{"id":1980,"date":"2010-12-03T19:03:52","date_gmt":"2010-12-03T15:03:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=1980"},"modified":"2020-03-12T15:11:34","modified_gmt":"2020-03-12T11:11:34","slug":"wikileaks-kiber-terror","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=1980","title":{"rendered":"WIKILEAKS \u2013 K\u0130BER TERROR!"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/wikileaks.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-1981\" title=\"wikileaks\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/wikileaks.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"225\" \/><\/a>Bu, 11 Sentyabr terrorundan sonra d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f n\u00f6vb\u0259ti bir pland\u0131r\u2026<\/strong><br \/>\nWikileaks sayt\u0131 \u0259traf\u0131nda ged\u0259n m\u00fczakir\u0259l\u0259r dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 c\u0259ngin\u0259 al\u0131b. Haz\u0131rda qlobal s\u0259viyy\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lan bir n\u00f6mr\u0259li m\u00f6vzu m\u0259hz Wikileaks sayt\u0131 v\u0259 bu saytda d\u0259rc olunan m\u0259xfi materiallarla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu yaz\u0131mda \u00e7al\u0131\u015facam ki, Wikileaks informasiyalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 pe\u015f\u0259kar bir r\u0259y formala\u015fd\u0131r\u0131m v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 p\u0259rd\u0259arxas\u0131 prizmadan yana\u015f\u0131m.<br \/>\n\u018fslind\u0259 Wikileaks \u2013 he\u00e7 d\u0259 sensasiya deyil! <!--more-->Diplomatik xidm\u0259td\u0259 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti bilir ki, bir \u00f6lk\u0259nin s\u0259firlik, konsulluq v\u0259 ya n\u00fcmay\u0259nd\u0259likl\u0259ri m\u0259nsub oldu\u011fu d\u00f6vl\u0259tin siyasi, m\u0259d\u0259ni, itqisadi siyas\u0259tini y\u00fcr\u00fctm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 xarici \u00f6lk\u0259nin eyni sah\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 toplamaqla da m\u0259\u015f\u011fuldur.Bu, bir n\u00f6v x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini xat\u0131rlatsa da, qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, diplomatik korpuslarda h\u0259m d\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n zabitl\u0259ri f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Bu, h\u0259rbi atta\u015fe, m\u0259d\u0259niyy\u0259t atta\u015fesi v\u0259 ya birba\u015fa s\u0259fir s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259msil oluna bil\u0259r. V\u0259 onu da \u0259lav\u0259 ed\u0259k ki, h\u0259r bir diplomatik korpusun r\u0259smi v\u0259 qeyri-r\u0259smi v\u0259zif\u0259l\u0259ri m\u00f6vcuddur. R\u0259smi v\u0259zif\u0259l\u0259ri iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri t\u0259nziml\u0259m\u0259k, f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi \u00f6lk\u0259nin ictimai-siyasi, iqtisadi, m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin r\u0259smi x\u00fclas\u0259sini \u00f6z r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq. Bu, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada q\u0259bul olunmu\u015f r\u0259smi f\u0259aliyy\u0259t mexanizmidir. Qeyri-r\u0259smi f\u0259aliyy\u0259t is\u0259 t\u0259bii ki, k\u0259\u015ffiyyat xarakterlidir v\u0259 bunu da s\u0259firlikd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irir. Bu f\u0259aliyy\u0259t \u00f6lk\u0259nin geo-politik statusundan tutmu\u015f, siyasi, dini v\u0259 iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn detallar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. Odur ki, AB\u015e s\u0259firliyi d\u0259 bu prinsipl\u0259r\u0259 sadiq qalaraq, \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirir. Lakin AB\u015e d\u00f6vl\u0259tinin d\u00fcnyadak\u0131 statusunu, malik oldu\u011fu insani v\u0259 texniki imkanlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, bu \u00f6lk\u0259nin diplomatik korpuslar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti daha intensiv v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259lidir.