{"id":1939,"date":"2000-12-02T23:56:00","date_gmt":"2000-12-02T19:56:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=1939"},"modified":"2010-12-09T01:00:40","modified_gmt":"2010-12-08T21:00:40","slug":"turk-dovl%c9%99tl%c9%99ri-v%c9%99-islam-konfransi-t%c9%99skilati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=1939","title":{"rendered":"T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri v\u0259 \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/ikt.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-1944\" title=\"ikt\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/ikt.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"100\" \/><\/a>T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri v\u0259 \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 aras\u0131ndak\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u0259laq\u0259l\u0259ri. \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131nda T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin t\u0259msil olunma s\u0259viyy\u0259si v\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunan \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r. \u0130slam Konfrans\u0131 t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131<!--more--><br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>\u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u0259r\u0259bc\u0259: M\u00fcn\u0259zz\u0259m\u0259r \u0259l-m\u00fc t\u0259mar \u0259l-islami) S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131 Kral\u0131n\u0131n 1966-c\u0131 ild\u0259 ortaya qoydu\u011fu \u201c\u0130slam birliyi\u201d lozunqu v\u0259 1969-cu ild\u0259 M\u0259rake\u015f Kral\u0131n\u0131n \u201c\u0130slam h\u0259mr\u0259yliyi\u201d fikrind\u0259n qaynaqlanaraq, 1969-cu ild\u0259 Rabatda (M\u0259rake\u015f) m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n konfrans\u0131nda yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk konfrans\u0131n ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d Q\u00fcdsd\u0259 \u201c\u018fl-\u0259ksa\u201d m\u0259scidinin yand\u0131r\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 etiraz olmu\u015fdur. Eyni zamanda Konfrans qar\u015f\u0131s\u0131na bir s\u0131ra dig\u0259r m\u0259qs\u0259dl\u0259ri d\u0259 qoymu\u015fdur:<\/p>\n<div id=\"_mcePaste\">\n<div id=\"_mcePaste\">\n<ul>\n<li>\u0130slam h\u0259mr\u0259yliyini siyasi, iqtisadi v\u0259 sosial planda inki\u015faf etdirm\u0259k;<\/li>\n<li>M\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7iliy\u0259, neom\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7iliy\u0259 v\u0259 irq\u00e7iliy\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq;<\/li>\n<li>F\u0259l\u0259stinin m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 nail olmaq.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>\u0130KT haz\u0131rk\u0131 d\u00f6n\u0259md\u0259 57 m\u00fcs\u0259lman d\u00f6vl\u0259tini \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdirir. \u0130st\u0259nil\u0259n m\u00fcs\u0259lman d\u00f6vl\u0259ti t\u0259\u015fkilata \u00fczv ola bil\u0259r. Yeni \u00fczvl\u0259rin q\u0259bulu 2\/3 s\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u00fcs\u0259lman icmalar\u0131: Bosniya v\u0259 Hersoqovina, M\u0259rk\u0259zi Afrika Respublikas\u0131, Rusiya Federasiyas\u0131, Filippin v\u0259 \u015eimali Kipr T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259tinin m\u00fcs\u0259lman icmalar\u0131, habel\u0259 bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar: Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131, F\u0259l\u0259stin Azadl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri \u0130KT yan\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i statusuna malikdirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130KT Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 il\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir. 1975-ci ild\u0259n b\u0259ri BMT yan\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i statusu alm\u0131\u015fd\u0131r. Ba\u015f M\u0259clisin 36-c\u0131 sessiyas\u0131nda &#8220;BMT il\u0259 \u0130KT aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q haqq\u0131nda&#8221; q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edilmi\u015fdir. Q\u0259tnam\u0259d\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tini \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi mexanizm yaratmaq z\u0259rur\u0259ti qeyd edilir.<\/p>\n<p>1972-ci ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f nizamnam\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0130KT-nin ali orqan\u0131 d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n konfrans\u0131d\u0131r. \u0130KT-nin siyasi orqan\u0131 xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259ri konfrans\u0131, icra\u00e7\u0131 orqan\u0131 is\u0259 Ba\u015f katiblikdir. Ba\u015f katibliyin iqam\u0259tgah\u0131 Q\u00fcds \u015f\u0259h\u0259ri \u0130srail i\u015f\u011fal\u0131ndan azad edil\u0259n\u0259d\u0259k m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq Cidd\u0259d\u0259 (S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131) yerl\u0259\u015fir. Ba\u015f katibliyin t\u0259rkibind\u0259 bir s\u0131ra \u015f\u00f6b\u0259l\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n sosial-istisadi, elm v\u0259 texnika, Asiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri, Afrika m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri, beyn\u0259lxalq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r, informasiya, insan h\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 azsayl\u0131 dini icma m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u015f\u00f6b\u0259l\u0259ri v\u0259 ba\u015fqa \u015f\u00f6b\u0259l\u0259r i\u015fl\u0259yir.<\/p>\n<p><strong>\u0130slam Zirv\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>\u0130KT-nin \u0259n s\u0259lahiyy\u0259tli orqan\u0131 olub, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 t\u0259\u015fkil edil\u0259n bir sammitdir. Zirv\u0259 3 ild\u0259 bir d\u0259f\u0259 toplan\u0131r. Sonuncu Zirv\u0259 2008-ci ild\u0259 Dakarda (Seneqalda) toplanm\u0131\u015fd\u0131r. N\u00f6vb\u0259ti Zirv\u0259 is\u0259 2011-ci ild\u0259 Misird\u0259 toplanacaqd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u0130slam \u00f6lk\u0259l\u0259rinin Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259rinin konfrans\u0131 <\/strong><\/p>\n<p>Bu toplant\u0131lar ild\u0259 \u0259n az\u0131 bir d\u0259f\u0259 olmaqla ke\u00e7irilir. Bundan \u0259lav\u0259 BMT-in h\u0259r ilin oktyabr\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n illik sessiyalar\u0131nda da eyni m\u00f6vqeni n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 BMT-in q\u0259rargah\u0131nda toplan\u0131rlar.<\/p>\n<p><strong>Ba\u015f Katiblik<\/strong><\/p>\n<p>Q\u0259rargah S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131n Cidd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Ba\u015f katib Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259rinin toplant\u0131s\u0131nda 4 il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 co\u011frafi prinsip \u0259sas\u0131nda (Asiya, Afrika v\u0259 \u018fr\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n) t\u0259yin edilir v\u0259 ard\u0131c\u0131l olaraq iki d\u0259f\u0259 se\u00e7il\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130KT yan\u0131nda onun konfranslar\u0131n\u0131n q\u0259rarlar\u0131 il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f bir s\u0131ra m\u00fcst\u0259qil t\u0259\u015fkilatlar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini ba\u015f katiblik \u0259laq\u0259l\u0259ndirir:<\/p>\n<p><strong>\u0130KT-in alt qurulu\u015flar\u0131<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>\u0130slam \u00d6lk\u0259l\u0259ri Statistika, \u0130qtisadi v\u0259 Sosial Ara\u015fd\u0131rma v\u0259 T\u0259dris M\u0259rk\u0259zi &#8211; Statistical, Economic, Social Research and Training Centre for Islamic Countries (SESRIC-Ankara) (www.sesrtcic.org)<\/li>\n<li>\u0130slam Tarix, S\u0259n\u0259t v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t Ara\u015fd\u0131rma v\u0259 T\u0259dris M\u0259rk\u0259zi &#8211; Research Center for Islamic History, Art and Culture (IRCICA-\u0130stanbul) (www.ircica.org)<\/li>\n<li>\u0130slam