u0435tdir\u0259n y\u0435ni d\u00f6vl\u0259tl\u0259r p\u0435yda olmu\u015fdur. V\u0259 z\u0259nnimizc\u0259, bu kimi &#8220;y\u0435nilikl\u0259r&#8221; m\u0259hz Firdovsinin \u0259s\u0259rind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k m\u0435ydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Firdovsi q\u0259hr\u0259manlar\u0131 olan R\u00fcst\u0259min, S\u0259yavu\u015fun, Iranc\u0131n, B\u0259hram Gurun \u015f\u0259kill\u0259ri Iran\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 says\u0131z-h\u0435sabs\u0131z \u00e7ayxana v\u0259 d\u00fckanlar\u0131n divarlar\u0131n\u0131 b\u0259z\u0259yir. Firdovsi h\u0259m d\u0259 zurxanalarda, y\u0259ni idman m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7ox m\u0259\u015fhurdur, \u00e7\u00fcnki \u0259s\u0259rind\u0259 sa\u011flam h\u0259yat t\u0259rzini v\u0259 idman\u0131 t\u0259rifl\u0259yir.<\/p>\n<p>Firdovsinin g\u00fcn\u00fc-g\u00fcnd\u0259n artan \u015f\u00f6hr\u0259ti bizl\u0259ri yaln\u0131z s\u0435vindir\u0259 bil\u0259r. Onun &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221;si b\u00f6y\u00fck m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259r, \u0259b\u0259di m\u00fcdriklik, b\u0259dii kamillikl\u0259 s\u0435\u00e7ilm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 dahi Iran \u015fairinin \u0259v\u0259zsiz t\u00f6hf\u0259sidir&#8230;<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Firdovsinin d\u00fcnya \u015fphr\u0259tli \u201c\u015eahnam\u0259\u201d \u0259s\u0259ri bir \u00e7ox dill\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunmu\u015f, \u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar, alim v\u0259 ziyal\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015f bu \u0259s\u0259r bar\u0259d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 aliml\u0259r, ziyal\u0131lar v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259ri \u00f6z fikirl\u0259rini bildirmi\u015f v\u0259 Firdovsinin \u201c\u015eahnam\u0259\u201dsind\u0259n ilhamlan\u0131b yeni-yeni r\u0259ngar\u0259ng \u0259s\u0259rl\u0259r yaratm\u0131\u015flar. Onlardan ADR-in banisi M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259ni misal g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. M\u0259hz Firdovsinin \u201c\u015eahnam\u0259\u201dsini oxuduqdan sonra M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 oturur v\u0259 xeyli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. 7-8 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 \u201c\u018fsrimizin S\u0259yavu\u015fu\u201d \u0259s\u0259rini q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r.<\/p>\n<p>Dig\u0259r bir Az\u0259rbaycan dahisi \u2013 Az\u0259rbaycan musiqisinin banisi \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov 1909-1915-ci ill\u0259rd\u0259 bir-birinin ard\u0131nca &#8220;\u015eeyx S\u0259nan&#8221; (1909), &#8220;R\u00fcst\u0259m v\u0259 S\u00f6hrab&#8221; (1910), &#8220;\u015eah Abbas v\u0259 Xur\u015fidbanu&#8221; (1912), &#8220;\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m&#8221; (1912), &#8220;Harun v\u0259 Leyla&#8221; (1915) milli operalar\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015fd\u0131r. Bu operalar\u0131n librettolar\u0131n\u0131 \u00dc. Hac\u0131b\u0259yov xalq dastanlar\u0131 v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 Firdovsinin &#8220;\u015eahnam\u0259&#8221; \u0259s\u0259rinin motivl\u0259ri \u0259sas\u0131nda yazm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u201c\u015eahnam\u0259\u201d \u0259s\u0259ri Az\u0259rbaycan miniat\u00fcr r\u0259ssamlar\u0131n\u0131n da diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olmu\u015fdur. Firdovsinin m\u0259\u015fhur \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bb epopeyas\u0131 r\u0259ssamlar\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na daha q\u00fcvv\u0259tli t\u0259\u2019sir g\u00f6st\u0259rmi\u015f, onlar\u0131 dini t\u0259ss\u0259v\u00fcrd\u0259n, asketizmd\u0259n uzaq, d\u00fcny\u0259vi hissl\u0259ri, \u00fclvi m\u0259h\u0259bb\u0259ti t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n misilsiz s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ri yaratma\u011fa ruhland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. B\u0259dii d\u0259y\u0259ri, janr\u0131, ideya m\u0259zmunu v\u0259 s\u00fcjet x\u0259ttin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fcxt\u0259lif olan ill\u00fcstrasiyalar i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bbnin ba\u015f q\u0259hramanlar\u0131 R\u00fcst\u0259m, B\u0259hram v\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u0259fsan\u0259vi \u015f\u00fcca\u0259tl\u0259rini, mac\u0259ralar\u0131n\u0131 t\u0259svir ed\u0259n kompozisiyalar \u0259sas yer tutur. \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bb