{"id":2280,"date":"2011-07-19T01:22:06","date_gmt":"2011-07-18T21:22:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=2280"},"modified":"2011-08-14T17:24:28","modified_gmt":"2011-08-14T13:24:28","slug":"tip-etiginde-celiski-olum-ya-kurtulus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=2280","title":{"rendered":"TIP ET\u0130\u011e\u0130NDE \u00c7EL\u0130\u015eK\u0130 – \u00d6L\u00dcM YA KURTULU\u015e"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Modern \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda temel endi\u015fe verici sorunlardan biri de insan\u0131n \u00e7e\u015fitli organlar\u0131n\u0131n sat\u0131lmas\u0131, ba\u015fka insana aktar\u0131lmas\u0131 ve \u00e7al\u0131nmas\u0131 ile ilgilidir. Bu olgular o kadar fazlad\u0131r ki, art\u0131k uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n ve b\u00fcy\u00fck devletlerin \u00f6ncelik meselesine d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. T\u0131p bilimi o kadar geli\u015fmi\u015ftir ki, insanlar\u0131n tedavisi i\u00e7in di\u011fer insanlar\u0131n organlar\u0131n\u0131n aktar\u0131lmas\u0131, bilimsel dilde s\u00f6ylersek, nakli art\u0131k s\u0131radan hal almaktad\u0131r.
\nFakat bu proses s\u0131rf g\u00f6n\u00fcll\u00fc prensipler temelinde olmal\u0131d\u0131r.
\nHeyhat ki, bunu gelir kayna\u011f\u0131na \u00e7evirenler de bulunur ki, bunlara da organ mafyas\u0131 denir. \u00d6ncelikle, transplantasiyan\u0131n mahiyeti hakk\u0131nda konu\u015fal\u0131m.<\/p>\n

Hastan\u0131n hayat\u0131n\u0131 ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc kurtarmak m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131kda onun ya\u015famas\u0131 i\u00e7in gereken organ\u0131n di\u011fer bir insandan nakli, yani aktar\u0131lmas\u0131 deneyimi ilk kez 1933 y\u0131l\u0131nda Ukrayna’da oldu. Ukraynal\u0131 doktorlar y\u00fczbinlerce \u00f6l\u00fcmc\u00fcl hastaya yeni \u015fifa kayna\u011f\u0131 tapm\u0131\u015flar. \u0130lk aktar\u0131lan organ ise b\u00f6brek oldu.<\/p>\n

\u0130nsanlar \u00fczerinde deneyden \u00f6nce 1902 y\u0131l\u0131nda Avusturyal\u0131 akademisyen E. Ulman taraf\u0131ndan k\u00f6peklerde b\u00f6brek aktar\u0131lmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak hayvanlar \u00fczerinde elde edilen sonu\u00e7lar insanlarda ayn\u0131 efektleri vermedi. \u0130lk d\u00f6nemlerde b\u00f6brek aktar\u0131lan hastalar\u0131n neredeyse hepsi \u00f6ld\u00fc. Sadece 1954 y\u0131l\u0131nda amerikal\u0131 doktorlar Boston’da ilk y\u00fcksek neticeli transplantasiya operasyonuna imza atd\u0131lar.<\/p>\n

Ama organlar\u0131n nakli hep hay\u0131rsever ama\u00e7larla olmuyor. Sosyal durumu son derece a\u011f\u0131r olanlar i\u00e7in i\u00e7 organlar ger\u00e7ek anlamda gelir kayna\u011f\u0131d\u0131r. Uzmanlar\u0131n fikrince, azerilerin i\u00e7 organlar\u0131 en \u00e7ok d\u0131\u015f piyasaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Resmi olmayan verilere g\u00f6re, i\u00e7 piyasada b\u00f6breyin fiyat\u0131 yakla\u015f\u0131k 8-10 bin dolar civar\u0131ndad\u0131rsa, \u0130ran’da bu fiyat 6-15 bin dolar, Rusya’da ise 20-30 bin dolar civar\u0131nda de\u011fi\u015fiyor. Karaci\u011ferin fiyat\u0131 ise bundan defalarca fazlad\u0131r. \u0130\u00e7 organlar\u0131n\u0131 satmakla para kazanmak isteyenlerin say\u0131s\u0131 ise ak\u0131l almayacak kadar fazlad\u0131r. Uzmanlar diyor ki, kesin karar verenlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rsak, bu ama\u00e7ta olanlar\u0131n say\u0131s\u0131 daha fazla. Yabanc\u0131 \u00fclkelere gitme riskini g\u00f6ze alamayanlar yurti\u00e7inde kendileri i\u00e7in pazar ar\u0131yor. Transplantoloqlar bu konuda kamera kar\u015f\u0131s\u0131nda konu\u015fmasalar da, itiraf ediyorlar ki, onlar her g\u00fcn i\u00e7 organlar\u0131n\u0131 satmak niyetiyle yanlar\u0131na gelen birka\u00e7 ki\u015fiyi kap\u0131dan geri g\u00f6ndermeli oluyorlar. Hatta bunun i\u00e7in ilan verenler de var. Kanun ise don\u00f6r organlar\u0131n\u0131n al\u0131m-sat\u0131m\u0131n\u0131 kesinlikle yasakl\u0131yor. Yabanc\u0131 \u00fclkelerin deneyiminde de b\u00f6yledir. Rusya yasalar\u0131na g\u00f6re, donorluq sadece h\u00fcmanist ama\u00e7la g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmal\u0131, para kazanmak kayna\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmemelidir. Azerbaycan yasalar\u0131 da meseleyi b\u00f6yle koyuyor.<\/p>\n