Ticar\u0259t \u0130nki\u015faf\u0131 M\u0259rk\u0259zi &#8211; Islamic Centre for the Development of Trade (ICDT-Kazablanka) (www.icdt-oic.org)<\/li>\n<li>\u0130slam Texnoloji Universiteti &#8211; Islamic University of Technology (IUT-Dakka) (www.iutoic-dhaka.edu)<\/li>\n<li>\u0130slam Fiqh Akademiyas\u0131 &#8211; Islamic Fiqh Academy (IIFA-Cidde) (www.fiqhacademy.org)<\/li>\n<li>\u0130slam H\u0259mr\u0259ylik Fondu &#8211; Islamic Solidarity Fund (ISF-Cidde) (www.isf-fsi.org)<\/li>\n<li>Niger \u0130slam Universiteti &#8211; (Islamic University in Niger) (www.universite-say.ne)<\/li>\n<li>Uqanda \u0130slam Universiteti &#8211; (Islamic University in Uganda) (www.iuiu.ac.ug)<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong> <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130xtisasla\u015fm\u0131\u015f qurumlar<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>\u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131 &#8211; Islamic Development Bank (IDB-Cidde) (www.isdb.org)<\/li>\n<li>\u0130slam Elm, T\u0259hsil v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131 &#8211; Islamic Educational, Scientific and Cultural Organisation) (ISESCO-Rabat) (www.isesco.org.ma)<\/li>\n<li>Beyn\u0259lxalq \u0130slam X\u0259b\u0259r Agentliyi &#8211; International Islamic News Agency (IINA-Cidde) (www.islamicnews.org.sa)<\/li>\n<li>\u0130slam \u00d6lk\u0259l\u0259ri Yay\u0131n T\u0259\u015fkilat\u0131 &#8211; Islamic States Broadcasting Organization (ISBO-Cidde) (www.isboo.org)<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130KT<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin inki\u015faf\u0131 \u00f6lk\u0259mizin xarici siyas\u0259t kursunda prioritet istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259ndir v\u0259 strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. D\u00f6vl\u0259timiz \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra ke\u00e7mi\u015f sovet respublikalar\u0131ndan ilk olaraq \u0130KT-y\u0259 \u00fczv olmaq bar\u0259d\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015f v\u0259 1991-ci ilin dekabr\u0131nda \u00fczv se\u00e7ilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, informasiya-t\u0259bli\u011fat imkanlar\u0131 z\u0259if v\u0259 m\u0259hdud olan \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z haql\u0131 m\u00f6vqeyinin \u0130slam \u00dcmm\u0259ti d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si v\u0259 onun vasit\u0259sil\u0259 t\u0259cav\u00fcz\u00fcn a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259rinin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7ox vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n idi. Art\u0131q 1991-ci ild\u0259 \u0130KT-nin n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti problemi \u00f6yr\u0259nm\u0259k v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259ni s\u00fclh yolu il\u0259 t\u0259nziml\u0259m\u0259k imkanlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 Az\u0259rbaycanda s\u0259f\u0259rd\u0259 olmu\u015fdu. O zaman \u0130KT BMT, Erm\u0259nistan, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Rusiyan\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 probleml\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259r aparm\u0131\u015fd\u0131. R\u0259smi Yerevan\u0131n tutdu\u011fu qeyri-konstruktiv m\u00f6vqe \u0130KT-nin Erm\u0259nistan il\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 dair h\u0259r-hans\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 son qoymu\u015f v\u0259 T\u0259\u015fkilat \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u0259cav\u00fcz\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0130KT-nin yekdil v\u0259 birm\u0259nal\u0131 m\u00f6vqeyi formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>1992-ci ilin sentyabr\u0131nda BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n n\u00f6vb\u0259ti sessiyas\u0131 zaman\u0131 \u0130KT-y\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin \u0259n\u0259n\u0259vi koordinasiya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn yekun s\u0259n\u0259dind\u0259 \u201cErm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259sin\u0259 dair\u201d m\u00fcvafiq madd\u0259 sal\u0131nsa da, o d\u00f6vrd\u0259 Respublikam\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130KT-nin imkanlar\u0131ndan laz\u0131mi fayda \u0259ld\u0259 etm\u0259k v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bu T\u0259\u015fkilat \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 maraqlar\u0131n\u0131 daha s\u0259m\u0259r\u0259li qorumaq v\u0259 ifad\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>1994-c\u00fc ilin may ay\u0131ndan etibar\u0259n prezident Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u00fcvafiq s\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131 Krall\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 s\u0259firin\u0259 \u0130KT Ba\u015f Katibliyi yan\u0131nda Daimi N\u00fcmay\u0259nd\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri verildikd\u0259n sonra \u018fr-Riyaddak\u0131 S\u0259firliyimiz vasit\u0259sil\u0259 m\u0259nzil-q\u0259rargah\u0131 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131n\u0131n Cidd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u0130KT Ba\u015f Katibliyi v\u0259 onun m\u00fcxt\u0259lif qurumlar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131 il\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li i\u015f apar\u0131lma\u011fa ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Prezident H.\u018fliyevin 1994-c\u00fc ilin iyul ay\u0131nda S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131na s\u0259f\u0259ri AR-\u0130KT \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yaratmaqla yana\u015f\u0131, s\u0259f\u0259r \u0259snas\u0131nda onun m\u00fcq\u0259dd\u0259s K\u0259b\u0259d\u0259 \u00dcmr\u0259 ziyar\u0259ti, ke\u00e7irdiyi m\u0259hsuldar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r b\u00fct\u00fcn \u0130slam d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin \u00f6lk\u0259miz\u0259 maraq v\u0259 diqq\u0259tini art\u0131rd\u0131. Heyd\u0259r \u018fliyevin \u0130KT Ba\u015f Katibi il\u0259 1994-c\u00fc ilin noyabr\u0131nda Bak\u0131da ke\u00e7irdiyi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r, h\u0259min ilin dekabr\u0131nda \u0130KT d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n Kasablankada ke\u00e7irilmi\u015f 7-ci Zirv\u0259 Konfrans\u0131nda i\u015ftirak\u0131 v\u0259 \u0130KT Ba\u015f Katibi, h\u0259m\u00e7inin bir s\u0131ra \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin xahi\u015fil\u0259 Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri qrupu ad\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00f6vqeyini t\u0259\u015fkilat daxilind\u0259 daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259tdi v\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si imkanlar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259, \u0130KT Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri tarixind\u0259 ilk d\u0259f\u0259, Kasablankada \u201cErm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259si haqq\u0131nda\u201d siyasi q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f, h\u0259min ild\u0259n etibar\u0259n \u0130KT-nin BMT il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n probleml\u0259r siyah\u0131s\u0131na \u201cErm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcnaqi\u015f\u0259si\u201d m\u00f6vzusunun m\u00fct\u0259madi sal\u0131nmas\u0131na nail olunmu\u015fdur. H\u0259m \u0130KT Ba\u015f Katibliyi, h\u0259m d\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc i\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259, az m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 \u0130KT \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 daha iki &#8211; Az\u0259rbaycana iqtisadi yard\u0131m\u0131n g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, h\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130slam, m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin erm\u0259ni t\u0259cav\u00fczkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259hv edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 m\u00fcvafiq q\u0259tnam\u0259l\u0259r \u0130KT g\u00fcnd\u0259liyin\u0259 daxil edil\u0259r\u0259k n\u00f6vb\u0259ti Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yekdillikl\u0259 t\u0259sdiq edildi.