<\/p>\n<p>Konkret olaraq, Wikileaks sayt\u0131n\u0131n d\u0259rc etdiyi m\u0259xfi informasiyalar\u0131 inc\u0259l\u0259dikc\u0259, qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu, bir n\u0259f\u0259r jurnalistin, konkret olaraq, Culian Assanj\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin n\u0259tic\u0259si ola bilm\u0259z. Konkret olaraq, AB\u015e-\u0131n timsal\u0131nda bu, sad\u0259c\u0259 qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. S\u0259b\u0259bl\u0259rini is\u0259 buc\u00fcr t\u0259snifatland\u0131rmaq olar:<\/p>\n<p><strong>\u018fvv\u0259la, texniki c\u0259h\u0259td\u0259n bu, qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr;<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>\u0130nternet m\u0259kan\u0131nda domen v\u0259 hosting xidm\u0259ti g\u00f6st\u0259r\u0259n \u015firk\u0259tl\u0259rin 95%-i AB\u015e-a m\u0259xsus \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 m\u0259xsusdur ki, bu da Wikileaks.org domenin ist\u0259nil\u0259n an AB\u015e h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259\u011fv edilm\u0259sini asanla\u015fd\u0131r\u0131r. M\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, sonradan bu domen v\u0259 ya ona xidm\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n server l\u0259\u011fv olunsun v\u0259 ya\u00a0Culian Assanj adl\u0131 \u015f\u0259xs h\u0259bs edilsin, q\u0259tl\u0259 yetirilsin,\u00a0amma art\u0131q gecdir. \u00c7\u00fcnki, art\u0131q qar\u015f\u0131ya qoyulan m\u0259qs\u0259d\u0259 nail olunub.<\/li>\n<li>Bundan ba\u015fqa, internet \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 anonymos proxy server xidm\u0259ti g\u00f6st\u0259r\u0259n saytlar da AB\u015e-a m\u0259xsus \u015firk\u0259tl\u0259rin n\u0259zar\u0259tind\u0259dir. Odur ki, Wikileaks.org domenin\u0259 giri\u015f texniki c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259ng\u0259ll\u0259ns\u0259 d\u0259, sayt\u0131n yarad\u0131c\u0131lar\u0131 yen\u0259 d\u0259 proxy server xidm\u0259tind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259zl\u0259r.<\/li>\n<li>Wikileaks sayt\u0131nda k\u00fclli miqdarda materiallar\u0131n yerl\u0259\u015fdirildiyini v\u0259 h\u0259min sayta g\u00fcnd\u0259lik giri\u015fin milyon n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, Wikileaks.org sayt\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn adi bir hostinqin deyil, super imkanlara malik serverin laz\u0131m oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k olar. V\u0259 bu c\u00fcr serverl\u0259ri is\u0259 \u0259n iri veb \u015firk\u0259tl\u0259r t\u0259klif edir ki, onlar\u0131n da ham\u0131s\u0131 AB\u015e-da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir v\u0259 bu \u00f6lk\u0259nin n\u0259zar\u0259tind\u0259dir.<\/li>\n<li>Maraql\u0131 bir c\u0259h\u0259t d\u0259 internet \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 Wikileaks ad\u0131n\u0131n brend kimi qorunub saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 maksimum reklam olunmas\u0131 tendensiyalar\u0131 m\u00f6vcuddur. Bunu ist\u0259nil\u0259n istifad\u0259\u00e7i yoxlaya bil\u0259r. Sad\u0259 bir misal: Facebook sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 \u201cWikileaks\u201d adl\u0131 bir s\u0259hif\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir v\u0259 q\u0131sa zaman \u0259rzind\u0259 h\u0259min s\u0259hif\u0259y\u0259 500\u00a0000 n\u0259f\u0259r istifad\u0259\u00e7i \u00fczv olmu\u015fdur. Facebook sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 eyni adl\u0131 ikinci s\u0259hif\u0259nin yarad\u0131lmas\u0131na c\u0259hd ets\u0259z, siz\u0259 q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 r\u0259dd cavab\u0131 bildiril\u0259c\u0259k. Halbuki, Facebook sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 eyni ad\u0131 da\u015f\u0131yan minl\u0259rl\u0259 s\u0259hif\u0259 v\u0259 istifad\u0259\u00e7i ad\u0131 m\u00f6vcuddur. Bununla sanki Wikileaks ad\u0131n\u0131n vahidliyini qorumaq v\u0259 b\u00fct\u00fcn istifad\u0259\u00e7il\u0259ri d\u0259 m\u0259hz bir m\u0259rk\u0259z\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirm\u0259k m\u0259q\u0259sdi g\u00fcd\u00fcl\u00fcr. Bu eksperimenti Twitter v\u0259 dig\u0259r sosial resurslarda da s\u0131naqdan ke\u00e7irs\u0259z, eyni aqib\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259c\u0259ksiniz.