Uzmanlar\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re insan organlar\u0131 ticaretinde sava\u015flar da elveri\u015fli bir ortam yarat\u0131yor. Hitler Almanyas\u0131 d\u00f6neminde yap\u0131lan sava\u015flar, \u00e7a\u011fda\u015f \u0130rak, Afganistan, Ortado\u011fu’da \u0130srail-Filistin sava\u015flar\u0131 da bu a\u00e7\u0131dan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n dikkat merkezindedir. Organ mafyas\u0131 genel olarak, i\u015fgalci devletlerde kendisine karargahlar yarat\u0131yor. Burada rehin d\u00fc\u015fenlerin \u00fczerinde en \u00e7e\u015fitli deneyler yap\u0131l\u0131yor, i\u00e7 organlar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Azerbaycan\u0131n Esir ve Kay\u0131p D\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, Rehin Al\u0131nm\u0131\u015f Vatanda\u015flarla \u0130lgili Devlet Komisyonunun yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar ve tan\u0131k ifadeleri de do\u011fruluyor ki, ermeniler esir ve rehinelerin i\u00e7erisinden \u00f6nce delikanl\u0131 ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 olanlar\u0131 se\u00e7ip ay\u0131rm\u0131\u015flar. Onlar belirsiz y\u00f6ne apar\u0131larak bir daha geri d\u00f6nmemi\u015fler. Onlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n cesetlerinin devredilmesi s\u0131ras\u0131nda da bir \u00e7o\u011funda kalp, dalak, karaci\u011fer olmad\u0131\u011f\u0131, hatta baz\u0131lar\u0131n\u0131n i\u00e7 organlar\u0131n\u0131n tamamen \u00e7\u0131kar\u0131larak yerine metal e\u015fyalar doldurulmas\u0131 faktlar\u0131 var. Ermeniler 3 ya\u015f\u0131ndaki bebe\u011fin de kemik ili\u011fini \u00e7\u0131karm\u0131\u015flar. Kemik ili\u011fi d\u00fcnyada en pahal\u0131 transplantasiya materyallar\u0131ndan biri say\u0131l\u0131r. Bunu rehin ve esirlerle ilgili yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar da do\u011fruluyor.<\/p>\n

Resmi \u0130statistiklere g\u00f6re, 1. Karaba\u011f Sava\u015f\u0131’nda ermeniler taraf\u0131ndan esir, kay\u0131p ve rehin al\u0131nm\u0131\u015f ki\u015filerin say\u0131s\u0131 4133 neferdir. Onlar\u0131n 800`e yak\u0131n\u0131 sivil \u015fah\u0131st\u0131r. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi binlerce Azeri’nin sonraki kaderinden halen haber yok.<\/p>\n

Uzmanlar ise organ mafyas\u0131n\u0131n d\u00fcnya genelinde giderek geni\u015fledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Baz\u0131 d\u0131\u015f \u00fclkelerde insan organlar\u0131 ticaretinin ve hastalarla don\u00f6r olmak isteyenler aras\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn anla\u015fmalar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in en etkin m\u00fccadele tedbirlerinden biri – devlet taraf\u0131ndan don\u00f6r bankalar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 meselesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bu \u00fclkelerde cesetten organ \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin kanunlar da i\u015flenmektedir. Hemen t\u00fcm Avrupa \u00fclkelerinde transplantasiya organlar\u0131 bankalar\u0131 faaliyet g\u00f6steriyor, oraya d\u00fczenli olarak don\u00f6r organlar\u0131 dahil oluyor.<\/p>\n