<\/p>\n<p>Qeyd olunmal\u0131d\u0131r ki, g\u0259rgin \u0259m\u0259yin n\u0259tic\u0259si kimi, siyasi q\u0259tnam\u0259nin ad\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k daha da g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 \u201cErm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u0259cav\u00fcz\u00fc haqq\u0131nda\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ilk d\u0259f\u0259, 1996-c\u0131 ilin dekabr\u0131nda Cakartada ke\u00e7irilmi\u015f \u0130KT Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259rinin 24-c\u00fc Konfrans\u0131 v\u0259 1997-ci ilin dekabr\u0131nda Tehrandak\u0131 ke\u00e7irilmi\u015f \u0130KT d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n 8-ci Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 q\u0259bul edilm\u0259si bu m\u0259sl\u0259y\u0259 dair Az\u0259rbaycan\u0131n haql\u0131 m\u00f6vqeyinin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u00f6n\u0259mli rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Xat\u0131rladaq ki, siyasi q\u0259tnam\u0259d\u0259, \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fc q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 pisl\u0259m\u0259si, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin i\u015f\u011fal olunmu\u015f Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rind\u0259n d\u0259rhal, qeyd-\u015f\u0259rtsiz \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259b edilm\u0259si, bu problem\u0259 dair Ba\u015f Katibin \u0259n\u0259n\u0259vi illik hesabatlar\u0131, \u0130KT \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 q\u0259bul edil\u0259n yekun b\u0259yannam\u0259l\u0259rin m\u00fcvafiq b\u0259ndl\u0259rind\u0259 s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n m\u00fcdd\u0259alar, habel\u0259 qondarma \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Respublikas\u0131nda\u201d ke\u00e7irilmi\u015f m\u00fcxt\u0259lif qeyri-qanuni se\u00e7kil\u0259rin beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na zidd v\u0259 \u0130KT \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmayan amil kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si erm\u0259ni t\u0259r\u0259finin \u0130KT d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bildirilm\u0259si il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunsa da, \u0259ks rezonans do\u011furmu\u015f v\u0259 qeyd olunan q\u0259rar v\u0259 q\u0259tnam\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda h\u0259m \u0130KT qurumlar\u0131, h\u0259m d\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycana o zaman \u00e7ox vacib olan geni\u015f humanitar yard\u0131m f\u0259aliyy\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlara r\u0259\u011fm\u0259n, Az\u0259rbaycan da, \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 \u0130KT \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u0130slam \u00dcmm\u0259tinin ba\u015fl\u0131ca probleml\u0259rin\u0259 dair apar\u0131lan m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259, q\u0259rar v\u0259 q\u0259tnam\u0259l\u0259rin q\u0259bul edilm\u0259sind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u0130KT-nin yaranmas\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas qay\u0259si olan \u0259r\u0259b-israil m\u00fcnaqi\u015f\u0259si v\u0259 F\u0259l\u0259stin problemin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 daim konstruktiv m\u00f6vqel\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f, birm\u0259nal\u0131 v\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259z m\u00f6vqeyini n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Son ill\u0259r AR-\u0130KT m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoymu\u015fdur. \u015e\u00fcbh\u0259siz, T\u0259\u015fkilata \u00fczvl\u00fcy\u00fcn ilk ill\u0259rind\u0259 m\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 olan Az\u0259rbaycan xarici siyas\u0259tinin ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn s\u0259b\u0259b v\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259ri, onun a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259rinin d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olmu\u015fsa da, \u0130KT il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q prosesind\u0259 t\u0259kc\u0259 bu problemin h\u0259lli il\u0259 m\u0259hdudla\u015fma\u011fa yol verilm\u0259mi\u015f, \u00e7ox\u015fax\u0259li, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraq \u0259sas\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u0259laq\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin 2005-ci ilin dekabr\u0131nda \u0130KT-nin M\u0259kk\u0259d\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f 3-c\u00fc f\u00f6vq\u0259lad\u0259 Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 i\u015ftirak\u0131, onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 2006-c\u0131 ilin 19-21 iyun tarixl\u0259rind\u0259 Bak\u0131da \u0130KT Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259rinin n\u00f6vb\u0259ti 33-c\u00fc Konfrans\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si, Az\u0259rbaycan\u0131n birinci xan\u0131m\u0131, Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun prezidenti Mehriban xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 2008-ci il 10-11 iyun tarixl\u0259rind\u0259 Bak\u0131da \u201cM\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 Dialoqda Qad\u0131nlar\u0131n rolunun geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si\u201d m\u00f6vzusunda beyn\u0259lxalq forum, \u0130KT Turizm nazirl\u0259rinin Bak\u0131 Konfrans\u0131, D\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fcy\u00fcn v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fman\u0131n inki\u015faf\u0131nda K\u0130V-in rolu, dig\u0259r konfrans v\u0259 t\u0259dbirl\u0259r\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ev sahibliyi etm\u0259si yuxar\u0131da qeyd olunan siyas\u0259tin t\u0259rkib hiss\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0130KT-nin m\u00fcxt\u0259lif t\u0259\u015fkilatlar\u0131 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir. Bu bax\u0131mdan Mehriban xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti x\u00fcsusil\u0259 t\u0259qdir\u0259layiqdir. H\u0259min f\u0259aliyy\u0259tin n\u0259tic\u0259sidir ki, 26 noyabr 2006-c\u0131 ild\u0259 \u0130SESKO-nun ba\u015f direktoru \u018fbd\u00fcl\u0259ziz bin Osman \u0259l-T\u00fcveycri sivilizasiyalar\u0131n yax\u0131nla\u015fmas\u0131ndak\u0131 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 Mehriban \u018fliyevaya \u0130SESKO-nun xo\u015fm\u0259raml\u0131 s\u0259firi ad\u0131n\u0131n verilm\u0259si haqq\u0131nda diplom t\u0259qdim etmi\u015fdir. H\u0259m\u00e7inin, 2008-ci ilin 10-11 iyun tarixl\u0259rind\u0259, \u201cM\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 Dialoqda Qad\u0131nlar\u0131n rolunun geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si\u201d m\u00f6vzusunda Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n beyn\u0259lxalq forumda i\u015ftirak ed\u0259n \u0130KT Ba\u015f Katibi E.