{"id":18930,"date":"2025-02-21T20:58:16","date_gmt":"2025-02-21T16:58:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=18930"},"modified":"2025-02-21T21:17:41","modified_gmt":"2025-02-21T17:17:41","slug":"rusiyanin-novb%c9%99ti-h%c9%99d%c9%99fi-moskvanin-atacagi-addimlar-mumkun-t%c9%99hdidl%c9%99r%c9%99-qarsi-az%c9%99rbaycanin-mudafi%c9%99-strategiyasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=18930","title":{"rendered":"Ukraynada qazanarsa, Rusiyan\u0131n n\u00f6vb\u0259ti h\u0259d\u0259fi n\u0259 olacaq: Moskvan\u0131n ataca\u011f\u0131 add\u0131mlar &#8211; m\u00fcmk\u00fcn t\u0259hdidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcdafi\u0259 strategiyas\u0131"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/ahmad_shahidov.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-large wp-image-18931 alignleft\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/ahmad_shahidov-333x500.jpg\" alt=\"\" width=\"333\" height=\"500\" srcset=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/ahmad_shahidov-333x500.jpg 333w, https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/ahmad_shahidov-223x335.jpg 223w, https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/ahmad_shahidov.jpg 500w\" sizes=\"auto, (max-width: 333px) 100vw, 333px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Bir-ne\u00e7\u0259 g\u00fcn bundan \u00f6nc\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 \u018fr-Riyad \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ba\u015f tutan AB\u015e-Rusiya dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 v\u0259 sonras\u0131nda veril\u0259n a\u00e7\u0131qlamalar Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131nda \u015fok effekti yarad\u0131b. AB\u015e prezidenti Donald Tramp a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 Ukraynan\u0131 ittiham edir v\u0259 Rusiyan\u0131n xeyrin\u0259 Kiyev\u0259 t\u0259zyiql\u0259r g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. G\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, bu m\u00fcharib\u0259d\u0259 Rusiyan\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259 qazanmas\u0131 v\u0259 Kremlin ist\u0259dikl\u0259rini \u0259ld\u0259 etm\u0259si ehtimal\u0131 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>Bel\u0259 olan halda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 bir sual d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr: \u018fg\u0259r Rusiya Ukraynada tam q\u0259l\u0259b\u0259 qazansa, onun n\u00f6vb\u0259ti h\u0259d\u0259fi hara olacaq?!<\/strong><\/p>\n<p>H\u0259m Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri, h\u0259m d\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r bu bar\u0259d\u0259 ciddi narahatl\u0131qlar\u0131n\u0131 ifad\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p><em>5 il Moskvada t\u0259hsil alm\u0131\u015f v\u0259 Rusiya Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7ilik Akademiyas\u0131n\u0131n &#8220;D\u00f6vl\u0259t H\u00fcququ&#8221; fak\u00fclt\u0259sind\u0259n m\u0259zun olmu\u015f \u015f\u0259xs kimi son 10 ildir ki, Rusiyan\u0131n daxili v\u0259 xarici siyasi il\u0259 yax\u0131ndan maraqlan\u0131r v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131ram. \u015e\u0259xsi t\u0259cr\u00fcb\u0259m\u0259 v\u0259 d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq, Rusiyan\u0131n n\u00f6vb\u0259ti add\u0131mlar\u0131 v\u0259 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 C\u0259nubi Qafqazla ba\u011fl\u0131 siyas\u0259tin\u0259 dair q\u0131sa fikirl\u0259rimi sizl\u0259r\u0259 t\u0259qdim edir\u0259m.<\/em><\/p>\n<p><strong>\u018fvv\u0259lc\u0259, onu qeyd edim ki, \u0259g\u0259r Rusiya Ukraynada tam q\u0259l\u0259b\u0259 qazanarsa, onun n\u00f6vb\u0259ti h\u0259d\u0259fi bir ne\u00e7\u0259 faktordan as\u0131l\u0131 olacaq:<\/strong><\/p>\n<p><strong>1. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 geosiyasi faktorlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r<\/strong> &#8211; Rusiya imperiya ambisiyalar\u0131n\u0131 v\u0259 postsovet m\u0259kan\u0131nda \u00f6z t\u0259sirini b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu bax\u0131mdan Baltikyan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r (Estoniya, Latviya, Litva), Moldova v\u0259 ya G\u00fcrc\u00fcstan potensial h\u0259d\u0259fl\u0259r ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>2. Bundan sonra ba\u015f ver\u0259nl\u0259r NATO v\u0259 Q\u0259rbin reaksiyas\u0131ndan ciddi \u015f\u0259kild\u0259 as\u0131l\u0131 olacaq<\/strong> \u2013 \u018fg\u0259r Q\u0259rb Ukraynan\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259tin\u0259 adekvat cavab verm\u0259s\u0259 v\u0259 z\u0259if g\u00f6r\u00fcns\u0259, Rusiya daha c\u0259sar\u0259tli add\u0131mlar ata bil\u0259r. Amma NATO \u00fczv\u00fc olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 ehtimal\u0131 daha azd\u0131r, \u00e7\u00fcnki bu, kollektiv m\u00fcdafi\u0259 mexanizmini (Madd\u0259 5) i\u015f\u0259 sala bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>3. Moldova v\u0259 ya G\u00fcrc\u00fcstan ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259dir<\/strong> \u2013 H\u0259r iki \u00f6lk\u0259nin \u0259razi probleml\u0259ri var (Dnestryan\u0131 v\u0259 C\u0259nubi Osetiya\/Abxaziya). Rusiya buradan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k daha geni\u015f h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259y\u0259 \u0259l ata bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>4. Rusdilli \u0259halinin \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil etdiyi Baltikyan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r risk alt\u0131ndad\u0131r<\/strong> \u2013 Rusiya NATO-nun z\u0259ifliyini hiss ets\u0259, rusdilli \u0259halini \u201cqorumaq\u201d b\u0259han\u0259si il\u0259 Estoniya, Latviya v\u0259 Litvaya qar\u015f\u0131 t\u0259xribatlar ed\u0259 bil\u0259r. Ancaq bu, birba\u015fa NATO il\u0259 m\u00fcharib\u0259 dem\u0259kdir v\u0259 risklidir.<\/p>\n<p><strong>5. Kremlin \u0259n \u00e7ox nifr\u0259t etdiyi iki \u00f6lk\u0259 Pol\u015fa v\u0259 ya Finlandiyad\u0131r<\/strong> \u2013 Rusiya uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 \u015e\u0259rqi Avropada t\u0259sirini art\u0131rmaq ist\u0259s\u0259, m\u0259hz Pol\u015fa v\u0259 ya Finlandiya il\u0259 hibrid m\u00fcharib\u0259 metodlar\u0131na \u0259l ata bil\u0259r, lakin bu, birba\u015fa NATO il\u0259 toqqu\u015fma riskini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Odur ki, yax\u0131n perspektivd\u0259 \u0259n real ssenari el\u0259 Moldova v\u0259 ya G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n h\u0259d\u0259f olmas\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki onlar NATO v\u0259 A\u0130 \u00fczv\u00fc deyill\u0259r v\u0259 Q\u0259rbd\u0259n h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 ehtimal\u0131 daha azd\u0131r. Bu, Moskvan\u0131n h\u00fccum planlar\u0131n\u0131 asanla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<blockquote><p>Rusiyan\u0131n n\u00f6vb\u0259ti h\u0259d\u0259fi kimi C\u0259nubi Qafqaz b\u00f6lg\u0259si d\u0259 g\u00f6st\u0259rilm\u0259kd\u0259dir. G\u00fcrc\u00fcstandan ba\u015fqa, Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan da bu s\u0131rada \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. Konkret olaraq, Az\u0259rbaycan\u0131n n\u00f6vb\u0259ti h\u0259d\u0259f olmas\u0131 v\u0259 Bak\u0131n\u0131n buna m\u00fcmk\u00fcn reaksiyas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0131saca olaraq, onu dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiya \u00fc\u00e7\u00fcn potensial h\u0259d\u0259f olub-olmamas\u0131 bir ne\u00e7\u0259 m\u00fch\u00fcm faktordan as\u0131l\u0131d\u0131r:<\/p><\/blockquote>\n<p><strong>1. Burada ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 geosiyasi faktorlara n\u0259z\u0259r yetirm\u0259k laz\u0131md\u0131r:<\/strong><br \/>\n&#8211; Moskva \u00fc\u00e7\u00fcn C\u0259nubi Qafqaz\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti b\u00f6y\u00fckd\u00fcr: Rusiya C\u0259nubi Qafqaz\u0131 \u00f6z \u201ct\u0259sir dair\u0259si\u201d kimi g\u00f6r\u00fcr. Az\u0259rbaycan is\u0259 enerji ehtiyatlar\u0131 v\u0259 geostrateji m\u00f6vqeyin\u0259 g\u00f6r\u0259 kritik bir \u00f6lk\u0259dir.