Genellikle, insan organlar\u0131n\u0131n al\u0131m-sat\u0131m\u0131 veya nakli insan ticareti su\u00e7u say\u0131l\u0131r. Azerbaycan Cumhuriyeti’nde bu tip su\u00e7lara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele y\u00f6n\u00fcnde \u00e7ok ciddi tedbirler ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Ge\u00e7ti\u011fimiz 2010 y\u0131l\u0131 i\u00e7inde Azerbaycan’da insan ticaretine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele alan\u0131nda kay\u0131tl\u0131 221 cinayetten bir tane bile insan organlar\u0131n\u0131n veya dokular\u0131n al\u0131m-sat\u0131m\u0131 ve nakil amac\u0131yla edinilmesine rast gelinmemi\u015ftir. \u0130\u015fte bu g\u00f6sterge Azerbaycan’da bu alana dikkat ve kontrol g\u00fc\u00e7lendirilmesinden haber vermektedir. Bu, Azerbaycan Cumhuriyeti \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n resmi bilgisidir.<\/p>\n

Fakat bas\u0131nda, \u00f6zellikle de yabanc\u0131 sitelerde “organ mafyas\u0131” denen ve insan organlar\u0131n\u0131n yasad\u0131\u015f\u0131 hacmi ile u\u011fra\u015fan su\u00e7 gruplar hakk\u0131nda, bu destelerin Azerbaycan’la ili\u015fkileri hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli bilgiler rastlanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u0130talya’da mafya ile m\u00fccadele ba\u015f savc\u0131 Francesco Mandoi \u0130talya’n\u0131n Camrobasso kentinde yap\u0131lan Uluslararas\u0131 Adriyatik G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi Konferans\u0131’nda konu\u015furken, son y\u0131llarda insan organlar\u0131n\u0131n yasad\u0131\u015f\u0131 ticaretinin hacminin h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirterek mafyan\u0131n organlar\u0131 do\u011fu \u00fclkelerinden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Onun s\u00f6zlerine g\u00f6re, bir insan b\u00f6bre\u011fi 2 bin avroya al\u0131narak Bat\u0131 \u00fclkelerinde 50 bin avroya sat\u0131l\u0131yor. Francesco Mandoi organ ticareti \u015febekesinin beyin merkezinin Balkan mafyas\u0131 oldu\u011funu vurgulad\u0131: “Moldova, G\u00fcrcistan ve Azerbaycan ba\u015fta olmak \u00fczere, Do\u011fu \u00fclkelerinde organlar\u0131n\u0131 satan insanlar bulunur, o insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu Kosova’ya getiriliyor ve burada organ a\u011f\u0131na hizmet veren hastanelerde cerrahi yolla organlar\u0131 al\u0131n\u0131yor. \u015eebekenin T\u00fcrkiye’de de merkezi var. Bu merkez kurbanlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve bulunmas\u0131na destek veriyor “. Francesco Mandoi onu da diyor ki, yasad\u0131\u015f\u0131 organ ticareti a\u011f\u0131r su\u00e7 olsa da, bu \u00fclkelerle hukuki d\u00fczende i\u015fbirli\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yasal soru\u015fturma s\u00fcreci g\u00f6t\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir: “\u0130talya’da yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmayla ba\u011fl\u0131 ifade almak i\u00e7in uluslararas\u0131 izin almak gerekir. Bu da yolumuzu kapat\u0131yor “.<\/p>\n