\u0130hsano\u011flu humanitar sah\u0259d\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 Mehriban xan\u0131m \u018fliyevaya \u201c\u0130KT-nin humanitar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 x\u00fcsusi el\u00e7isi\u201d statusuna dair diplom t\u0259qdim etmi\u015fdir. \u018flam\u0259tdard\u0131r ki, \u0130slam \u00f6lk\u0259l\u0259rinin daxil oldu\u011fu t\u0259\u015fkilat\u0131n bu y\u00fcks\u0259k adlar\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u0259n ilk qad\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n birinci xan\u0131m\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130KT-nin 2008-ci ilin 13-14 mart tarixl\u0259rind\u0259 Seneqalda ke\u00e7irilmi\u015f 11-ci Zirv\u0259 Konfrans\u0131, h\u0259m\u00e7inin, h\u0259min ilin 18-20 iyun tarixl\u0259rind\u0259 Uqandada ke\u00e7irilmi\u015f Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131n\u0131n 35-ci sessiyas\u0131 bir daha Az\u0259rbaycan\u0131n maraqlar\u0131na tam uy\u011fun olan q\u0259tnam\u0259l\u0259r q\u0259bul etmi\u015f, h\u0259r iki t\u0259dbirin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r yenid\u0259n erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fc q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 pisl\u0259mi\u015f, i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259rin d\u0259rhal v\u0259 qeyd-\u015f\u0259rtsiz azad olmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Diqq\u0259t\u0259 layiqdir ki, 11-ci Zirv\u0259 Konfrans\u0131nda \u0130KT-nin yeni Nizamnam\u0259si q\u0259bul edilmi\u015fdir v\u0259 bu beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat\u0131n \u0259sas s\u0259n\u0259dinin m\u0259qs\u0259d v\u0259 m\u0259ramlar\u0131 b\u00f6lm\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc i\u015fi v\u0259 israrl\u0131 m\u00f6vqeyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 i\u015f\u011fal alt\u0131nda olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u00f6z \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc b\u0259rpa etm\u0259si h\u00fcququnun \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n birm\u0259nal\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si bar\u0259d\u0259 m\u00fcdd\u0259an\u0131n t\u0259sbit edilm\u0259si \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k xarici siyas\u0259t kursunun istiqam\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, 2008-ci ilin 14 mart tarixind\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 62-ci Sessiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin t\u0259qdim etdiyi \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal alt\u0131nda olan \u0259razil\u0259rind\u0259ki v\u0259ziyy\u0259t\u201d adl\u0131 q\u0259tnam\u0259nin q\u0259bul edilm\u0259sind\u0259 \u0130KT-y\u0259 \u00fczv olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin m\u00f6vqeyi h\u0259lledici rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130KT<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 \u0130KT-in ilk iclaslar\u0131ndan b\u0259ri t\u0259\u015fkilat\u0131n i\u015find\u0259 f\u0259al rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. 1969-cu ild\u0259 Rabatda ke\u00e7iril\u0259n 1-ci \u0130slam Zirv\u0259sind\u0259 T\u00fckiy\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259msil olunmu\u015fdur. Bu g\u00fcn\u0259 kimi T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130slam Konfrans\u0131nda \u0259sas\u0259n sonrak\u0131 m\u00f6vzular \u0259traf\u0131nda f\u0259al i\u015f aparm\u0131\u015fd\u0131r:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2022Orta \u015e\u0259rq problemi, F\u0259l\u0259stin v\u0259 K\u0259\u015fmir m\u0259s\u0259l\u0259si, Q\u00fcds\u00fcn statusu;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2022Son ill\u0259rd\u0259 \u018ffqan\u0131stan v\u0259 \u0130raqla ba\u011fl\u0131 probleml\u0259r;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2022\u015eimali Kiprin v\u0259 Q\u0259rbi Trakyan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r;<\/p>\n<p style=\"padding-left: 30px;\">\u2022\u0130slam d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 silahlanma, iqtisadi inki\u015faf, \u0259traf m\u00fchit, informasiya m\u00fcbadil\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130stanbul \u015f\u0259h\u0259ri 14-16 \u0130yun 2004-c\u00fc il tarixind\u0259 \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u0130KT) Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri Konfrans\u0131na ev sahibliyi etmi\u015fdir. Bu toplant\u0131da t\u0259\u015fkilat \u00e7\u0259riv\u0259sind\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lan islahatlarla yana\u015f\u0131, T\u00fcrkiy\u0259nin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Annan plan\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r Ba\u015f Katibi t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259 edil\u0259n tan\u0131nmaya uy\u011fun olaraq \u015eimali Kipr\u0259 \u0130KT s\u0131ralar\u0131nda m\u00fc\u015fahi\u00e7i statusu verilmi\u015fdir. Bu zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli q\u0259rar t\u0259\u015fkilat ba\u015f katibi v\u0259zif\u0259sin\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin namiz\u0259di Ekm\u0259l\u0259ddin \u0130hsano\u011flunun se\u00e7ilm\u0259si oldu. T\u00fcrkiy\u0259 \u0130KT-in b\u00fcdc\u0259sinin 5%-in t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>28 dekabr 2004-c\u00fc ild\u0259 Cidd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n bir m\u0259rasimd\u0259 \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 ba\u015f katibi v\u0259zif\u0259si Abd\u00fclvahid Belk\u0259zizd\u0259n E.\u0130hsano\u011fluna ke\u00e7di. Bel\u0259c\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n t\u0259\u015fkilatda ilk d\u0259f\u0259 bu q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 v\u0259 f\u0259al olaraq t\u0259msil edilmi\u015f oldu. 2004-ci il \u0259rzind\u0259 Avropa Birliyi prosesi v\u0259 \u0130raq m\u00fcharib\u0259sinin T\u00fcrkiy\u0259nin xarici siyas\u0259t g\u00fcnd\u0259mind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli yer tutmas\u0131 bu hadis\u0259nin T\u00fcrkiy\u0259 ictimaiyy\u0259tind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r maraq yaratmas\u0131na imkan verm\u0259di. Halbuki, bir T\u00fcrk\u00fcn \u0130KT ba\u015f katibi olmas\u0131 T\u00fcrkiy\u0259nin Orta \u015e\u0259rqd\u0259 y\u00fcr\u00fctm\u0259k ist\u0259diyi xarici siyas\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u0130KT qurucu \u00fczv\u00fc olan T\u00fcrkiy\u0259nin Yax\u0131n \u015e\u0259rqi 1970-ci ill\u0259rd\u0259n etibar\u0259n yenid\u0259n maraq dair\u0259sin\u0259 c\u0259lb etm\u0259kd\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir rol oynad\u0131. Kipr v\u0259 F\u0259l\u0259stin probleml\u0259ri daxilind\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 diplomatik d\u0259st\u0259k z\u0259rur\u0259tinin yaratd\u0131\u011f\u0131 praqmatik \u015f\u0259rait T\u00fcrk-\u018fr\u0259b \u0259laq\u0259l\u0259rinin 70-ci ill\u0259rd\u0259 yax\u015f\u0131la\u015fma d\u00f6vr\u00fcn\u0259 girm\u0259sin\u0259, 80-ci ill\u0259rd\u0259 is\u0259 s\u0131x iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rl\u0259 ortaq maraq sah\u0259l\u0259ri yaratma\u011fa xidm\u0259t etmi\u015fdir. Lakin dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n T\u00fcrkiy\u0259nin \u00e7ox vaxt \u0130KT-ni Q\u0259rb il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259 psixoloji bir kart v\u0259 d\u0259st\u0259k faktoru olaraq istifad\u0259 etm\u0259k ist\u0259m\u0259si x\u00fcsusil\u0259 \u018fr\u0259b d\u00fcnyas\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259nin etibar\u0131n\u0131 v\u0259 n\u00fcfuzunu a\u015fa\u011f\u0131 salm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda m\u00f6vcud olan dinamik v\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259nin \u0130KT-\u0259 m\u00fcnasib\u0259tind\u0259 v\u0259 \u0130KT-nin daxili qurlu\u015fu v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 bir d\u0259yi\u015fikliyi z\u0259ruri etmi\u015fdir. T\u00fcrkiy\u0259, t\u0259tbiq etm\u0259k ist\u0259diyi yeni xarici siyas\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6r\u0259, qlobal hegemonun tam hakim ola bilm\u0259diyi siyasi bo\u015fluq sah\u0259l\u0259rini (\u0259vv\u0259lc\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin yax\u0131n \u0259traf\u0131) regional bir g\u00fcc olaraq doldurmaq v\u0259 bu regionu b\u00f6lg\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259riyl\u0259 birlikd\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259r\u0259k, ortaq iqtisadi maraq v\u0259 siyasi sabitlik sah\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7evirm\u0259k ist\u0259yir. Bu \u00e7ox t\u0259r\u0259fli xarici siyas\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131nda b\u00f6hran v\u0259 qar\u015f\u0131durma sah\u0259l\u0259rini yox etm\u0259nin v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 art\u0131rma\u011f\u0131n \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli vasit\u0259si aktiv diplomatiyad\u0131r. Bu \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259sirli bir g\u00fcc olaraq, Orta \u015e\u0259rqd\u0259 m\u00f6vcudluq diplomatiyas\u0131n\u0131n h\u0259r n\u00f6v\u00fcn\u00fc istifad\u0259 etm\u0259lidir. \u0130KT d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin parlament