<br \/>\n&#8211; Rusiya qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259ng\u0259l T\u00fcrkiy\u0259 amilidir: Az\u0259rbaycan-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fctt\u0259fiqliyi (\u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si) Rusiyan\u0131 birba\u015fa qar\u015f\u0131durma riskin\u0259 sal\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 NATO \u00fczv\u00fc oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn Rusiya Az\u0259rbaycanla m\u00fcnaqi\u015f\u0259d\u0259 dolay\u0131 yolla davranma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>2. Erm\u0259nistan faktoru yen\u0259 d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlamaqdad\u0131r:<\/strong><br \/>\n&#8211; Rusiya Erm\u0259nistanda h\u0259rbi baza saxlay\u0131r v\u0259 regionda t\u0259sirini \u00f6z qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u018fg\u0259r Rusiya Ukraynada qalib g\u0259ls\u0259, C\u0259nubi Qafqazda n\u00fcfuzunu art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistan vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycana t\u0259zyiq g\u00f6st\u0259rm\u0259 ehtimal\u0131 m\u00f6vcuddur. Bu, Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sini yenid\u0259n alovland\u0131rmaq v\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 dolay\u0131s\u0131 m\u00fcdaxil\u0259 il\u0259 ba\u015f tuta bil\u0259r. He\u00e7 t\u0259sad\u00fcfi deyil ki, son 5 ild\u0259 Erm\u0259nistanda revan\u015fist q\u00fcvv\u0259l\u0259r d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 yeni m\u00fcharib\u0259 v\u0259 qisas \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 edirl\u0259r. H\u0259tta son g\u00fcnl\u0259r Robert K\u00f6\u00e7aryan v\u0259 Serj Sarkisyan\u0131n yenid\u0259n yerli m\u0259tbuatda \u00e7\u0131x\u0131\u015flar ed\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 yeni h\u00fccum \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131 Rusiyadan ba\u015flad\u0131lan hibrid m\u00fcharib\u0259nin t\u0259rkib hiss\u0259si kimi g\u00f6r\u00fcl\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>3. Az\u0259rbaycan-Rusiya aras\u0131nda sratejk m\u00fctt\u0259fiqlik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri formal da olsa, m\u00f6vcuddur.<\/strong><br \/>\n&#8211; Son ill\u0259r Az\u0259rbaycan v\u0259 Rusiya aras\u0131nda balansl\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r m\u00f6vcuddur. Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259ti a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 Rusiyaya qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmaqdan \u00e7\u0259kinir. Zaman-zaman t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda m\u0259tbuat s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 s\u0259rt mesajlar verils\u0259 d\u0259, iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda siyasi-iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. \u00d6t\u0259n ilin Dekabr ay\u0131nda Az\u0259rbaycana m\u0259xsus s\u0259rni\u015fin t\u0259yyar\u0259sinin Rusiya s\u0259mas\u0131nda vurulmas\u0131ndan sonra bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r s\u0259rinl\u0259\u015fs\u0259 d\u0259, Az\u0259rbaycan h\u0259l\u0259 d\u0259 Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ehtiyyat n\u00fcmayi\u015f etdirir. Bu, Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259sini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Lakin Ukraynadak\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259 Rusiyaya daha aqressiv siyas\u0259t aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259sar\u0259t ver\u0259 bil\u0259r. Son ill\u0259rin t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, Moskva \u0259n g\u00f6zl\u0259nilm\u0259y\u0259n add\u0131mlar\u0131 bel\u0259 atma\u011fa qadirdir. Q\u0131sacas\u0131, Rusiyadan h\u0259r \u015fey g\u00f6zl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bak\u0131 b\u00fct\u00fcn ssenaril\u0259r\u0259 haz\u0131r olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>4. Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 hibrid m\u00fcharib\u0259 riski \u00e7ox b\u00f6y\u00fckd\u00fcr.<\/strong><br \/>\n&#8211; Rusiya birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259d\u0259n \u00e7ox, hibrid m\u00fcharib\u0259 \u00fcsullar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259r: informasiya m\u00fcharib\u0259si, daxili sabitliyi pozmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259xribatlar v\u0259 ya etnik v\u0259 dini m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fa bil\u0259r.<\/p>\n<p>Q\u0131sacas\u0131 onu qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiyan\u0131n n\u00f6vb\u0259ti birba\u015fa h\u0259rbi h\u0259d\u0259fi olmas\u0131 ehtimal\u0131 a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 strateji m\u00fctt\u0259fiqlik \u0259laq\u0259l\u0259ri v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n balansl\u0131 xarici siyas\u0259tidir. Lakin Moskvan\u0131n C\u0259nubi Qafqaz \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259sirini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k c\u0259hdl\u0259ri, x\u00fcsusil\u0259 Erm\u0259nistan vasit\u0259sil\u0259 t\u0259zyiq g\u00f6st\u0259rm\u0259k v\u0259 ya daxili sabitliyi pozmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 hibrid m\u00fcharib\u0259 \u00fcsullar\u0131na \u0259l atmaq ehtimal\u0131 daha reald\u0131r.<\/p>\n<p>Bir h\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi olaraq, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana m\u00fcmk\u00fcn h\u00fccumlar\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq h\u00fcquq prizmas\u0131ndan t\u0259hlilini n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259yir\u0259m. H\u0259r\u00e7\u0259nd ki, Moskva \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259cav\u00fczkar xarici siyas\u0259ti il\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcququ saymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. Lakin, buna baxmayaraq, Az\u0259rbaycana m\u00fcnasib\u0259td\u0259 ataca\u011f\u0131 add\u0131mlar\u0131 beyn\u0259lxalq h\u00fcquq aspektind\u0259n d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259kd\u0259 fayda var.<\/p>\n<blockquote><p>Rusiyan\u0131n Ukraynada q\u0259l\u0259b\u0259 qazanaca\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n potensial h\u0259d\u0259f olmas\u0131n\u0131 beyn\u0259lxalq h\u00fcquq v\u0259 regional t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik bax\u0131m\u0131ndan t\u0259hlil ed\u0259k:<\/p><\/blockquote>\n<p><strong>1. Beyn\u0259lxalq H\u00fcquq Aspekti<\/strong><\/p>\n<p><em>Suverenlik v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc<\/em><br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f s\u0259rh\u0259dl\u0259ri var v\u0259 BMT Nizamnam\u0259sinin 2-ci madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin suverenliyi v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc toxunulmazd\u0131r. Rusiyan\u0131n h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259si bu prinsipl\u0259rin pozulmas\u0131 dem\u0259k olar.<br \/>\n&#8211; Lakin Rusiya daha \u00f6nc\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda (2008) v\u0259 Ukraynada (2014 v\u0259 2022) beyn\u0259lxalq h\u00fcququ pozaraq h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar apard\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, bu, Az\u0259rbaycan\u0131n da t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fchitini t\u0259hdid ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><em>Beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259l\u0259r v\u0259 t\u0259\u015fkilatlar<\/em><br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan v\u0259 Rusiya aras\u0131nda 2022-ci ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f \u201cM\u00fctt\u0259fiqlik qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda B\u0259yannam\u0259\u201d iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri sabit saxlasa da, Rusiyan\u0131n maraqlar\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259rs\u0259, bu s\u0259n\u0259din qoruyucu rolu z\u0259ifl\u0259y\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan NATO \u00fczv\u00fc deyil, lakin Qo\u015fulmama H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olaraq, t\u0259r\u0259fsizlik siyas\u0259tini qoruyur. Bu, b\u0259z\u0259n m\u00fcdafi\u0259 z\u0259ifliyi d\u0259 yarada bil\u0259r.