Azerbaycan’\u0131n da taraf oldu\u011fu uluslararas\u0131 organize organ mafyas\u0131 hakk\u0131nda di\u011fer bir bilgi ise ge\u00e7en y\u0131l\u0131n A\u011fustos ay\u0131nda yay\u0131ld\u0131 ve kurbanlar\u0131n\u0131 Azerbaycan’da i\u015flem yapt\u0131ran \u00e7okuluslu organ mafyas\u0131 if\u015fa edildi. Ukrayna \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’nda d\u00fczenlenen bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda bakanl\u0131\u011f\u0131n Kibercinayetkarl\u0131q ve \u0130nsan Ticareti ile M\u00fccadele Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Yuri Ku\u00e7er bildirdi ki, insan organlar\u0131n\u0131n sat\u0131\u015f\u0131 ve “siyah transplantologiya” ile u\u011fra\u015fan organize su\u00e7 qrupla\u015fmaya Ukrayna ve \u0130srail vatanda\u015flar\u0131 dahildir. Gruba \u0130srail vatanda\u015f\u0131 ba\u015fkanl\u0131k edibmi\u015f. Caniler uzun s\u00fcre Belarus, Moldova, Rusya, \u00d6zbekistan ve Ukrayna vatanda\u015flar\u0131n\u0131 ele alarak Azerbaycan ve Ekvator’a g\u00f6t\u00fcr\u00fcp, sonradan nakil i\u00e7in orada onlar\u0131n i\u00e7 organlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ile ilgili cerrahi i\u015flemi yapm\u0131\u015flar. Esasen \u0130srail’den olan zengin resipiyentler i\u015flem i\u00e7in 100-200 bin dolar \u00f6demi\u015fler. Doktorlar ise bu i\u015flem i\u00e7in 15-20 bin dolar alm\u0131\u015flar. Departament Ba\u015fkan\u0131 onu da bildirdi ki, bu su\u00e7 faaliyete Kiev’in Salimov ad\u0131na klinikas\u0131n\u0131n 4 hekimi dahil edildi. \u0130nternet \u00fczerinden bu i\u015fe celb edilen insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu 18-25 ya\u015f\u0131nda gen\u00e7ler olup, onlara 10 bin ABD Dolar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda b\u00f6breklerini satmak teklif edilirmi\u015f. Haz\u0131rda bu i\u015fle ilgili 50 don\u00f6r tayin edilmi\u015fdir, onlar\u0131n da \u00e7o\u011fu fakir \u015fah\u0131st\u0131r. Faktla ilgili cinayet i\u015fi ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Soru\u015fturma s\u0131ras\u0131nda doktorlar\u0131n evlerinde arama yap\u0131lm\u0131\u015f, evlerden birinde 200 bin ABD Dolar\u0131 a\u015fkarlanm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130\u015fle ilgili 12 Ukrayna vatanda\u015f\u0131 g\u00f6z alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Tutuklananlar aras\u0131nda di\u011fer \u00fclkelerin vatanda\u015flar\u0131 da vard\u0131.<\/p>\n

Genelde, organ nakli meselesi son d\u00f6nemlerde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f konulardan biridir. Fakat bu konuda \u0130slam dininde de \u00e7ok net ve ilgin\u00e7 konulara rastlan\u0131r. Bu konuyla ilgili olarak \u0130slam Konferans\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc nezdindeki \u0130slam F\u0131k\u0131h Akademisi’nin 6-11 \u015eubat 1988 tarihinde Suudi Arabistan’\u0131n Cidde kentinde ald\u0131\u011f\u0131 bir karar da var. Bu karardak\u0131 h\u00fck\u00fcmler mahiyet itibariyle bu \u0130slam alimlerinin genel kanaatini yans\u0131t\u0131yor. Bu kararda aktarma s\u00fcrecinin en ince taraflar\u0131 tasbit edilmi\u015f ve baz\u0131 etkenler \u00f6zellikle kaydedilmi\u015fdir:<\/p>\n

Ayn\u0131 v\u00fccut i\u00e7inde aktarma<\/strong><\/p>\n

Bir ki\u015finin bir organ\u0131 kendi v\u00fccudunun ba\u015fka bir yerine aktar\u0131labilir. Yeter ki, bu aktarma sonucunda has\u0131l olacak faydan\u0131n olu\u015fmas\u0131 muhtemel zarardan \u00e7ok olaca\u011f\u0131na dair kesin bir kanaat olsun. Bu i\u015flem olmayan bir organ\u0131 olu\u015fturmak ya da bir organ\u0131n normal \u015feklini almas\u0131 veya ondan beklenen i\u015flevi yerine getirmesini sa\u011flamak amac\u0131yla yap\u0131labilir. B\u00f6yle bir i\u015flemin v\u00fccuttaki bir kusuru veya insan\u0131 ruhsal y\u00f6nden rahats\u0131z eden bir eksikli\u011fi gidermek i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Kan ve deri nakli<\/strong><\/p>\n