diplomatiyas\u0131 v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259r \u00fcsullar\u0131n\u0131 rahatl\u0131qla t\u0259tbiq ed\u0259 bil\u0259c\u0259yi \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir f\u00fcrs\u0259tdir. Ekm\u0259l\u0259ddin \u0130hsano\u011flunun ba\u015f katib olaraq v\u0259zif\u0259y\u0259 ba\u015flamas\u0131 T\u00fcrkiy\u0259nin \u018fr\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda etibar\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, b\u00f6lg\u0259d\u0259 T\u00fcrk kimliyinin sabitlik amili olaraq g\u00f6r\u00fclm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259c\u0259kdir. Eyni zamanda \u0130hsano\u011flunun \u0130KT-nin bir qolu olan \u0130slam, Tarix, S\u0259n\u0259t v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t M\u0259rk\u0259zi ba\u015f direktoru olaraq \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 v\u0259 onun ail\u0259 m\u0259n\u015f\u0259yi \u018fr\u0259b q\u0259rar vericil\u0259r aras\u0131nda h\u00f6rm\u0259t edil\u0259n v\u0259 q\u0259bul edil\u0259n bir adam olaraq \u00f6n plana \u00e7\u0131xmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Eyni zamanda \u0130hsano\u011flunun se\u00e7kil\u0259rl\u0259 i\u015f ba\u015f\u0131na g\u0259lm\u0259si v\u0259 siyasi \u015f\u0259xsiyy\u0259t da\u015f\u0131mayan bir elm adam\u0131 olmas\u0131, t\u0259\u015fkilat\u0131 iqtisadi maraqlar\u0131 t\u0259min etm\u0259k v\u0259 siyasi n\u00fcfuz vasit\u0259si kimi istifad\u0259 etm\u0259k ist\u0259y\u0259n idar\u0259\u00e7il\u0259rin d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn bitm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131. \u018fr\u0259b ictimaiyy\u0259ti v\u0259 intellektual dair\u0259l\u0259ri d\u0259 \u0130hsano\u011flunun ba\u015f katib se\u00e7ilm\u0259sini \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 m\u00fcsb\u0259t qar\u015f\u0131lam\u0131\u015f v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin d\u0259yi\u015f\u0259n Orta \u015e\u0259rq siyas\u0259tinin bir n\u0259tic\u0259si olaraq g\u00f6rm\u00fc\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259nin Orta \u015e\u0259rqd\u0259 v\u0259 m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131nda arzu olunan d\u00f6vl\u0259t hal\u0131na g\u0259lm\u0259si, siyasi v\u0259 iqtisadi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 g\u00fcc yelpiyini n\u0259 q\u0259d\u0259r geni\u015f tuta bil\u0259c\u0259yind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, T\u00fcrkiy\u0259nin \u0130KT il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri n\u0259 Avropa Birliyi, n\u0259 EKO, n\u0259 d\u0259 ba\u015fqa bir regional inteqrasiya g\u00fcc\u00fcn\u00fcn alternativi deyil. Bu t\u0259\u015fkilatlarla t\u0259k-t\u0259k \u0259laq\u0259l\u0259r bir-birini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 prosesl\u0259rdir v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin aktiv diplomatiya anlay\u0131\u015f\u0131yla \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259yi u\u011furlar\u0131n m\u00fcbariz\u0259 sah\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>\u0130KT-nin yan qurulu\u015flar\u0131 olan \u0130slam Tarix, S\u0259n\u0259t v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t Ara\u015fd\u0131rma v\u0259 T\u0259dris M\u0259rk\u0259zinin v\u0259 \u0130slam \u00d6lk\u0259l\u0259ri Statistika, \u0130qtisadi v\u0259 Sosial Ara\u015fd\u0131rma v\u0259 T\u0259dris M\u0259rk\u0259zinin katibliyi \u0130stanbulda yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p><strong>Qazax\u0131stan v\u0259 \u0130KT<\/strong><\/p>\n<p>Qazax\u0131stan Respublikas\u0131 1995-ci ild\u0259 \u0130KT-\u0259 \u00fczv olmu\u015fdur. Haz\u0131rk\u0131 d\u00f6n\u0259md\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n xarici siyas\u0259t prioritetl\u0259ri s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. Bunu d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Nursultan Nazarbayev 01 mart 2006-c\u0131 ild\u0259ki xalqa m\u00fcraci\u0259tind\u0259 b\u0259yan etmi\u015fdir. T\u0259\u015fkilata \u00fczv oldu\u011fu ilk ill\u0259rd\u0259n Qazax\u0131stan \u0130slam Konfrans\u0131n\u0131n katibliyi, maliyy\u0259 qurumlar\u0131 v\u0259 institutlar\u0131 il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259 saxlay\u0131r. \u00d6lk\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi t\u0259\u015fkilat daxilind\u0259ki g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r zaman\u0131 4 d\u0259f\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, 8 d\u0259f\u0259 is\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 toplant\u0131larda i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bildiyimiz kimi Qazax\u0131stan \u00e7ox mill\u0259tli v\u0259 \u00e7ox dinli d\u00f6vl\u0259tdir. El\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 bu d\u00f6vl\u0259t dinl\u0259r, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r v\u0259 sivilizasiyalar aras\u0131 dialoqun inki\u015faf\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n v\u0259 bu prosesin Avrasiya regionunda s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn konkret add\u0131mlar atan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ndir. Bu planda d\u00fcnyada davaml\u0131 s\u00fclh\u00fcn v\u0259 \u0259min-amanl\u0131\u011f\u0131n b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fan beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarla qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0130KT il\u0259 \u0259laq\u0259 Qazax\u0131stan \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Qazax\u0131stan \u0130KT \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 konkret t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi olmu\u015fdur. Bunlar aras\u0131nda xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin Y\u0259m\u0259nd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n 32-ci toplant\u0131s\u0131nda (2005-ci il) Qazax\u0131stan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 dinl\u0259raras\u0131 dialoqun \u0259h\u0259miyy\u0259tini vur\u011fulayan q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f, daha sonra is\u0259 d\u00fcny\u0259vi v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi din ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n zirv\u0259si ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130qtisadi planda is\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r \u0259sas\u0259n \u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131n\u0131n Qazax\u0131stan\u0131n regionlarda ke\u00e7irdiyi infrastuktur lahiy\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131na d\u0259st\u0259k proqramlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 kreditl\u0259rin ayr\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131l\u0131r. 2003-2006-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f proqramlar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 100 milyona yax\u0131n kredit x\u0259tti a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259 il\u0259 t\u0259\u015fkilat aras\u0131nda m\u0259d\u0259ni sah\u0259d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u0130SESCO \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 maddi, m\u0259n\u0259vi v\u0259 t\u0259bii irsin saxlan\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 proqramlar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>2005-ci ild\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131 kral\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 sammit ke\u00e7irilmi\u015f v\u0259 \u0130KT-nin yax\u0131n 10 il \u0259rzind\u0259 inki\u015faf plan\u0131 q\u0259bul edilmi\u015fdir. Plana Qazax\u0131stan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 ekoloji c\u0259h\u0259td\u0259n stabil olmayan \u0259razil\u0259r\u0259 (Aral h\u00f6vz\u0259si v\u0259 Semipala\u00e7 poliqonu n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur) v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin k\u0259si\u015fdiyi b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli yard\u0131m\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259y\u0259n b\u0259nd daxil edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>2006-c\u0131 ilin 19-21 iyul tarixl\u0259rind\u0259 Bak\u0131da xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin illik konfrans\u0131nda Qazax\u0131stan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Aral h\u00f6vz\u0259si v\u0259 Semipala\u00e7 poliqonu il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f v\u0259 Qazax\u0131stan Prezidentinin II Dinl\u0259raras\u0131 dialoqun ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikri d\u0259st\u0259kl\u0259nmi\u015fdir. Qazax\u0131stan \u0130KT \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 eyni zamanda \u0130KT Parlament Assambleyas\u0131n\u0131n sessiyalar\u0131nda da i\u015ftirak edir.