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr;<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Wikileaks r\u0259hb\u0259ri kimi t\u0259qdim olunan Culian Assanj iddia edir ki, 2002-ci ild\u0259n b\u0259ri AB\u015e-\u0131n xarici siyas\u0259tin\u0259 m\u0259xsus s\u0259s\u0259dl\u0259r gizli yolla toplan\u0131l\u0131r. Maraql\u0131d\u0131r ki, h\u0259min s\u0259n\u0259dl\u0259r niy\u0259 m\u0259hz indi d\u0259rc edilir?! AB\u015e-\u0131n \u0130raq v\u0259 \u018ffqan\u0131standak\u0131 h\u0259rbi i\u015f\u011fal\u0131 dem\u0259k olar ki, bitmi\u015f v\u0259 bu m\u00f6vzu art\u0131q d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tind\u0259 ikinci plana ke\u00e7mi\u015fdir. Odur ki, Wikileaks sayt\u0131n\u0131n \u0130raqla ba\u011fl\u0131 d\u0259rc el\u0259diyi hans\u0131sa s\u0259n\u0259dl\u0259r art\u0131q vaxt\u0131 ke\u00e7mi\u015f say\u0131l\u0131r v\u0259 onsuz da d\u00fcnya m\u0259tbuat\u0131nda s\u0259sl\u0259n\u0259n fikirl\u0259ri t\u0259krarlay\u0131r. Lakin ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 AB\u015e-\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 siyas\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259rin d\u0259rc edilm\u0259si b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya bir jest olaraq q\u0259bul oluna bil\u0259r ki, guya h\u0259min sayt AB\u015e-\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 h\u0259d\u0259f\u0259 al\u0131b.<\/li>\n<li>D\u0259rc edil\u0259n s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 konkret h\u0259d\u0259fl\u0259ri a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n sezm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: T\u00fcrkiy\u0259, \u0130ran, Rusiya, Tayvan, \u018fr\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259 sair\u0259. Wikileaks s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 AB\u015e, \u0130srail, Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri &#8211; Fransa, Almaniya, \u0130taliya v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi m\u0259xfi m\u0259lumatlar a\u00e7\u0131qlanmay\u0131b. Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 yaln\u0131z x\u0131rda m\u0259i\u015f\u0259t xarakterli m\u0259lumatlara rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. S\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 yaln\u0131z konkret \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n d\u0259rc edilm\u0259si art\u0131q konkret m\u0259qs\u0259dl\u0259rin qar\u015f\u0131ya qoyuldu\u011fundan x\u0259b\u0259r verir. Bundan ba\u015fqa, b\u0259zi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin adlar\u0131n\u0131n yerind\u0259 \u201cXXXXX\u201d i\u015far\u0259l\u0259rinin yer almas\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259sidir.<\/li>\n<li>\u0130lk g\u00fcnl\u0259r Wikileaks yarad\u0131c\u0131lar\u0131 il\u0259 AB\u015e h\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda gizli dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 informasiyalar yay\u0131ld\u0131. He\u00e7 inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr ki, d\u00fcnyaya a\u011fal\u0131q etm\u0259y\u0259 c\u0259hd ed\u0259n bir d\u00f6vl\u0259t hans\u0131sa bir jurnalistl\u0259 bir masaya oturub onunla bu v\u0259 ya dig\u0259r m\u00f6vzuda m\u00fczakir\u0259l\u0259r apars\u0131n. \u018fn az\u0131ndan sonradan \u0130nterpol x\u0259tti il\u0259 bar\u0259sind\u0259 axtar\u0131\u015f elan etdiyi \u015f\u0259xsi el\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f \u0259snas\u0131nda h\u0259bs ed\u0259 bil\u0259rdi. B\u0259zil\u0259ri