<\/p>\n<p><em>T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 strateji m\u00fctt\u0259fiqlik<\/em><br \/>\n\u2022 Az\u0259rbaycan-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si il\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 \u00e7at\u0131b. Bu s\u0259n\u0259d, h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin bir-birinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min etm\u0259yi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bu, beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa \u0259saslanan g\u00fccl\u00fc m\u00fcdafi\u0259 mexanizmi yarad\u0131r v\u0259 Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259sini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p><strong>2. Regional t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik aspekti<\/strong><\/p>\n<p><em>Rusiyan\u0131n Strateji H\u0259d\u0259fl\u0259ri<\/em><br \/>\n&#8211; Ukraynada q\u0259l\u0259b\u0259 Rusiyaya postsovet m\u0259kan\u0131nda n\u00fcfuzunu art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yeni imkanlar ver\u0259 bil\u0259r. C\u0259nubi Qafqaz bu strategiyada m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Az\u0259rbaycan is\u0259 enerji ehtiyatlar\u0131 v\u0259 Avropa il\u0259 Asiya aras\u0131nda n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rin\u0259 n\u0259zar\u0259t bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir.<br \/>\n&#8211; Rusiya regionda balans\u0131 qorumaq ad\u0131 il\u0259 Erm\u0259nistandan Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u0259zyiq vasit\u0259si kimi istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259r. Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si v\u0259 s\u0259rh\u0259d insidentl\u0259ri bu strategiyan\u0131n al\u0259ti ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><em>Hibrid T\u0259hdidl\u0259r<\/em><br \/>\n&#8211; Rusiya birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kin\u0259 bil\u0259r, lakin hibrid m\u00fcharib\u0259 taktikas\u0131n\u0131 se\u00e7\u0259 bil\u0259r. Buna daxili sabitliyi pozmaq, informasiya m\u00fcharib\u0259si aparmaq, dini v\u0259 etnik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rmaq kimi h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r daxildir.<br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n multietnik c\u0259miyy\u0259tind\u0259 etnik v\u0259 dini ziddiyy\u0259tl\u0259rin q\u0131z\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 Moskvan\u0131n t\u0259sir mexanizmi kimi istifad\u0259 oluna bil\u0259r.<\/p>\n<p><em>T\u00fcrkiy\u0259nin Rolu<\/em><br \/>\n&#8211; T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fctt\u0259fiqlik Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini g\u00fccl\u0259ndirir. Ukraynada q\u0259l\u0259b\u0259 qazansa bel\u0259, Rusiya T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 a\u00e7\u0131q qar\u015f\u0131durmaya getm\u0259y\u0259 ehtiyat ed\u0259c\u0259k. Bu, Az\u0259rbaycan\u0131n birba\u015fa h\u0259d\u0259f se\u00e7ilm\u0259 ehtimal\u0131n\u0131 azald\u0131r.<\/p>\n<p><em>Q\u0259rbin v\u0259 NATO-nun Reaksiyas\u0131<\/em><br \/>\n&#8211; Rusiya Ukraynada qalib g\u0259l\u0259rs\u0259, Q\u0259rbin regiona t\u0259siri z\u0259ifl\u0259y\u0259 bil\u0259r. Bu da C\u0259nubi Qafqazda Rusiyan\u0131n daha c\u0259sar\u0259tli siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u0259sin\u0259 imkan yaradar. Lakin Q\u0259rb Az\u0259rbaycan\u0131 enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm t\u0259r\u0259fda\u015f hesab etdiyind\u0259n, Rusiyan\u0131n aqressiv add\u0131mlar\u0131na qar\u015f\u0131 diplomatik v\u0259 iqtisadi d\u0259st\u0259k g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq h\u00fcquq bax\u0131m\u0131ndan yana\u015fsaq, Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259si legitim deyil v\u0259 ciddi beyn\u0259lxalq t\u0259zyiq\u0259 s\u0259b\u0259b olar. Regional t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik kontekstind\u0259 is\u0259 Rusiya daha \u00e7ox dolay\u0131s\u0131 vasit\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fa bil\u0259r. \u018fn real risk Erm\u0259nistan vasit\u0259sil\u0259 t\u0259zyiq g\u00f6st\u0259rm\u0259k v\u0259 ya hibrid m\u00fcharib\u0259 \u00fcsullar\u0131 il\u0259 daxili sabitliyi pozmaqd\u0131r. Bug\u00fcn Erm\u0259nistanda h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00f6vcud olan revan\u015fistl\u0259rin a\u00e7\u0131qlamalar\u0131 Moskvan\u0131n bu sah\u0259d\u0259 planlar\u0131n\u0131n q\u00fcvv\u0259d\u0259 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Nikol Pa\u015finyan hakimiyy\u0259tinin devrilm\u0259si v\u0259 revan\u015fistl\u0259rin yenid\u0259n hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilm\u0259si Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlara ba\u015flamas\u0131na t\u0259kan ver\u0259c\u0259k v\u0259 bu d\u0259f\u0259 Rusiyan\u0131n bu m\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti f\u0259rqli ola bil\u0259r. Bu bax\u0131mdan, Az\u0259rbaycan \u00f6z ordusunun q\u00fcdr\u0259tini art\u0131rmaqla yana\u015f\u0131, strateji m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdirm\u0259lidir.<\/p>\n<p>\u0130st\u0259nil\u0259n halda Rusiyan\u0131n a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 Az\u0259rbaycana h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz ehtimal\u0131 \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki, T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 strateji m\u00fctt\u0259fiqlik v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n enerji v\u0259 n\u0259qliyyat sah\u0259l\u0259rind\u0259 Q\u0259rb \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259ti, Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 geni\u015fmiqyasl\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyat aparmaq ehtimal\u0131n\u0131 minimuma endirir.<\/p>\n<blockquote><p>Amma n\u0259z\u0259ri c\u0259h\u0259td\u0259n yana\u015fsaq, Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana m\u00fcmk\u00fcn t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif formalar\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259rik.<\/p><\/blockquote>\n<p>Rusiyan\u0131n Ukraynada q\u0259l\u0259b\u0259 qazanaca\u011f\u0131 halda Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259c\u0259yi t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif ssenaril\u0259r vasit\u0259sil\u0259 t\u0259hlil ed\u0259k:<\/p>\n<p>1. <strong>\u018fn a\u015fa\u011f\u0131 ehtimal az \u00f6nc\u0259 qeyd etdiyim kimi birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 ssenarisidir.<\/strong> Bu, \u00e7ox riskli ssenaridir v\u0259 Moskva \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck probleml\u0259r yarada bil\u0259r.<\/p>\n<p>Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Kremlin \u0259lind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus s\u0259b\u0259bl\u0259r var:<br \/>\n&#8211; \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 onu qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan\u0131n strateji m\u00f6vqeyi, enerji resurslar\u0131 v\u0259 C\u0259nubi Qafqazda n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rin\u0259 n\u0259zar\u0259ti Rusiyan\u0131 c\u0259lb edir. Moskva Az\u0259rbaycan\u0131 h\u0259r v\u0259chl\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<br \/>\n&#8211; Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Rusiya C\u0259nubi Qafqazda \u00f6z t\u0259sirini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k ist\u0259yir, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan \u00fcz\u0259rind\u0259ki t\u0259sirini itirdikd\u0259n sonra b\u00f6lg\u0259d\u0259 yenid\u0259n patronajl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan \u00fcz\u0259rind\u0259n b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Lakin bu, asan olmayacaq. Bu istiqam\u0259td\u0259 Rusiyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda bir s\u0131ra mane\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xa\u00e7aq:<\/strong><br \/>\n&#8211; \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fcdafi\u0259 z\u0259man\u0259tin\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k: \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi T\u00fcrkiy\u0259nin milli maraqlar\u0131 s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131 h\u0259d\u0259f almas\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 birba\u015fa m\u00fcnaqi\u015f\u0259 riskini art\u0131r\u0131r. Bu is\u0259 Moskva \u00fc\u00e7\u00fcn strateji bax\u0131mdan \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259lidir.