<\/p>\n<p><strong>Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan v\u0259 \u0130KT<\/strong><\/p>\n<p>Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan Respublikas\u0131 1-2 Dekabr 1992-ci ild\u0259 Cidd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 (S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131) ke\u00e7iril\u0259n \u0130KT xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin VI f\u00f6vq\u0259lad\u0259 sessiyas\u0131nda \u0130KT-\u0259 \u00fczv q\u0259bul olunmu\u015f v\u0259 1993-c\u00fc ild\u0259n ba\u015flayaraq, t\u0259\u015fkilat\u0131n f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259y\u0259 ba\u015flm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130lk d\u0259f\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti, ba\u015fda xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini olmaqla, 25-29 Aprel 1993-c\u00fc ild\u0259 K\u0259ra\u00e7i \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin XXI konfrans\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015f v\u0259 \u0130KT-nin f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olmaq imkan\u0131 qazanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>1994-c\u00fc ilin Noyabr ay\u0131nda ba\u015f katib H\u0259mid \u018flqabidin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi \u0130KT n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti Bi\u015fkekd\u0259 s\u0259f\u0259rd\u0259 olmu\u015fdur. S\u0259f\u0259r zaman\u0131 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n Prezidenti, ba\u015f naziri v\u0259 xarici i\u015fl\u0259r naziri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irmi\u015fdir. S\u0259f\u0259rin m\u0259qs\u0259di \u0130KT xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin XXII sessiyas\u0131 v\u0259 VII y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li g\u00f6r\u00fc\u015f bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatland\u0131rmaq, habel\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259ki siyasi v\u0259 iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 tan\u0131\u015f olmaq idi.<\/p>\n<p>13-15 Dekabr 1994-c\u00fc ild\u0259 Kasablanka \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 (M\u0259rake\u015f) ke\u00e7iril\u0259n \u0130KT-\u0259 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin VII sammitind\u0259 q\u0131r\u011f\u0131z n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tin\u0259 ba\u015f nazir r\u0259hb\u0259rlik edirdi. Bu sammitd\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan Respublikas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u201cQ\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan Respublikas\u0131na iqtisadi yard\u0131m bar\u0259d\u0259\u201d 17\/22-E sayl\u0131 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul olunmu\u015fdur ki, bu da \u0130slam maliyy\u0259 institutlar\u0131n\u0131 iqtisadi \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri d\u0259f etm\u0259kd\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stana yard\u0131mlar etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>1996-c\u0131 ilin \u0130yul ay\u0131nda \u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131n\u0131n (\u0130\u0130B) r\u0259hb\u0259ri \u018fhm\u0259d M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fli Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stana s\u0259f\u0259r etmi\u015f v\u0259 bu \u00f6lk\u0259y\u0259 maliyy\u0259-texniki k\u00f6m\u0259klik etm\u0259k bar\u0259d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fczakir\u0259 etmi\u015fdir. \u0130\u0130B-n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u0130KT \u00fczv\u00fc olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin 200 n\u0259f\u0259r biznesmenind\u0259n ibar\u0259t bir qrup da Bi\u015fkek \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 olmu\u015f v\u0259 iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q imkanlar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>1996-c\u0131 ilin Sentyabr ay\u0131nda iqtisadi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 sosial m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 komissiyan\u0131n XX sessiyas\u0131n\u0131n iclas\u0131nda Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standan da ekspert n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti i\u015ftirak edirdi. Q\u0131r\u011f\u0131z n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n 19\/20-E sayl\u0131 q\u0259tnam\u0259nin layih\u0259sin\u0259 b\u0259zi \u0259lav\u0259l\u0259r t\u0259klif edildi: \u201cQ\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan \u0259razisind\u0259ki t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259ri v\u0259 bunun qarda\u015f \u00f6lk\u0259nin sosial-iqtisadi s\u0259viyy\u0259sin\u0259 t\u0259sir etm\u0259sini t\u0259\u0259ss\u00fcf hissi il\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131q\u201d. Bu c\u00fcml\u0259 sessiyada d\u0259st\u0259kl\u0259ndi v\u0259 Cakartada (19\/24-E sayl\u0131 q\u0259tnam\u0259) ke\u00e7iril\u0259n XXIV konfransa \u0259lav\u0259 kimi q\u0259bul edildi.<\/p>\n<p>22-23 Mart 1997-ci ild\u0259 \u0130slamabadda \u0130KT \u00fczv\u00fc olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin n\u00f6vb\u0259d\u0259nk\u0259nar sammiti ke\u00e7irildi ki, bu sammitd\u0259 d\u0259 \u0130slamabad deklarasiyas\u0131 v\u0259 Pakistan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin 50 illiyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 Deklarasiya q\u0259bul edildi. Sessiyan\u0131n i\u015find\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan Respublikas\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti ba\u015f nazir A.Cumaqulovun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 i\u015ftirak edirdi.<\/p>\n<p>1997-ci ilin Dekabr ay\u0131nda Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t katibinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti \u0130KT-nin VIII sammitind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdir. Xarici i\u015fl\u0259r nazirinin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi q\u0131r\u011f\u0131z n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti 27-30 May 2000-ci ild\u0259 Kuala-Lumpur \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u0130KT xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin 27-ci sessiyas\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fdir. Bu imkan verdi ki, \u00f6lk\u0259nin milli maraqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259ki i\u015fl\u0259r \u00e7oxt\u0259r\u0259fli formatda davam etdirilsin. Sessiyan\u0131n gedi\u015find\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 dair m\u00fcxt\u0259lif suallar \u0259traf\u0131nda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u00fcxt\u0259lif region v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ki v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 fikir m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>12-14 Noyabr 2000-ci ild\u0259 Doxa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 (Q\u0259t\u0259r) \u0130KT-nin XIV sammiti ke\u00e7irildi v\u0259 t\u0259dbirin i\u015find\u0259 q\u0131r\u011f\u0131z n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan Respublikas\u0131 Prezident Adminstrasiyas\u0131n\u0131n xarici siyas\u0259t \u015f\u00f6b\u0259si r\u0259isinin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda i\u015ftirak edirdi. Sammit \u201cS\u00fclh v\u0259 inki\u015faf sessiyas\u0131\u201d \u015f\u00fcar\u0131 alt\u0131nda ke\u00e7irilirdi.