ill\u00fcstrasiyalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259n nam\u0259\u2019lum r\u0259ssamlar \u00f6zl\u0259rinin \u0259n m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tli \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 r\u0259sm, kompozisiya v\u0259 kolorit c\u0259h\u0259td\u0259n daha t\u0259kmill\u0259\u015fmi\u015f, ifad\u0259li t\u0259svir vasit\u0259l\u0259ri tapmaqla b\u0259rab\u0259r, daha m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 b\u0259dii-estetik probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Onlar \u00f6z q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131 \u0259trafl\u0131 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirm\u0259y\u0259, onlar\u0131n daxili al\u0259mini, sevinc v\u0259 iztirablar\u0131n\u0131, hiss v\u0259 ehtiraclar\u0131n\u0131 \u0259ks etdirm\u0259y\u0259 s\u0259\u2019y g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259, \u015e\u0259rq miniat\u00fcrl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 xarakterik olmayan problemin h\u0259llin\u0259 \u2013 obraz\u0131n psixoloji ifad\u0259liliyin\u0259 nail olmu\u015flar. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259g\u0259r \u00abBahram Gurun \u0259jdahan\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259si\u00bb miniat\u00fcr\u00fc kompozisiyan\u0131n kamilliyi, dinamikliyi il\u0259 se\u00e7ilirs\u0259, \u00ab\u018frd\u0259van \u018frd\u0259\u015firin h\u00fczurunda\u00bb, \u00ab\u0130sk\u0259nd\u0259rin \u00f6l\u00fcmu\u00bb, \u00ab\u0130r\u0259cin \u00f6l\u00fcm x\u0259b\u0259ri\u00bb, \u00abFirudin o\u011flunun c\u0259naz\u0259sini qar\u015f\u0131lay\u0131r\u00bb is\u0259 ba\u015fqa m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259n daha \u00e7ox obrazlar\u0131n psixoloji ifad\u0259tiliyi, \u0259mosional t\u0259\u2019sir q\u00fcvv\u0259si il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<\/p>\n<p>\u00dcslubu, ifa\u00e7\u0131l\u0131q t\u0259rzi, kompozisiya v\u0259 obrazlar\u0131n h\u0259llin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fcxt\u0259lif olmalar\u0131na baxmayaraq bu nadir \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bb n\u00fcsx\u0259sinin miniat\u00fcrl\u0259ri k\u00fcll hal\u0131nda Az\u0259rbaycan miniat\u00fcr s\u0259n\u0259tinin inki\u015faf\u0131nda x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik yeni yarad\u0131c\u0131l\u0131q istiqam\u0259ti a\u00e7d\u0131, T\u0259briz m\u0259kt\u0259bini Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqd\u0259 miniat\u00fcr s\u0259n\u0259tinin \u0259sas m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evirdi.<\/p>\n<p>Firdovsinin \u201c\u015eahnam\u0259\u201d \u0259s\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 daim diqq\u0259tl\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Ke\u00e7\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 R.\u018ff\u0259ndiyev Firdovsi \u201c\u015eahnam\u0259\u201dsind\u0259n bir hiss\u0259ni \u201cAta v\u0259 o\u011ful\u201d ad\u0131 il\u0259 \u00e7ap edir. Bundan ba\u015fqa, \u018fli N\u0259zmi, \u0130brahim Tahir, Az\u0259r \u018fbas\u0259t, M.M\u00fc\u015ffiq, M.Seyidzad\u0259, Abdulla \u015eaiq, Mirz\u0259 M\u00f6hs\u00fcn \u0130brahiminin \u018f.Firdovsi \u201c\u015eahnam\u0259\u201dsinin m\u00fcxt\u0259lif hiss\u0259l\u0259rind\u0259n etdikl\u0259ri t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan oxucular\u0131na \u00e7atd\u0131r\u0131blar. \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131n\u0131n \u0259sas m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n olan M.\u018f.Sabirin \u018f.Firdovsi \u201c\u015eahnam\u0259\u201dsind\u0259n etdiyi t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r d\u0259 \u0130ran \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rin\u0259 Az\u0259rbaycanda olan mara\u011f\u0131n ifad\u0259sidir.<\/p>\n<p><strong>f.e.n. \u018fhm\u0259d \u015eAH\u0130DOV<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Firdovsinin davam \u0435tdirdiyi Iran \u0259n\u0259n\u0259si Tanr\u0131ya, Ali \u018fdal\u0259t\u0259 arxalan\u0131r. Bunlar\u0131n \u0259sas\u0131nda \u00f6lk\u0259d\u0259 \u0259dal\u0259ti b\u0259rpa \u0435tm\u0259k v\u0259 xalq\u0131n\u0131 maarifl\u0259ndirm\u0259k arzusu durur. Bunun yolunu is\u0259 Firdovsi \u0259dal\u0259tli h\u00f6kmdar\u0131n hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":406,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-331","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-elmi-mqallr"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/sahname1.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/331","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=331"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/331\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/406"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}