<br \/>\n&#8211; \u0130kinci mane\u0259 beyn\u0259xalq t\u0259zyiqin artmas\u0131d\u0131r: Q\u0259rb, x\u00fcsusil\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n enerji resurslar\u0131ndan as\u0131l\u0131d\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, Rusiyan\u0131n h\u00fccumuna qar\u015f\u0131 diplomatik v\u0259 iqtisadi sanksiyalar t\u0259tbiq edil\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n&#8211; \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc v\u0259 \u0259n \u0259sas faktor Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00fccl\u0259n\u0259n ordusudur: 44 g\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259 sonras\u0131 Az\u0259rbaycan Ordusu h\u0259m texnologiya, h\u0259m d\u00f6y\u00fc\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259si bax\u0131m\u0131ndan xeyli g\u00fccl\u0259nib. Az\u0259rbaycan Ordusu real d\u00f6y\u00fc\u015f \u0259m\u0259liyyatlar\u0131ndan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 qazanm\u0131\u015f M\u00fcz\u0259ff\u0259r bir Ordudur. Az\u0259rbaycan ordusuna qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259 ba\u015flatmaq Moskva \u00fc\u00e7\u00fcn baha ba\u015fa g\u0259l\u0259 bil\u0259r. Bu da Rusiyan\u0131n geni\u015fmiqyasl\u0131 m\u00fcdaxil\u0259sinin risk v\u0259 x\u0259rcl\u0259rini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong>2. Orta s\u0259viyy\u0259d\u0259 ehtimal olunan variant Erm\u0259nistan vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycana dolay\u0131s\u0131yla t\u0259zyiq ssenarisidir ki, Moskva bu plan\u0131 h\u0259r zaman q\u00fcvv\u0259d\u0259 saxlay\u0131r.<\/strong> Bug\u00fcn Erm\u0259nistanda m\u00f6vcud olan revan\u015fist g\u00fccl\u0259rin zaman-zaman Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 qisas \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 t\u0259sad\u00fcfi deyil. H\u0259min q\u00fcvv\u0259l\u0259rin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilm\u0259si v\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 yeni m\u00fcharib\u0259nin ba\u015flad\u0131lmas\u0131 ehtimal\u0131 \u00e7ox olmasa da, m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>S\u0259b\u0259bl\u0259r ondan ibar\u0259tdir ki, Erm\u0259nistan Rusiyan\u0131n regionda \u0259n\u0259n\u0259vi m\u00fctt\u0259fiqi olsa da, son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Q\u0259rb\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131r. Lakin Rusiya Erm\u0259nistanda h\u0259l\u0259 d\u0259 h\u0259rbi baza saxlay\u0131r v\u0259 s\u0259rh\u0259d xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 n\u0259zar\u0259t edir. Ukraynada q\u0259l\u0259b\u0259 qazand\u0131qdan sonra Rusiya, Erm\u0259nistan\u0131 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 daha s\u0259rt m\u00f6vqe tutma\u011fa s\u00f6vq ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Rusiya bunu bir s\u0131ra \u00fcsullarla h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bil\u0259r.<\/strong><br \/>\n&#8211; \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Qaraba\u011f v\u0259 s\u0259rh\u0259d boyu t\u0259xribatlar\u0131n t\u0259\u015fviq edilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bug\u00fcn Erm\u0259nistan il\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda \u015f\u0259rti s\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n m\u00fclki missiyas\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda bir qrup ke\u00e7mi\u015f h\u0259rb\u00e7il\u0259r v\u0259 k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131lar\u0131n binokl diplomatiyas\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 h\u0259r hans\u0131 s\u0259rh\u0259d t\u0259xribatlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn potensial z\u0259min haz\u0131rlay\u0131r.<br \/>\n&#8211; \u0130kinci ssenari Erm\u0259nistan\u0131 silahland\u0131raraq Az\u0259rbaycanla yeni m\u00fcnaqi\u015f\u0259 riskini art\u0131rmaq. Bu ehtimal h\u0259r zaman n\u0259z\u0259rd\u0259 saxlan\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki, Erm\u0259nistanla yekun s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si imzalanmayana q\u0259d\u0259r Erm\u0259nistan faktiki d\u00fc\u015fm\u0259n \u00f6lk\u0259 say\u0131l\u0131r v\u0259 h\u0259r an Az\u0259rbaycana h\u00fccum ed\u0259 bil\u0259r. Haz\u0131rk\u0131 Nikol Pa\u015finyan iqtidar\u0131 d\u00f6n\u0259mind\u0259 bu ehtimal \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131 olsa da, revan\u015fistl\u0259rin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilm\u0259si il\u0259 yeni m\u00fcharib\u0259 ehtimal\u0131 qa\u00e7\u0131lmaz olacaq.<br \/>\n&#8211; N\u00f6vb\u0259ti t\u0259xribat Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n Nax\u00e7\u0131vana v\u0259 ya Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizin\u0259 t\u0259hdid yaratmaq ola bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki, Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi m\u0259s\u0259l\u0259si h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z h\u0259llini tapmay\u0131b v\u0259 10 Noyabr 2020-ci il tarixli \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli raz\u0131la\u015fman\u0131n bir s\u0131ra \u015f\u0259rtl\u0259ri yerin\u0259 yetirilm\u0259yib. Rusiya bu faktordan \u00f6z maraqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 ed\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u0259hdidl\u0259r yarada bil\u0259r.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259d\u0259 bu ssenari d\u0259 reald\u0131r, lakin T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fcdaxil\u0259si v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rbi g\u00fcc\u00fc balans\u0131 qoruyub saxlay\u0131r. Lakin uzunm\u00fcdd\u0259tli t\u0259zyiq Az\u0259rbaycan\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131 l\u0259ngid\u0259 bil\u0259r, Bak\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 probleml\u0259r meydana \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>3. Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bil\u0259c\u0259k \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259hdid b\u00f6y\u00fck ehtimalla hibrid m\u00fcharib\u0259 ssenarisidir.<\/strong> Bu m\u00fcharib\u0259nin izl\u0259rini bug\u00fcn d\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259kd\u0259yik. Rusiya medias\u0131nda Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u0259hdidl\u0259rin yer almas\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n apar\u0131c\u0131 media orqanlar\u0131n\u0131n elektron resurslar\u0131n\u0131n s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 v\u0259 Rusiyada ya\u015fayan y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n deportasiyas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259si bu m\u00fcharib\u0259nin t\u0259rkib hiss\u0259si say\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n<p>Hibrid m\u00fcharib\u0259nin ba\u015flad\u0131lmas\u0131 ehtimal\u0131 \u00e7ox y\u00fcks\u0259kdir. Birba\u015fa h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259 riskli oldu\u011fundan, hibrid m\u00fcharib\u0259 vasit\u0259l\u0259ri Moskva \u00fc\u00e7\u00fcn daha az maliyy\u0259tli v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259lidir. H\u0259m d\u0259 Rusiya postsovet m\u0259kan\u0131nda hibrid m\u00fcharib\u0259 \u00fcsullar\u0131n\u0131 tez-tez istifad\u0259 edir (Ukrayna, G\u00fcrc\u00fcstan, Moldovada oldu\u011fu kimi). Moskvan\u0131n bu sah\u0259d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r t\u0259cr\u00fcb\u0259si var. \u0130cra \u00fcsullar\u0131 is\u0259 \u0259n m\u00fcxt\u0259lif formada h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259 bil\u0259r. Bu, \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259yi\u015fir.<\/p>\n<p><strong>Konkret olaraq, Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 hibrid m\u00fcharib\u0259 planlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 formada m\u00f6vcuddur:<\/strong><br \/>\n&#8211; \u0130nformasiya m\u00fcharib\u0259si: Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai r\u0259yini manipulyasiya etm\u0259k, h\u00f6kum\u0259t\u0259 etimads\u0131zl\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmaq, sosial g\u0259rginliyi g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k.<br \/>\n&#8211; Kiberh\u00fccumlar: D\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131na, media orqanlar\u0131na, bank sisteml\u0259rin\u0259 v\u0259 strateji infrastruktura qar\u015f\u0131 kiberh\u00fccumlar.<br \/>\n&#8211; Etnik v\u0259 dini ziddiyy\u0259tl\u0259rin alovland\u0131r\u0131lmas\u0131: Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tind\u0259 etnik v\u0259 dini m\u00fcxt\u0259liflik m\u00f6vcuddur. Rusiyan\u0131n bu h\u0259ssasl\u0131qlardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k daxili sabitliyi pozma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\n&#8211; Siyasi t\u0259sir: M\u00fcxt\u0259lif siyasi v\u0259 ictimai qruplar vasit\u0259sil\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 sabitliyi sars\u0131tmaq.