Kan ve deri gibi v\u00fccudun yenilene bildi\u011fi \u015feyler bir insandan di\u011fer bir insana aktar\u0131labilir. B\u00f6yle bir transferi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in kan veya deri veren kimse do\u011fru ile yanl\u0131\u015f\u0131 birbirinden se\u00e7ebilmek yetene\u011fine sahip olmal\u0131d\u0131r. Ek olarak aktarmaya temel olu\u015fturan hakl\u0131 sebepler de olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Ya\u015fayan bir insandan organ aktarmak<\/strong><\/p>\n

Bir ki\u015fiden hasta oldu\u011funa g\u00f6re al\u0131nm\u0131\u015f bir organ\u0131n kendi i\u015flevini yerine getirebilen par\u00e7alar\u0131 ba\u015fka bir insana aktar\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin, hasta oldu\u011funa g\u00f6re \u00e7\u0131kart\u0131lan bir g\u00f6z\u00fcn merceyini di\u011fer bir insana nakletmek caizdir; dolay\u0131s\u0131yla, buna izin verilir.<\/p>\n

\u0130nsan\u0131n hayat\u0131 onlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olan kalp gibi organlar diri bir insandan ba\u015fka bir insana aktar\u0131labilmez.<\/p>\n

\u0130nsan baz\u0131 organlar\u0131 olmadan da ya\u015fayabilir. Fakat onlar\u0131n tamamen olmamas\u0131 v\u00fccudun baz\u0131 temel fonksiyonlar\u0131n\u0131 yerine yetirmesine engel oluyor. Her iki g\u00f6z merceyinin aktar\u0131lmas\u0131 buna \u00f6rnek verilebilir. Canl\u0131 bir kimseden bu t\u00fcr bir aktarma yapmak haramd\u0131r.<\/p>\n

\u00d6l\u00fcden organ al\u0131p ba\u015fkas\u0131na nakletmek<\/strong><\/p>\n

Bir ki\u015finin ya\u015famas\u0131 veya v\u00fccudunun baz\u0131 temel fonksiyonlar\u0131n\u0131 yerine yetirmesi onlardan as\u0131l\u0131 olan organlar \u00f6lm\u00fc\u015f bir kimseden al\u0131n\u0131p nakil yap\u0131labilir. Bunun i\u00e7in ya \u00f6l\u00fcn\u00fcn i\u015fte kendisinin vasiyeti veya miras\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n izni olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Organ satmak<\/strong><\/p>\n

Yekdillikle kabul edilmi\u015ftir ki, hi\u00e7bir durumda organ sat\u0131\u015f\u0131na izin verilmemeli. \u00c7\u00fcnk\u00fc nedeni ne olursa olsun, bir insan\u0131n organ\u0131n\u0131 satmak s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n

Genellikle, Azerbaycan Cumhuriyeti’nde insan ticaretinin, daha do\u011frusu insan organlar\u0131n\u0131n yasad\u0131\u015f\u0131 aktar\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadele amac\u0131yla 1999 y\u0131l\u0131ndan beri yasalarda ciddi esaslar olu\u015fturulmu\u015ftur. \u00d6yle ki, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurba\u015fkan\u0131 Haydar Aliyev’in imzalad\u0131\u011f\u0131 28 Ekim 1999 tarihli “\u0130nsan organ ve (veya) dokular\u0131n\u0131n nakli hakk\u0131nda” Azerbaycan Cumhuriyeti Kanunu bu alanda at\u0131lm\u0131\u015f ciddi ad\u0131mlardan say\u0131l\u0131r. \u0130\u015fte bu Kanun modern bilimsel ba\u015far\u0131lar ve t\u0131bbi tecr\u00fcbeye dayanarak insan organ ve (veya) dokular\u0131n\u0131n nakli ile ilgili ili\u015fkileri d\u00fczenler. Ayn\u0131 yasan\u0131n ikinci maddesinde nakil nesneyi olan organ ve (veya) dokular\u0131n listesi listeleniyor: Kalp, akci\u011fer (kalp-akci\u011fer kompleksi), b\u00f6brekler, karaci\u011fer, pankreas ve kesimleri, kemik ili\u011fi, g\u00f6z\u00fcn kornea ve listesi ilgili y\u00f6netim hakimiyeti organ\u0131 taraf\u0131ndan belirlenen di\u011fer organ ve (veya) dokular transplantasiyan\u0131n nesneyi olabilirler. Bu Kanun reproduksi ara\u00e7lar\u0131na ve bu ama\u00e7la kullan\u0131lan organlara, onlar\u0131n b\u00f6l\u00fcmlerine ve (veya) dokulara (yumurta h\u00fccreleri, sperm, yumurtal\u0131k, xaya veya embriyoya), ayr\u0131ca kan ve bile\u015fenlerine \u015famil de\u011fildir.<\/p>\n