AB\u015e-\u0131n demokratik \u00f6lk\u0259 oldu\u011funu v\u0259 buc\u00fcr f\u0259aliyy\u0259tin AB\u015e r\u0259smil\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul olunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259sas g\u0259tirs\u0259l\u0259r, onlara da b\u0259zi m\u0259qamlar\u0131 xat\u0131rlatmaq olar: \u0130ran\u0131n n\u00fcv\u0259 alimi \u015e\u0259hram \u018fmirinin amerikan k\u0259\u015ffiyyat orqanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n o\u011furlanmas\u0131 \u0259slind\u0259 AB\u015e-\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r demokratik d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 sadiq qald\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u018fslind\u0259 ilk g\u00fcnl\u0259rd\u0259n Wikileaks qalmaqal\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f bir plan oldu\u011fu hiss olunurdu. S\u0259b\u0259bl\u0259r is\u0259 \u0259n m\u00fcxt\u0259lif ola bil\u0259r:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Q\u0259rb dair\u0259l\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259si gedir. D\u0259rin d\u00f6vl\u0259t bu yolla r\u0259qibl\u0259rind\u0259n qisas alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. M\u0259qs\u0259d Barak Obama rejimini n\u00fcfuzdan salmaq v\u0259 m\u00fctt\u0259fiq \u00f6lk\u0259l\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n AB\u015e-\u0131n demokratik d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 sadiq qald\u0131\u011f\u0131na h\u0259l\u0259 d\u0259 inanan \u00f6lk\u0259l\u0259rin AB\u015e-la olan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 yenid\u0259n baxmas\u0131na nail olmaq;<\/li>\n<li>AB\u015e-a m\u00fcnasib\u0259td\u0259 qeyri-s\u0259mimi siyas\u0259t y\u00fcr\u00fcd\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda etibars\u0131zl\u0131q yaratmaq, birl\u0259\u015fm\u0259kd\u0259 olan q\u00fcvv\u0259l\u0259ri par\u00e7alamaq v\u0259 m\u00fcmk\u00fcn toqqu\u015fmalara yol a\u00e7maq. \u0130rana g\u00f6zl\u0259nil\u0259n m\u00fcmk\u00fcn h\u00fccum plan\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yaratmaq, T\u00fcrk-\u0130slam birliyini z\u0259ifl\u0259tm\u0259k, \u0130ranla qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259r v\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259r aras\u0131nda d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik meyll\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k;<\/li>\n<li>11 Sentyabr terror hadis\u0259l\u0259rind\u0259n sonra AB\u015e b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada anti-terror koalisiyas\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f v\u0259 terrorla m\u00fcbariz\u0259 ad\u0131 alt\u0131nda \u0130raq, \u018ffqan\u0131stan v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiyada g\u00fccl\u0259n\u0259 bilmi\u015fdi. H\u0259tta b\u0259zi m\u0259tbuat s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 11 Sentyabr hadis\u0259l\u0259rinin AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259\u015fkil olundu\u011fu v\u0259 3000-\u0259 yax\u0131n adam\u0131n q\u0259tli hesab\u0131na AB\u015e-\u0131n d\u00fcnya miqyas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc terrorla m\u00fcbariz\u0259 aparan vahid g\u00fcc m\u0259nb\u0259yin\u0259 \u00e7evir\u0259 bilm\u0259si bar\u0259d\u0259 informasiyalar d\u0259rc olunmu\u015fdu. \u0130ddia olunurdu ki, AB\u015e 3000 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131n q\u0259tlin\u0259 raz\u0131l\u0131q vermi\u015f, bunun \u0259v\u0259zind\u0259 is\u0259 \u0130raq v\u0259 \u018ffqan\u0131stan\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fans qazanm\u0131\u015f, M\u0259rk\u0259zi Asiyada g\u00fccl\u0259n\u0259 bilmi\u015f v\u0259 \u0130ran\u0131n da vurulmas\u0131na haz\u0131rl\u0131qlar\u0131n ba\u015flanmas\u0131na bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n xeyir-dua ala bilmi\u015fdi. Bundan ba\u015fqa, 11 Sentyabr hadis\u0259l\u0259rind\u0259n sonra AB\u015e insanlar\u0131n bir \u00e7ox h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259n alma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldu: s\u0259yah\u0259t h\u00fcququ, v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q h\u00fcququ, s\u0259rb\u0259st yerd\u0259yi\u015fm\u0259 h\u00fcququ v\u0259 dig\u0259r h\u00fcquqlar m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u0130ndi is\u0259 Wikileaks terrorunu \u00f6z\u00fc ortaya atmaqla AB\u015e yeni f\u0259thl\u0259r v\u0259 istilalar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k v\u0259 buna indid\u0259n h\u00fcquq qazanmaq niyy\u0259tind\u0259dir. Lakin bu d\u0259f\u0259 g\u00f6zl\u0259nil\u0259n m\u00fcmk\u00fcn f\u0259thl\u0259r kiber d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259c\u0259k. Yad\u0131m\u0131za bir \u015feyi salaq: 11 Sentyabr hadis\u0259l\u0259ri zaman\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 m\u0259lumatland\u0131ran 1 n\u00f6mr\u0259li resurs CNN kanal\u0131 oldu. M\u0259hz bu kanal\u0131n vasit\u0259sil\u0259 6 milyardl\u0131q d\u00fcnya \u0259halisi o g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259r\u0259 \u015fahidlik ed\u0259 bildi. Daha sonra \u0130raq v\u0259 \u018ffqan\u0131standak\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 siyas\u0259t is\u0259 m\u0259hz internetin say\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131r\u0131ld\u0131. T\u0259bii ki, AB\u015e n\u0259 q\u0259d\u0259r demokratik v\u0259 humanist g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsa da, internet insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131rd\u0131. Odur ki, internet\u0259 qlobal n\u0259zar\u0259ti g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k, t\u0259sad\u00fcfi adamlar\u0131n qlobal \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 sahib olma imkanlar\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq, n\u00fcfuzlu telekanallar\u0131n v\u0259 x\u0259b\u0259r saytlar\u0131n\u0131n imkanlar\u0131n\u0131n m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 nail olmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 bu kimi t\u0259xribatlar haz\u0131rlamaq a\u011flabatand\u0131r.<\/p>\n<p>Konkret olaraq, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Wikileaks sayt\u0131nda d\u0259rc olunan m\u0259lumatlara g\u0259linc\u0259, qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu m\u0259lumatlar \u201c\u0130ki h\u0259qiq\u0259tin aras\u0131na bir yalan qoyub h\u0259qqiq\u0259t kimi s\u0131r\u0131maq\u201d prinsipind\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n prezidenti \u0130lham \u018fliyev AB\u015e-\u0131n hans\u0131sa y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li m\u0259muru il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r, t\u0259r\u0259fl\u0259r hans\u0131sa ikit\u0259r\u0259fli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fczakir\u0259 ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r, amma \u0130lham \u018fliyevin q\u0259fild\u0259n Rusiya r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00f6vzudan k\u0259nar ifad\u0259l\u0259r i\u015fl\u0259tm\u0259si kompromat m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 bunun he\u00e7 bir s\u00fcbutu yoxdur. Sad\u0259c\u0259 s\u00f6zd\u00fcr, \u015fayi\u0259dir.<\/p>\n<p>V\u0259 ya, ba\u015fqa bir missal, AR m\u00fcdafi\u0259 naziri S\u0259f\u0259r \u018fbiyevin Q\u0259b\u0259l\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259r etm\u0259si v\u0259 orada hans\u0131sa rus general\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259si, h\u0259rbi sah\u0259d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini m\u00fczakir\u0259 etm\u0259si tam normald\u0131r, amma S\u0259f\u0259r \u018fbiyevin h\u0259min rus general\u0131n\u0131 i\u00e7irdib ondan h\u0259rbi sirrl\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259sin\u0259 c\u0259hd etm\u0259si sad\u0259c\u0259 kompromat xarakterli dezinformasiyad\u0131r. Bunu kim v\u0259 nec\u0259 s\u00fcbut ed\u0259 bil\u0259r ax\u0131? \u0130ki n\u0259f\u0259rin aras\u0131nda olan bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri amerikan diplomatlar haradan bil\u0259 bil\u0259r ax\u0131?!