<\/p>\n<p>2003-c\u00fc ilin mart ay\u0131nda Q\u0259t\u0259r \u0259mirinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Doxe \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u0130KT-nin F\u00f6vq\u0259lad\u0259 iclas\u0131 ke\u00e7irildi ki, burada q\u0131r\u011f\u0131z n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tin\u0259 \u00f6lk\u0259nin xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini T.Ku\u015f\u00e7ubekov ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi. Sammitin \u0259sas m\u00f6vzusu AB\u015e v\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n \u0130raqda g\u00f6zl\u0259nil\u0259n h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rinin m\u00fcnasib\u0259tini formala\u015fd\u0131rmaq idi. H\u0259min sammit \u0130raq m\u0259s\u0259l\u0259sinin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll olunmas\u0131na daha bir c\u0259hd idi, \u00e7\u00fcnki \u0130KT \u00fczv\u00fc olan b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r S\u0259ddam H\u00fcseyn rejiminin devrilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn AB\u015e-\u0131n silahl\u0131 m\u00fcdaxil\u0259sinin \u0259leyhin\u0259 idil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130KT X\u0130NS-nin (xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin sammiti) 30-cu sessiyas\u0131 2003-c\u00fc ilin may ay\u0131nda Tehran \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irildi v\u0259 h\u0259min t\u0259dbird\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan xarici i\u015fl\u0259r nazirinin m\u00fcavini T.Ku\u015f\u00e7ubekov i\u015ftirak edirdi. T\u0259dbirin \u0259sas diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zi \u0130raqdak\u0131 m\u00fcharib\u0259 sonras\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 v\u0259 F\u0259l\u0259stin-\u0130srail probleminin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sin\u0259 dair \u201cYol x\u0259rit\u0259si\u201dn\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u0130KT-\u0259 daxil olmaq Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan \u00fc\u00e7\u00fcn ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 siyasi \u0259laq\u0259l\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131 yoluyla iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q imkanlar\u0131n\u0131n \u0259ld\u0259 edilm\u0259si, iqtisadiyyat\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 geni\u015f layih\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 respublikadak\u0131 a\u011f\u0131r sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na nail olmaq idi.<\/p>\n<p>Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n \u0130KT-nin forumlarnda i\u015ftirak\u0131 m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 siyasi v\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si imkanlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130KT daxilind\u0259ki 17 t\u0259\u015fkilatdan \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tlisi Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131 v\u0259 \u0130slam H\u0259mr\u0259ylik Fondudur. Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan \u0130\u0130B-\u0259 1993-c\u00fc ilin sonlar\u0131nda \u00fczv q\u0259bul olunsa da, faktiki \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q h\u0259l\u0259 1992-ci ild\u0259 prezident \u018f.Akayevin S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131na r\u0259smi s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. 17 May 2000-ci ild\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan ba\u015f nazirin m\u00fcavini, xarici ticar\u0259t v\u0259 s\u0259naye naziri Cidd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u0130\u0130B-nin m\u0259rk\u0259zi q\u0259rargah\u0131na s\u0259f\u0259r etmi\u015f v\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stanla \u0130\u0130B aras\u0131nda 9,5 milyon AB\u015e dollar\u0131 m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 kredit m\u00fcqavil\u0259si imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259bl\u0259\u011f O\u015f \u015f\u0259h\u0259rinin aeroportunun yenid\u0259n t\u0259miri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p><strong>\u00d6zb\u0259kistan v\u0259 \u0130KT<\/strong><\/p>\n<p>\u00d6zb\u0259kistan Respublikas\u0131 1996-c\u0131 ild\u0259n \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130KT) \u00fczv\u00fcd\u00fcr. Bu t\u0259\u015fkilat prezident \u0130slam K\u0259rimovun \u0259fqan krizisinin h\u0259ll olunmas\u0131 v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiyada n\u00fcv\u0259 silah\u0131ndan azad bir zonan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fc alq\u0131\u015fla qar\u015f\u0131lam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130KT \u00d6zb\u0259kistan r\u0259hb\u0259rliyinin \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259rin b\u0259rpa olunmas\u0131, z\u0259ngin tarixi, elmi-maarifl\u0259ndirici v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si sah\u0259sind\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirir, \u00d6zb\u0259kistan\u0131 M\u0259rk\u0259zi Asiyada apar\u0131c\u0131 bir \u00f6lk\u0259 kimi g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>\u00d6zb\u0259kistan v\u0259 \u0130KT-nin alt qurumu olan \u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131 (\u0130\u0130B) aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q intensiv sur\u0259td\u0259 art\u0131r. Haz\u0131rda \u00fcmumi m\u0259bl\u0259\u011fi 115 milyon AB\u015e dollar\u0131 olan 9 layih\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bu layih\u0259l\u0259r tibb v\u0259 t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin t\u0259chiz olunmas\u0131na, bir s\u0131ra \u015firk\u0259tl\u0259rin m\u00fcasirl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6z\u0259l sahibkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf etdirilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilib.<\/p>\n<p>\u0130KT n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin 2007-ci ilin iyul ay\u0131nda \u00d6zb\u0259kistana s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 \u201c\u0130poteka-bank\u201d, \u201cUzsanoatkurili\u015fbank\u201d v\u0259 \u201cAsaka-bank\u201da 15 milyon AB\u015e dollar\u0131 m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 kredit x\u0259ttinin ayr\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fcqavil\u0259 imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Bu kreditl\u0259r \u00f6z\u0259l sahibkarl\u0131q subyektl\u0259rinin investisiya layih\u0259l\u0259rinin, s\u0259naye v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130KT daxilind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n dig\u0259r bir qurum \u2013 T\u0259hsil, Elm v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq \u0130slam T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u0130SESCO) 2007-ci ild\u0259 Da\u015fk\u0259ndi \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin paytaxt\u0131 elan etmi\u015fdir. Bu, \u00d6zb\u0259k xalq\u0131n\u0131n \u0259cdadlar\u0131n\u0131n \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131na verdiyi t\u00f6hf\u0259y\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s yerl\u0259rin b\u0259rpa olunmas\u0131, z\u0259ngin irsin qorunmas\u0131 v\u0259 t\u0259bli\u011f olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 \u00d6zb\u0259kistanda apar\u0131lan i\u015fl\u0259r\u0259 veril\u0259n qiym\u0259tdir.<\/p>\n<p>\u00d6zb\u0259kistanda olan n\u0259h\u0259ng m\u0259scid v\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259r, b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015f xatir\u0259 kompleksl\u0259ri, unikal \u0259lyazmalar insanda heyr\u0259t do\u011furur. \u00d6zb\u0259k xalq\u0131n\u0131n tolerantl\u0131q v\u0259 qonaqp\u0259rv\u0259rliyi \u00e7ox q\u00fcr\u00fcrvericidir.