<\/p>\n<p>Hibrid m\u00fcharib\u0259 ssenarisi \u0259n real t\u0259hl\u00fck\u0259dir, \u00e7\u00fcnki Rusiya h\u0259rbi toqqu\u015fmaya girm\u0259d\u0259n t\u0259sir g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmaq ist\u0259y\u0259c\u0259k. Az\u0259rbaycan\u0131n informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, ictimai birliyi v\u0259 kiber m\u00fcdafi\u0259si bu kontekstd\u0259 h\u0259lledici rol oynayacaq.<\/p>\n<p><strong>4. Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bil\u0259c\u0259k dig\u0259r t\u0259hdid iqtisadi v\u0259 enerji t\u0259zyiqi ssenarisi ola bil\u0259r.<\/strong> Bu da orta s\u0259viyy\u0259d\u0259 ehtimal olunan bir pland\u0131r. \u00c7\u00fcnki, buna m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259ri var Moskvan\u0131n:<\/p>\n<p>&#8211; \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 onu qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm enerji t\u0259chizat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Rusiyan\u0131n mara\u011f\u0131 Avropan\u0131n enerji as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 Moskvaya qaytarmaqd\u0131r. Bu, Moskva \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259m milyardla dollar v\u0259sait dem\u0259kdir, h\u0259m d\u0259 Q\u0259rbi \u00f6z\u00fcnd\u0259n as\u0131l\u0131 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn siyasi bir silahd\u0131r.<br \/>\n&#8211; \u0130kinci s\u0259b\u0259b is\u0259 C\u0259nubi Qafqazda sabitliyi pozmaqla, Az\u0259rbaycan qaz\u0131n\u0131n v\u0259 neftinin Q\u0259rb\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131na mane\u0259 yarada bil\u0259r. Bu yolla Az\u0259rbaycan\u0131n qeyri-stabil bir \u00f6lk\u0259 olmas\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc yaratmaqla, Q\u0259rbin Az\u0259rbaycanla enerji m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini pozma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fa bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Rusiya bu t\u0259hdidl\u0259ri \u0259n m\u00fcxt\u0259lif yollarla h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bil\u0259r:<\/strong><br \/>\n&#8211; Erm\u0259nistan v\u0259 ya \u0130ran vasit\u0259sil\u0259 Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259ri v\u0259 C\u0259nub Qaz D\u0259hlizin\u0259 t\u0259hdidl\u0259r m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Terror aktlar\u0131, t\u0259xribatlar v\u0259 buna b\u0259nz\u0259r sabotaj xarakterli add\u0131mlar g\u00f6zl\u0259nil\u0259ndir.<br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycana iqtisadi t\u0259zyiq g\u00f6st\u0259rm\u0259k, ticar\u0259t v\u0259 n\u0259qliyyat \u0259laq\u0259l\u0259rini pozmaq. Az\u0259rbaycan\u0131n u\u011furlu ticar\u0259t v\u0259 n\u0259qliyyat qov\u015fa\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fm\u0259si \u0259slind\u0259 Rusiyan\u0131n maraqlar\u0131na ziddir v\u0259 Moskva h\u0259r v\u0259chl\u0259 bu reall\u0131\u011f\u0131 \u00f6z xeyrin\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<br \/>\n&#8211; Regiondak\u0131 m\u00fctt\u0259fiql\u0259rini Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259ltm\u0259k. Az\u0259rbaycan-\u0130ran, Az\u0259rbaycan-T\u00fcrkiy\u0259, Az\u0259rbaycan-G\u00fcrc\u00fcstan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini pozma\u011fa y\u00f6n\u0259lik add\u0131mlar at\u0131la bil\u0259r. T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimizi pozmaq m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, \u0130ranla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 Moskvan\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259xribatlar t\u00f6r\u0259tm\u0259si ehtimal\u0131 y\u00fcks\u0259kdir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259, r\u0259smi Bak\u0131 son g\u00fcnl\u0259r \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri yenid\u0259n y\u00fcks\u0259ltm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 ciddi add\u0131mlar atmaqdad\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin k\u00f6m\u0259k\u00e7isi Hikm\u0259t Hac\u0131yevin \u0130rana s\u0259f\u0259ri v\u0259 orada y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irm\u0259si, daha sonra \u0130ran\u0131n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li r\u0259smi \u015f\u0259xsl\u0259rinin Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259r etm\u0259si v\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259si iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00f6vcud \u0259laq\u0259l\u0259ri daha da y\u00fcks\u0259ltm\u0259y\u0259 v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc q\u00fcvv\u0259l\u0259rin pozuculuq niyy\u0259tl\u0259rini minimuma endirm\u0259y\u0259 hesablan\u0131b.<\/p>\n<p><strong>5. Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 ata bil\u0259c\u0259yi add\u0131mlar h\u0259m d\u0259 Bak\u0131n\u0131n diplomatik izolyasiyaya u\u011frad\u0131lmas\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq imicin\u0259 z\u0259rb\u0259 endirm\u0259k ssenarisi ola bil\u0259r.<\/strong> Bu, ssenari d\u0259 g\u00f6zl\u0259nil\u0259ndir.<\/p>\n<p>&#8211; Rusiya Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u00fcfuzunu z\u0259ifl\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn diplomatik \u00fcsullardan istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259, Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sini beyn\u0259lxalq g\u00fcnd\u0259md\u0259 saxlayaraq, Az\u0259rbaycan\u0131 humanitar v\u0259 insan haqlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259zyiq alt\u0131nda saxlaya bil\u0259r. La\u00e7\u0131n yolunda eko f\u0259allar\u0131n aksiyas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tiril\u0259 bil\u0259r v\u0259 &#8220;r\u0259smi Bak\u0131n\u0131n Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259rini blokadada saxlad\u0131\u011f\u0131&#8221; v\u0259 Qaraba\u011fda &#8220;etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259&#8221; h\u0259yata ke\u00e7irdiyi iddia edil\u0259r\u0259k, m\u0259s\u0259l\u0259ni BMT`nin T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131nda v\u0259 dig\u0259r beyn\u0259lxalq platformalarda qald\u0131ra bil\u0259r.<\/p>\n<p>&#8211; Bundan ba\u015fqa, Rusiya r\u0259smil\u0259ri BMT, AT\u018fT v\u0259 dig\u0259r beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarda Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u0259bli\u011fat apararaq, Bak\u0131ya qar\u015f\u0131 beyn\u0259lxalq c\u0259bh\u0259ni geni\u015fl\u0259ndir\u0259 bil\u0259rl\u0259r.<br \/>\n&#8211; Rusiya r\u0259smil\u0259ri dolay\u0131 \u00fcsullarla demokratiya v\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131 pozuntular\u0131, habel\u0259 h\u0259bs edil\u0259n jurnalistl\u0259r v\u0259 ictimai f\u0259allar m\u00f6vzular\u0131n\u0131 qald\u0131raraq, Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259nqidi d\u0259rinl\u0259\u015fdir\u0259 v\u0259 Q\u0259rbin d\u0259st\u0259yini z\u0259ifl\u0259d\u0259 bil\u0259rl\u0259r.<br \/>\n&#8211; Erm\u0259nistan, erm\u0259ni diasporu v\u0259 dig\u0259r m\u00fctt\u0259fiql\u0259rind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k beyn\u0259lxalq arenada Az\u0259rbaycana t\u0259zyiqi art\u0131rmaq da Moskvan\u0131n m\u00fcmk\u00fcn planlar\u0131nda yer ala bil\u0259r.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259d\u0259, bu ssenari Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259t imkanlar\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131ra bil\u0259r. A\u015ePA`dan uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn Q\u0259rbin d\u0259st\u0259yini tamamil\u0259 itirm\u0259k g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Bak\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 iqtisadi maraqlar\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259d\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 ata bil\u0259c\u0259yi add\u0131mlar\u0131 q\u0131saca n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdik. B\u0259s, Az\u0259rbaycan b\u00fct\u00fcn bu t\u0259hdidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 hans\u0131 add\u0131mlar atmal\u0131d\u0131r? Az\u0259rbaycan Rusiya qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259sla \u00e7ar\u0259siz durumda qalacaq bir \u00f6lk\u0259 deyil v\u0259 Bak\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n cavab add\u0131mlar\u0131 atmaq v\u0259 preventiv t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259kl\u0259 Moskvan\u0131n bu t\u0259hdidl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda sa\u011flam duru\u015f s\u0259rgil\u0259y\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>1. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rbi m\u00fcdafi\u0259 strategiyas\u0131na diqq\u0259t \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259yir\u0259m.<\/strong> \u00c7\u00fcnki, Az\u0259rbaycan ordusu g\u00fccl\u0259ndikc\u0259, b\u00fct\u00fcn xarici faktorlara qar\u015f\u0131 \u00f6lk\u0259ni v\u0259 xalq\u0131 qorumaq iqtidar\u0131nda olacaq.<\/p>\n<p><strong>Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 h\u0259rbi alyans\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si z\u0259ruridir.<\/strong><br \/>\n&#8211; \u015eu\u015fa B\u0259yannam\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ortaq h\u0259rbi t\u0259liml\u0259rin intensivl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 sah\u0259sind\u0259 koordinasiyan\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 vacibdir.<br \/>\n&#8211; NATO \u00fczv\u00fc olan T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q, Rusiyan\u0131n potensial t\u0259hdidl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 g\u00fccl\u00fc deterrent (qorxuducu amil) rolunu oynay\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan m\u00fcasir silahlar\u0131n v\u0259 texnologiyalar\u0131n t\u0259chizat\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini daim diqq\u0259td\u0259 saxlamal\u0131d\u0131r.<\/strong><br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan ordusunun y\u00fcks\u0259k texnologiyal\u0131 silahlarla, x\u00fcsusil\u0259 pilotsuz u\u00e7u\u015f aparatlar\u0131 (PUA), hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259ri v\u0259 kiber m\u00fcdafi\u0259 vasit\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u0259chizat\u0131n\u0131n davam etdirilm\u0259si \u00f6n\u0259mlidir.<br \/>\n&#8211; M\u00fcdafi\u0259 s\u0259nayesinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 daxili silah istehsal\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 uzunm\u00fcdd\u0259tli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik bax\u0131m\u0131ndan h\u0259lledicidir.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan art\u0131q indid\u0259n hibrid m\u00fcharib\u0259y\u0259 haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259lidir.<\/strong><br \/>\n&#8211; \u0130nformasiya m\u00fcharib\u0259si, kiberh\u00fccumlar v\u0259 daxili sabitliyi pozma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f t\u0259xribatlara qar\u015f\u0131 x\u00fcsusi h\u0259rbi b\u00f6lm\u0259l\u0259rin v\u0259 m\u00fcvafiq d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>2. Az\u0259rbaycan iqtisadiyyat\u0131n\u0131n dayan\u0131ql\u0131l\u0131q strategiyas\u0131 i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmal\u0131 v\u0259 daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259lidir.<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Enerji v\u0259 n\u0259qliyyat t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259min edilm\u0259lidir.<br \/>\n&#8211; Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259ri, C\u0259nub Qaz D\u0259hlizi v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi kimi strateji mar\u015frutlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq t\u0259r\u0259fda\u015flarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q vacibdir.<br \/>\n&#8211; Alternativ n\u0259qliyyat mar\u015frutlar\u0131n\u0131n inki\u015faf etdirilm\u0259si, x\u00fcsusil\u0259 Orta D\u0259hliz vasit\u0259sil\u0259 \u00c7ind\u0259n Avropaya da\u015f\u0131malar\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, Rusiyan\u0131n iqtisadi t\u0259zyiql\u0259rini neytralla\u015fd\u0131ra bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u0130qtisadi diversifikasiya Az\u0259rbaycan\u0131n firavan g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir.<\/strong><br \/>\n&#8211; Enerji sektorundan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n azald\u0131lmas\u0131 v\u0259 qeyri-neft sektorunun inki\u015faf\u0131, xarici t\u0259zyiql\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131 art\u0131rar.<br \/>\n&#8211; X\u00fcsusil\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, informasiya texnologiyalar\u0131 v\u0259 turizm sah\u0259l\u0259rinin inki\u015faf etdirilm\u0259si uzunm\u00fcdd\u0259tli sabitlik \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.<\/p>\n<p><strong>3. Daxili sabitliyin qorunmas\u0131 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsus\u0259n d\u0259 bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 h\u0259yati \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131maqdad\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Milli Birliyin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si 44 g\u00fcnl\u00fck \u0130kinci Qaraba\u011f M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra daha da artd\u0131. D\u00f6vl\u0259t-Xalq birliyi sars\u0131lmaz olaraq inki\u015faf edir. Buna baxmayaraq, Rusiya hibrid m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 m\u0259hz bu birliyi pozmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00fcsullara \u0259l ata bil\u0259r.<br \/>\n&#8211; Etnik v\u0259 dini m\u00fcxt\u0259lifliyi g\u00fccl\u00fc t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259miyy\u0259t daxilind\u0259 inteqrasiya siyas\u0259ti g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir.<br \/>\n&#8211; Xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259rin daxili ziddiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn ictimaiyy\u0259t aras\u0131nda v\u0259t\u0259nda\u015f birliyi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u015f\u00fcuru t\u0259\u015fviq olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u0130nformasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 media n\u0259zar\u0259ti bug\u00fcn Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6n\u0259mli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biridir.<\/strong><br \/>\n&#8211; Rusiyan\u0131n informasiya m\u00fcharib\u0259si taktikas\u0131na qar\u015f\u0131, x\u00fcsusil\u0259 sosial media platformalar\u0131nda dezinformasiyalar\u0131n a\u015fkarlanmas\u0131 v\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcasir texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi vacibdir.<br \/>\n&#8211; Xarici t\u0259sir agentl\u0259rinin v\u0259 t\u0259bli\u011fat\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259d\u0259 yay\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, s\u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131 qorunmal\u0131, lakin dezinformasiya v\u0259 t\u0259xribatlar s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 neytralla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si Rusiyadan g\u0259l\u0259n hibrid t\u0259hdidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259n g\u00fccl\u00fc m\u00fcdafi\u0259 ola bil\u0259r.<\/strong><br \/>\n&#8211; D\u00f6vl\u0259t v\u0259 \u00f6z\u0259l sektorda, media orqanlar\u0131nda kiberh\u00fccumlara qar\u015f\u0131 m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259ri t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259lidir.<br \/>\n&#8211; Milli kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 ixtisasla\u015fm\u0131\u015f m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin yeti\u015fdirilm\u0259si prioritet olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>4. Az\u0259rbaycan \u00f6z\u00fcn\u00fcn xarici siyas\u0259t strategiyas\u0131na bir daha n\u0259z\u0259r yetirm\u0259li v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Q\u0259rbl\u0259 strateji \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verm\u0259lidir.<\/strong><br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 h\u0259rbi v\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, Avropa \u0130ttifaq\u0131 v\u0259 NATO il\u0259 yax\u0131n \u0259laq\u0259l\u0259r qurmal\u0131d\u0131r.<br \/>\n&#8211; NATO il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, Rusiyan\u0131n regionda h\u0259rbi avant\u00fcralar\u0131na qar\u015f\u0131 \u0259lav\u0259 deterrent rolunu oynayar.<\/p>\n<p><strong>Beyn\u0259lxalq d\u0259st\u0259yin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan da m\u00fc\u0259yy\u0259n add\u0131mlar\u0131 atmal\u0131d\u0131r.