<\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Wikileaks sayt\u0131nda d\u0259rc olunan v\u0259 m\u0259xfi oldu\u011fu iddia olunan m\u0259lumatlar\u0131n h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 AB\u015e s\u0259firlikl\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan diplomatlar t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 da \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmur. \u00a0He\u00e7 AB\u015e r\u0259smil\u0259ri d\u0259 bu yaz\u0131lanlar\u0131 inkar etmirl\u0259r, \u0259ksin\u0259 bunu m\u0259tb\u0259x diplomatiyas\u0131 adland\u0131r\u0131r v\u0259 buc\u00fcr m\u0259lumatlar\u0131n a\u00e7\u0131qlanmas\u0131ndan t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259ndikl\u0259rini bildirirl\u0259r. Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, AB\u015e diplomatlar\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 buc\u00fcr m\u0259lumatlar\u0131 Va\u015finqtona \u00f6t\u00fcr\u00fcbl\u0259r. Maraql\u0131 c\u0259h\u0259t is\u0259 bu dezinformasiyalar\u0131n amerikal\u0131 diplomatlara nec\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 metodlar\u0131d\u0131r. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, AB\u015e v\u0259 dig\u0259r xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin Bak\u0131dak\u0131 s\u0259firlikl\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fct\u00fcn \u0259m\u0259kda\u015flar yerli x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda olurlar. Bu, normal hald\u0131r. \u018fn az\u0131ndan \u00f6lk\u0259nin mill t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini qorumaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 buc\u00fcr f\u0259aliyy\u0259t qanunla yolveril\u0259ndir. AB\u015e-\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259 bunu edir. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn bu yax\u0131nlarda AB\u015e-da h\u0259bs edil\u0259n v\u0259 Rusiyaya ekstradisiya olunan rus diplomatlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Odur ki, hans\u0131sa AB\u015e diplomat\u0131n\u0131n f\u0259rdi \u015f\u0259kild\u0259 buc\u00fcr informasiyalar dal\u0131nca qa\u00e7mas\u0131 inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. T\u0259bii ki, Q\u0259rb diplomatlar\u0131na, b\u0259zi hallarda diplomat ad\u0131yla qeydiyyatdan ke\u00e7mi\u015f x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131na buc\u00fcr informasiyalar\u0131 onlarla tez-tez g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n yerli QHT v\u0259 siyasi partiyalar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n g\u0259ncl\u0259r t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri ver\u0259 bil\u0259rdil\u0259r. Bu m\u0259lumatlar\u0131n verilm\u0259 prosesi m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 apar\u0131lm\u0131r, sad\u0259c\u0259 s\u0259firlikd\u0259 v\u0259 ya s\u0259firlikd\u0259n k\u0259nar yerl\u0259rd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259rd\u0259, ziyaf\u0259tl\u0259rd\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda yaranan s\u0259mimi s\u00f6hb\u0259tl\u0259r zaman\u0131 yerli QHT v\u0259 siyasi partiyalar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n g\u0259ncl\u0259r t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u00f6zl\u0259ri d\u0259 bilm\u0259d\u0259n buc\u00fcr fikirl\u0259ri s\u0259sl\u0259ndirir. Gerc\u0259k ya yalan, f\u0259rqi yoxdur, ist\u0259nil\u0259n yolla sanki Q\u0259rb diplomatlar\u0131n\u0131n xo\u015funa g\u0259lm\u0259k, onlar\u0131n i\u015fin\u0259 yaramaq m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcl\u00fcr. Diplomatlar\u0131n suallar\u0131na s\u0259mimi cavablar verilir, ortada faktlar olmasa bel\u0259, \u00f6z \u015f\u0259xsi t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fcn\u00fc ortaya qoyur v\u0259 bu