<\/p>\n<p>19-20 \u0130yun 2006-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u0130KT \u00fczv\u00fc olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rinin sammitind\u0259 \u00d6zb\u0259kistan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri Elera Q\u0259niyeva i\u015ftirak etmi\u015fdir. S\u0259f\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u00d6zb\u0259kistan X\u0130N r\u0259hb\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra r\u0259smi \u015f\u0259xsl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irmi\u015fdir. G\u00f6r\u00fc\u015f zaman\u0131 ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259n ba\u015fqa, \u00d6zb\u0259kistan prezidenti \u0130slam K\u0259rimovun Az\u0259rbaycana g\u00f6zl\u0259nil\u0259n s\u0259f\u0259rinin detallar\u0131 da m\u00fczakir\u0259 edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>13 Avqust 2007-ci ild\u0259 \u00d6zb\u0259kistana s\u0259f\u0259r ed\u0259n \u0130KT ba\u015f katibi Ekm\u0259l\u0259ddin \u0130hsano\u011flu prezident \u0130slam K\u0259rimovla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 bildirmi\u015fdir ki, \u0130SESCO-nun Da\u015fk\u0259ndi \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin paytaxt\u0131 elan etm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi \u00d6zb\u0259kistanda milli irsin v\u0259 m\u0259d\u0259ni d\u0259y\u0259rl\u0259rin, \u0130slam sivilizasiyas\u0131n\u0131n, Maveraunn\u0259hr m\u00fcdrikl\u0259rinin misilsiz xidm\u0259tl\u0259rinin qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lan ard\u0131c\u0131l siyas\u0259tdir.<\/p>\n<p>14-15 Avqust 2007-ci ild\u0259 Da\u015fk\u0259nd v\u0259 S\u0259m\u0259rq\u0259nd \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 \u201c\u00d6zb\u0259kistan\u0131n \u0130slam sivilizasiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na verdiyi t\u00f6hf\u0259l\u0259r\u201d adl\u0131 beyn\u0259lxalq elmi konfrans ke\u00e7irildi. Bu konfrans\u0131n m\u00f6vzusu he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, \u0130SESCO-nun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Da\u015fk\u0259ndin \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin paytaxt\u0131 elan olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.<\/p>\n<p>2008-ci ilin Yanvar ay\u0131nda Kuala-Lumpurda \u0130KT-nin ekspert qrupunun \u201cQ\u0259rarlar\u0131n q\u0259bulu prosesind\u0259 qad\u0131nlar\u0131n i\u015ftirak\u0131\u201d m\u00f6vzusunda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7irilmi\u015fdir. H\u0259min g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 ba\u015f nazirin m\u00fcavini, \u00d6zb\u0259kistan\u0131n Qad\u0131nlar Komit\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri Svetlana \u0130namovan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda \u00d6zb\u0259kistan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fc\u015f \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u201cQ\u0259rarlar\u0131n q\u0259bulunda qad\u0131nlar\u0131n i\u015ftirak\u0131na dair \u00fcmumi icmal\u201d v\u0259 \u201cQad\u0131nlar v\u0259 r\u0259hb\u0259rlik \u2013 siyas\u0259td\u0259, akademik dair\u0259l\u0259rd\u0259, d\u00f6vl\u0259t v\u0259 korporativ sektorlarda\u201d m\u00f6vzular\u0131nda sessiyalar t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Forumun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n Malayziyan\u0131n qad\u0131n, ail\u0259 v\u0259 ictimai inki\u015faf m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 naziri \u015e\u0259hrizat C\u0259lil \u00d6zb\u0259kistan h\u00f6kum\u0259tinin c\u0259miyy\u0259td\u0259 qad\u0131nlar\u0131n rolunun art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 onlar\u0131n d\u00f6vl\u0259t i\u015fl\u0259rind\u0259 aktiv f\u0259aliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131ndak\u0131 f\u0259aliyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k qym\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130KT-nin t\u0259\u015fkil etdiyi g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 \u00f6zb\u0259k n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cQad\u0131nlar \u00d6zb\u0259kistanda\u201d m\u00f6vzusunda, onlar\u0131n \u00f6lk\u0259nin siyasi, sosial-iqtisadi v\u0259 ictimai h\u0259yat\u0131nda i\u015ftirak\u0131 bar\u0259d\u0259 t\u0259qdimat\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirilmi\u015fdi. Qad\u0131nlar Komit\u0259sinin respublikadak\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verilmi\u015fdi.<\/p>\n<p><strong>T\u00fcrkm\u0259nistan v\u0259 \u0130KT<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkm\u0259nistan Respublikas\u0131 art\u0131q 15 ild\u0259n \u00e7oxdur ki, \u00f6z\u00fcn\u00fcn neytral siyas\u0259tini y\u00fcr\u00fctm\u0259kd\u0259dir. M\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n 4 il sonra buc\u00fcr siyas\u0259tin elan olunmas\u0131 d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n tutdu\u011fu s\u00fclhsev\u0259r, humanist v\u0259 a\u00e7\u0131q siyas\u0259tin\u0259 verdiyi y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tdir. B\u00fct\u00fcn bu ill\u0259r \u0259rzind\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan \u00f6z\u00fcn\u00fcn tutdu\u011fu yola sadiq qal\u0131r v\u0259 d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 \u00f6hd\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259zif\u0259l\u0259ri sonad\u0259k yerin\u0259 yetirir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkm\u0259nistan Respublikas\u0131 \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 il\u0259 d\u0259 mehriban \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 malikdir. 1992-ci ild\u0259 \u0130KT-\u0259 \u00fczv olan T\u00fcrkm\u0259nistan h\u0259m d\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015f oldu.<\/p>\n<p>T\u00fcrkm\u0259nistan \u0130KT-nin alt qurumu olan \u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131 (\u0130\u0130B) il\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259kd\u0259dir. 2010-cu ild\u0259 \u00d6z\u0259l sektorun inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 \u0130slam Korporasiyas\u0131n\u0131n ba\u015f direktoru Xalid \u0259l Abudi v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n Xarici \u0130qtisadi F\u0259aliyy\u0259t Bank\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri R\u0259himberdi Caparov qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fma v\u0259 inki\u015faf \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 Memorandum imzalam\u0131\u015flar. Memorandum \u00f6z\u0259l sektorun, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 ki\u00e7ik v\u0259 orta sahibkarl\u0131\u011f\u0131n, maliyy\u0259 sektorunun, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, in\u015faat tikintisi v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131na xidm\u0259t edir.<\/p>\n<p>2009-cu ilin sonlar\u0131nda T\u00fcrkm\u0259nistan Respublikas\u0131 \u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131ndan 370 milyon AB\u015e dollar\u0131 m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 kredit alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkm\u0259nistan \u0259sas\u0259n \u0130KT-nin alt strukturu olan \u0130slam \u0130nki\u015faf Bank\u0131 il\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir. 2010-cu ilin aprel ay\u0131nda A\u015fqabad \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 bu \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qla ba\u011fl\u0131 geni\u015f t\u0259qdimat m\u0259rasimi ke\u00e7irildi. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 \u0130\u0130B-in b\u00f6y\u00fck n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti T\u00fcrkm\u0259nistanda olmu\u015f v\u0259 nazirlik, qurum v\u0259 bank r\u0259hb\u0259rl\u0259ril\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irmi\u015fdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri v\u0259 \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131 aras\u0131ndak\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u0259laq\u0259l\u0259ri. \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131nda T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin t\u0259msil olunma s\u0259viyy\u0259si v\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunan \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r. \u0130slam Konfrans\u0131 t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1944,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1939","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pedaqoji-faliyyt"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/ikt.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1939","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1939"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1939\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1944"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}