<\/strong><br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa v\u0259 BMT-nin prinsipl\u0259rin\u0259 sadiqliyini vur\u011fulamal\u0131, m\u00fcmk\u00fcn aqressiyaya qar\u015f\u0131 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259ti \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259rdar etm\u0259lidir.<br \/>\n&#8211; Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 lobbi\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tini g\u00fccl\u0259ndir\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan\u0131n milli maraqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k vacibdir. Bu istiqam\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycan diasporunu yenid\u0259n s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259k v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n lobbi\u00e7ilik g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmaq z\u0259ruridir.<\/p>\n<p><strong>Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 Erm\u0259nistanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 vacibdir.<\/strong> \u00c7\u00fcnki, he\u00e7 bir vasit\u0259\u00e7i olmadan Erm\u0259nistanla s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131 yeni m\u00fcharib\u0259 ehtimal\u0131n\u0131 minimuma endirmi\u015f olar ki, bu da Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u0259zyiq imkanlar\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f olar.<br \/>\n&#8211; Erm\u0259nistanla s\u00fclh sazi\u015finin imzalanmas\u0131, Rusiyan\u0131n C\u0259nubi Qafqazda t\u0259sir imkanlar\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259d\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n&#8211; Erm\u0259nistan\u0131n Q\u0259rb\u0259 inteqrasiyas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fviq etm\u0259kl\u0259, Rusiyan\u0131n regiondak\u0131 \u0259n\u0259n\u0259vi t\u0259sir r\u0131\u00e7aqlar\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259tm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>5. Az\u0259rbaycan diplomatik m\u00fcst\u0259vid\u0259 daha f\u0259al add\u0131mlar atmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p><strong>Beyn\u0259lxalq h\u00fcquqdan maksimum istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r.<\/strong><br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycan beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n BMT, AT\u018fT v\u0259 Avropa \u015euras\u0131nda regionda sabitliyi pozacaq b\u00fct\u00fcn k\u0259nar h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri if\u015fa etm\u0259lidir.<br \/>\n&#8211; Beyn\u0259lxalq h\u00fcququn suverenlik v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc prinsipl\u0259rini \u0259sas tutaraq, m\u00fcmk\u00fcn t\u0259hdidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 qabaqlay\u0131c\u0131 diplomatik t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>Regional t\u0259\u015fkilatlarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q geni\u015fl\u0259nm\u0259lidir.<\/strong><br \/>\n&#8211; T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (TDT) \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u00fcdafi\u0259 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir.<br \/>\n&#8211; M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si Rusiyan\u0131n regionda t\u0259crid olunmas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>6. Uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 strateji inteqrasiya v\u0259 dayan\u0131ql\u0131l\u0131q \u0259n do\u011fru yoldur.<\/strong><br \/>\n&#8211; Avropa \u0130ttifaq\u0131 il\u0259 yax\u0131nla\u015fma z\u0259ruridir: Az\u0259rbaycan enerji sektorunda Avropan\u0131n \u0259sas t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131 olaraq, siyasi v\u0259 iqtisadi sah\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 A\u0130 il\u0259 inteqrasiyan\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259lidir.<br \/>\n&#8211; Texnoloji inki\u015fafa diqq\u0259t art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r: S\u00fcni intellekt, kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 informasiya texnologiyalar\u0131 sah\u0259sind\u0259 ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r, h\u0259m h\u0259rbi, h\u0259m d\u0259 m\u00fclki sah\u0259d\u0259 dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131 art\u0131racaq.<br \/>\n&#8211; G\u0259ncl\u0259rin v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin rolunun art\u0131r\u0131lmas\u0131 vacibdir: G\u0259ncl\u0259rin milli d\u0259y\u0259rl\u0259r v\u0259 m\u00fcasir d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u0259sas\u0131nda yeti\u015fdirilm\u0259si, \u00f6lk\u0259nin daxili sabitliyi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259lledici faktordur. V\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti is\u0259 ictimai birliyin v\u0259 demokratik idar\u0259\u00e7iliyin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiyan\u0131n m\u00fcmk\u00fcn t\u0259zyiql\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131q g\u00f6rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn konkret t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 q\u0131saca t\u0259snifatland\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n<p><strong>1. H\u0259rbi M\u00fcdafi\u0259 v\u0259 T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik<\/strong><\/p>\n<p><em>Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r (1 il \u0259rzind\u0259):<\/em><br \/>\n&#8211; T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n intensivl\u0259\u015fdirilm\u0259si: \u0130llik ortaq h\u0259rbi t\u0259liml\u0259rin say\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, ortaq q\u0259rargah strukturunun yarad\u0131lmas\u0131.<br \/>\n&#8211; Hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 sisteml\u0259rinin modernl\u0259\u015fdirilm\u0259si: \u0130srail istehsal\u0131 v\u0259 ya m\u00fcasir Q\u0259rb texnologiyalar\u0131n\u0131n \u0259ld\u0259 olunmas\u0131.<br \/>\n&#8211; Elektron m\u00fcharib\u0259 v\u0259 k\u0259\u015ffiyyat sisteml\u0259rinin inki\u015faf\u0131: Rusiya dronlar\u0131 v\u0259 rabit\u0259 vasit\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 texnologiyalar\u0131n \u0259ld\u0259 edilm\u0259si.<\/p>\n<p><em>Orta m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r (1-3 il \u0259rzind\u0259):<\/em><br \/>\n&#8211; Daxili m\u00fcdafi\u0259 s\u0259nayesinin inki\u015faf\u0131: Pilotsuz u\u00e7u\u015f aparatlar\u0131n\u0131n (PUA), raket sisteml\u0259rinin v\u0259 sursatlar\u0131n yerli istehsal\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131.<br \/>\n&#8211; Kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si: M\u00fcdafi\u0259 v\u0259 g\u00fcc strukturlar\u0131nda x\u00fcsusi kiber b\u00f6lm\u0259l\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131.<br \/>\n&#8211; Erm\u0259nistanla s\u0259rh\u0259dd\u0259 h\u0259rbi m\u00f6vqel\u0259rin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si: S\u0259rh\u0259d boyu radar sisteml\u0259rinin v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 dronlar\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si.<\/p>\n<p><em>Uzun m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r (5 il v\u0259 daha \u00e7ox):<\/em><br \/>\n&#8211; NATO il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si: NATO standartlar\u0131na uy\u011fun ordu islahatlar\u0131 v\u0259 h\u0259rbi texnologiyalar\u0131n idxal\u0131.<br \/>\n&#8211; T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ortaq m\u00fcdafi\u0259 mexanizminin yarad\u0131lmas\u0131: M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q.<\/p>\n<p><strong>2. \u0130qtisadi Dayan\u0131ql\u0131l\u0131q<\/strong><\/p>\n<p><em>Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Enerji infrastrukturunun qorunmas\u0131: Bak\u0131-Tbilisi-Ceyhan neft k\u0259m\u0259ri v\u0259 C\u0259nub Qaz D\u0259hlizinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fchafiz\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin art\u0131r\u0131lmas\u0131.<br \/>\n&#8211; Alternativ enerji ixrac mar\u015frutlar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131: Orta D\u0259hliz vasit\u0259sil\u0259 \u00c7in-T\u00fcrkiy\u0259 mar\u015frutunun g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si.<\/p>\n<p><em>Orta m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Qeyri-neft sektorunun inki\u015faf\u0131: \u0130T, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 turizm sah\u0259l\u0259rin\u0259 investisiyalar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131.