yolla \u00f6lk\u0259 i\u00e7ind\u0259n x\u0259b\u0259rdar adam oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, buc\u00fcr davran\u0131\u015f yerli ictimai-siyasi \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 b\u0259zi dividentl\u0259r d\u0259 g\u0259tirir. \u018fn az\u0131ndan h\u0259min AB\u015e v\u0259 ya dig\u0259r Q\u0259rb diplomat\u0131 il\u0259 s\u0259mimi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri yaran\u0131r, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 s\u0259firliy\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259r \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 zaman v\u0259 ya h\u0259r hans\u0131 qrant layih\u0259si t\u0259qdim ed\u0259n zaman t\u0259bii ki, bir vaxtlar n\u00fcmayi\u015f etdirdiyi s\u0259mimilik i\u015f\u0259 yaray\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, h\u0259min q\u00fcvv\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycan bar\u0259d\u0259 dezinformasiyalar\u0131, m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259qamlarda is\u0259 h\u0259tta ciddi d\u00f6vl\u0259t sirri say\u0131la bil\u0259c\u0259k m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6zl\u0259ri d\u0259 bilm\u0259d\u0259n xarici \u00f6lk\u0259 diplomat\u0131na \u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f olurlar, \u0259v\u0259zind\u0259 is\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n layih\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q, \u0259n az\u0131ndan is\u0259 h\u0259min diplomatla isti m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qazanm\u0131\u015f olurlar.<\/p>\n<p>Maraql\u0131 bir m\u00fcqayis\u0259 aparaq: t\u0259s\u0259vv\u00fcr edin ki, h\u0259r hans\u0131 yerli QHT v\u0259 ya siyasi partiya n\u00fcmay\u0259nd\u0259sini \u00d6zb\u0259kistan\u0131n v\u0259 ya Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n Bakldak\u0131 s\u0259firliyin\u0259 d\u0259v\u0259t edibl\u0259r v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259ki ictimai-siyasi durumu m\u00fczakir\u0259 edirl\u0259r. D\u0259v\u0259t olunanlar\u0131n yar\u0131s\u0131 h\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 getm\u0259kd\u0259n imtina ed\u0259r v\u0259 ya g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc daha a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 m\u00fcdrik insan kimi q\u0259l\u0259m\u0259 ver\u0259r. \u00c7\u00fcnki, d\u0259rhal g\u00f6z qaba\u011f\u0131na Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan v\u0259 ya \u00d6zb\u0259kistan\u0131n iqtisadi-siyasi potensial\u0131 g\u0259lir v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 diplomat q\u0131r\u011f\u0131z v\u0259 ya \u00f6zb\u0259k s\u0259firin yan\u0131nda s\u0259mimi g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ehtiyac duymur. \u00c7\u00fcnki, umaca\u011f\u0131 bir \u015fey yoxdur h\u0259min s\u0259firlikl\u0259rd\u0259n. \u018fksin\u0259, AB\u015e v\u0259 ya B\u00f6y\u00fck Britaniya, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0130srail s\u0259firliyi t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259v\u0259t g\u0259ls\u0259, b\u00fct\u00fcn d\u0259v\u0259t olunan yerli QHT v\u0259 siyasi partiya n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri bir n\u0259f\u0259r kimi h\u0259min t\u0259dbird\u0259 i\u015ftirak ed\u0259c\u0259kl\u0259r. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn AB\u015e-\u0131n milli bayramlar\u0131 zaman\u0131 s\u0259firlikd\u0259 v\u0259 ya Badamdarda ke\u00e7iril\u0259n ziyaf\u0259tl\u0259ri v\u0259 q\u0259bullar\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Yerli siyas\u0259t\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn sanki \u015f\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7evrilir h\u0259min t\u0259dbir\u0259 qat\u0131lmaq. T\u0259bii ki, buc\u00fcr t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 yeyib-i\u00e7m\u0259k m\u0259clisl\u0259ri, xo\u015f v\u0259 s\u0259mimi s\u00f6hb\u0259tl\u0259r, yar\u0131 ciddi, yar\u0131 