Ayr\u0131ca, s\u00f6z konusu kanunun d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddesinde belirtiliyor ki, transplantasiyan\u0131n kurallar\u0131 ve ko\u015fullar\u0131 kesin tespit olunmu\u015ftur: nakil t\u0131bbi g\u00f6steri\u015f temelinde cerrahi i\u015flemi kurallar\u0131na uyularak yap\u0131l\u0131r. Transplantasiyan\u0131n kurallar\u0131 ve ko\u015fullar\u0131, onun uyguland\u0131\u011f\u0131 uzmanla\u015fm\u0131\u015f t\u0131p kurumlar\u0131n\u0131n listesi ilgili kurumlar taraf\u0131ndan belirlenir.<\/p>\n

Kanuna g\u00f6re, donorun ya\u015f\u0131 18 ve \u00fcst\u00fc olmad\u0131kda ondan kemik ili\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda, nakil i\u00e7in organ ve (veya) dokular\u0131n al\u0131nmas\u0131 yasakt\u0131r. Resipiyentin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tehlikeli hastal\u0131\u011f\u0131 olan ki\u015filerden organ ve (veya) dokular\u0131n al\u0131nmas\u0131 yasakt\u0131r. Resipiyentin kulluk ba\u011fl\u0131 ve ondan fiziksel, manevi, maddi a\u00e7\u0131dan ba\u011f\u0131ml\u0131 olan veya tutuklu bulunan ki\u015filerden, askeri esirlerden ve ruhsal hastalardan nakil amac\u0131yla organ ve (veya) dokular\u0131n al\u0131nmas\u0131 yasakt\u0131r. Herhangi \u00f6zel organ ve (veya) dokular\u0131n edinilmesine mecbur edenler mevzuata uygun olarak sorumluluk ta\u015f\u0131rlar. Di\u011fer t\u0131bbi y\u00f6ntemlerle ve ceset organ ve (veya) dokular\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile insan hayat\u0131n\u0131n korunmas\u0131 veya sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n restorasyonu m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 resipiyente don\u00f6r organ ve (veya) dokular\u0131n\u0131n transplantasiyas\u0131na yol verilir. Donor organ ve (veya) dokular\u0131n al\u0131nmas\u0131 uzman-doktorlar\u0131n konsiliumu sonucunda belirlenir ve donorun yaz\u0131l\u0131 izni do\u011frultusunda ger\u00e7ekle\u015ftirilir.<\/p>\n

Transplantasiyan\u0131n zorunlulu\u011fu konusunda t\u0131bbi karar ilgili t\u0131p departman\u0131nda tedavi hekimi, cerrah, anestezioloq ve gerekirse, di\u011fer uzmanlardan m\u00fcte\u015fekkil komisyon taraf\u0131ndan uygun y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131n belirledi\u011fi \u015fekilde kabul edilir.<\/p>\n

S\u00f6z konusu kanunun onuncu maddesinde cesetten veya \u00f6l\u00fcm durumunda olan ki\u015filerden nakil amac\u0131yla organ ve dokular\u0131n al\u0131nmas\u0131 zaman\u0131n\u0131n belirlenmesi ko\u015fullar\u0131 yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r: Cesetten veya \u00f6l\u00fcm durumunda olan ki\u015filerden nakil amac\u0131yla organ ve (veya) dokular\u0131n al\u0131nmas\u0131 sadece doktorlar konsiliumu taraf\u0131ndan biyolojik \u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015fvermesini ve ba\u015f beyin faaliyetinin tam durmas\u0131n\u0131 (“beyin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn”) tasdik eden reddedilemez olgunun olmas\u0131ndan sonra yap\u0131labilir. Donorun \u00f6l\u00fcm akdinin onay\u0131nda transplantoloq veya transplantologiya i\u015finin organizasyonunda \u015fu veya bu \u015fekilde faaliyet g\u00f6steren herhangi bir ki\u015finin kat\u0131l\u0131m\u0131 yasakt\u0131r.<\/p>\n

Son olarak, donorun kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen hak ve g\u00f6revleri hakk\u0131nda k\u0131sa konu\u015fmak isterim. \u00d6yle ki, her donorun a\u015fa\u011f\u0131daki haklar\u0131 tespit edilmi\u015ftir:<\/p>\n