zarafat polemikalar apar\u0131l\u0131r. V\u0259 amerikan diplomatlar\u0131 h\u0259tta zarafatla deyil\u0259n k\u0259lm\u0259ni d\u0259 g\u00fcn\u00fcn sonunda t\u0259dbirin stenoqram\u0131na daxil edirl\u0259r. M\u0259hz buc\u00fcr t\u0259dbirl\u0259r\u0259 d\u0259v\u0259t olunan he\u00e7 bir qonaq diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qalm\u0131r, onlara ayr\u0131ca diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rilir, maksimum \u015f\u0259kild\u0259 onlarla ayaq\u00fcst\u00fc s\u00f6hb\u0259tl\u0259r apar\u0131l\u0131r, onlar\u0131n bu v\u0259 ya dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 fikirl\u0259ri \u00f6yr\u0259nilir. Maraql\u0131 c\u0259h\u0259t d\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, m\u0259hz buc\u00fcr t\u0259dbir v\u0259 ziyaf\u0259tl\u0259rd\u0259 yerli QHT v\u0259 siyasi partiya n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri sanki \u00f6zl\u0259rini k\u00f6l\u0259 kimi apar\u0131r, AB\u015e diplomatlar\u0131n\u0131n xo\u015funa g\u0259lm\u0259k, \u00f6zl\u0259rini onlardan a\u015fa\u011f\u0131da tutmaq v\u0259 onlar\u0131n ist\u0259kl\u0259rini yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 haz\u0131r olduqlar\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259y\u0259 can at\u0131rlar. \u00c7\u00fcnki, xarici diplomatlar h\u0259r bir g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131, s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rini diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259yir, h\u0259tta qona\u011f\u0131n sakit durmas\u0131n\u0131 da m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259kl\u0259 h\u0259r hans\u0131 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259 bilirl\u0259r.<\/p>\n<p>Odur ki, Wikileaks sayt\u0131nda d\u0259rc olunan v\u0259 m\u0259xfi oldu\u011fu iddia olunan m\u0259lumatlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131 \u0259slind\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 bir d\u0259rs olmal\u0131d\u0131r. T\u0259kc\u0259 h\u00f6kum\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri deyil, eyni zamanda yerli QHT-l\u0259r, ictimai t\u0259\u015fkilatlar, siyasi partiyalar v\u0259 d\u0259gir qurumlar g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 daha diqq\u0259tli olmal\u0131, davran\u0131\u015flar\u0131, fikirl\u0259ri v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00f6lk\u0259nin milli maraqlar\u0131n\u0131 z\u0259rb\u0259 alt\u0131na atmamal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<div id=\"_mcePaste\"><strong>Bak\u0131 Slavyan Universitetinin \u201cDiplomatiya v\u0259 xarici siyas\u0259t\u201d <\/strong><strong>kafedras\u0131n\u0131n dosenti, f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru \u018fhm\u0259d \u015eahidov<\/strong><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu, 11 Sentyabr terrorundan sonra d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f n\u00f6vb\u0259ti bir pland\u0131r\u2026 Wikileaks sayt\u0131 \u0259traf\u0131nda ged\u0259n m\u00fczakir\u0259l\u0259r dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 c\u0259ngin\u0259 al\u0131b. Haz\u0131rda qlobal s\u0259viyy\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lan bir n\u00f6mr\u0259li m\u00f6vzu m\u0259hz Wikileaks&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[90,5],"tags":[],"class_list":["post-1980","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mullif-yazilari","category-article"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1980","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1980"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1980\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12618,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1980\/revisions\/12618"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1980"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1980"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1980"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}