<br \/>\n&#8211; Rusiyadan iqtisadi as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n azald\u0131lmas\u0131: \u0130dxal v\u0259 ixracda alternativ bazarlar\u0131n tap\u0131lmas\u0131 (Avropa, Asiya v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259ri).<\/p>\n<p><em>Uzun m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Milli iqtisadiyyat\u0131n r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tinin art\u0131r\u0131lmas\u0131: \u0130nnovasiya v\u0259 startap ekosisteminin inki\u015faf\u0131, t\u0259hsil v\u0259 t\u0259dqiqat sah\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259rmay\u0259l\u0259rin art\u0131r\u0131lmas\u0131.<br \/>\n&#8211; Enerji sektorunda Avropa \u0130ttifaq\u0131 il\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si: X\u0259z\u0259r qaz\u0131n\u0131n Avropaya t\u0259dar\u00fck\u00fcn\u00fc art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yeni layih\u0259l\u0259r.<\/p>\n<p><strong>3. Daxili Sabitliyin Qorunmas\u0131<\/strong><\/p>\n<p><em>Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Milli birliyi g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k: \u0130ctimaiyy\u0259t aras\u0131nda milli \u015f\u00fcurun v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik d\u0259y\u0259rl\u0259rinin t\u0259\u015fviqi.<br \/>\n&#8211; Etnik v\u0259 dini ziddiyy\u0259tl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131: M\u0259d\u0259ni m\u00fcxt\u0259liflik siyas\u0259tinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 b\u00fct\u00fcn icmalar\u0131n c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiyas\u0131.<\/p>\n<p><em>Orta m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; \u0130nformasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min edilm\u0259si: Xarici t\u0259sir v\u0259 dezinformasiyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcst\u0259qil media orqanlar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na d\u0259st\u0259k.<br \/>\n&#8211; C\u0259miyy\u0259tin d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fcn art\u0131r\u0131lmas\u0131: V\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n xarici t\u0259xribatlara qar\u015f\u0131 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn maarifl\u0259ndirilm\u0259si.<\/p>\n<p><em>Uzun m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; G\u0259ncl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131: T\u0259hsil v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t proqramlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 milli v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ruhunun g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si.<br \/>\n&#8211; Demokratik institutlar\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si: \u0130nsan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131, \u00f6lk\u0259nin daxili sabitliyini g\u00fccl\u0259ndir\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>4. Xarici Siyas\u0259t v\u0259 Diplomatiya<\/strong><\/p>\n<p><em>Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Q\u0259rbl\u0259 strateji ittifaq\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si: M\u00fcdafi\u0259, enerji v\u0259 n\u0259qliyyat sah\u0259l\u0259rind\u0259 birg\u0259 layih\u0259l\u0259rin t\u0259\u015fviqi.<br \/>\n&#8211; Beyn\u0259lxalq lobbi\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tinin art\u0131r\u0131lmas\u0131: X\u00fcsusil\u0259 AB\u015e v\u0259 Avropada Az\u0259rbaycan\u0131n maraqlar\u0131n\u0131 qoruyan diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si.<\/p>\n<p><em>Orta m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Erm\u0259nistanla s\u00fclh sazi\u015finin imzalanmas\u0131: S\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sinin h\u0259llini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k Rusiyan\u0131n b\u00f6lg\u0259d\u0259ki t\u0259sirini z\u0259ifl\u0259tm\u0259k.<br \/>\n&#8211; T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n lider m\u00f6vqeyini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k: Regional iqtisadi v\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q mexanizml\u0259rinin t\u0259\u015fviqi.<\/p>\n<p><em>Uzun m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Avropa \u0130ttifaq\u0131 il\u0259 siyasi v\u0259 iqtisadi inteqrasiya: Az\u0259rbaycan\u0131 Avropa enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin \u0259sas oyun\u00e7usuna \u00e7evirm\u0259k.<br \/>\n&#8211; Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q: \u00c7in, C\u0259nubi Koreya v\u0259 Yaponiya il\u0259 texnoloji v\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si.<\/p>\n<p><strong>5. Kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 informasiya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259<\/strong><\/p>\n<p><em>Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Milli Kiber M\u00fcdafi\u0259 Strategiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131: D\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131 v\u0259 kritik infrastrukturu qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r.<br \/>\n&#8211; Sosial mediada dezinformasiyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131: X\u00fcsusil\u0259 Rusiyan\u0131n t\u0259sir c\u0259hdl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 monitorinq v\u0259 cavab t\u0259dbirl\u0259ri.<\/p>\n<p><em>Orta m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin haz\u0131rlanmas\u0131: T\u0259hsil proqramlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 yerli m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin yeti\u015fdirilm\u0259si.<br \/>\n&#8211; Beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q: NATO v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n istifad\u0259.<\/p>\n<p><em>Uzun m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Texnoloji suverenliyin t\u0259min edilm\u0259si: Yerli proqram t\u0259minat\u0131 v\u0259 texnoloji h\u0259ll\u0259rin inki\u015faf etdirilm\u0259si.<br \/>\n&#8211; Milli s\u00fcni intellekt strategiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131: M\u00fcdafi\u0259 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259l\u0259rind\u0259 s\u00fcni intellektd\u0259n istifad\u0259 imkanlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131.<\/p>\n<p><strong>6. H\u00fcquqi v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcdafi\u0259<\/strong><\/p>\n<p><em>Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarla \u0259laq\u0259l\u0259rin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si: BMT, AT\u018fT v\u0259 Avropa \u015euras\u0131 kimi qurumlarda Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00f6vqeyini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k.<br \/>\n&#8211; Rusiyan\u0131n m\u00fcmk\u00fcn t\u0259hdidl\u0259rini if\u015fa etm\u0259k: Diplomatik kanallar vasit\u0259sil\u0259 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259ti x\u0259b\u0259rdar etm\u0259k.<\/p>\n<p><em>Orta m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; \u0130nsan h\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 demokratiya sah\u0259sind\u0259 ir\u0259lil\u0259yi\u015f: Q\u0259rbin Az\u0259rbaycana siyasi d\u0259st\u0259yini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daxili islahatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131.<br \/>\n&#8211; Regionda diplomatik balans\u0131n qorunmas\u0131: \u0130ran, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin sabit saxlan\u0131lmas\u0131.<\/p>\n<p><em>Uzun m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Beyn\u0259lxalq h\u00fcququn aliliyini t\u0259\u015fviq etm\u0259k: Az\u0259rbaycan\u0131n suverenliyinin v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcquqi mexanizml\u0259rd\u0259n istifad\u0259.<br \/>\n&#8211; T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 h\u00fcquqi inteqrasiyan\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si: Regional t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik mexanizml\u0259ri v\u0259 ortaq h\u00fcquqi baza yarad\u0131lmas\u0131.<\/p>\n<p><strong>7. B\u00f6hran idar\u0259etm\u0259si v\u0259 riskl\u0259rin azald\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n<p><em>Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Milli T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si: Xarici t\u0259hdidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7evik v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li q\u0259rarlar q\u0259bul ed\u0259 bil\u0259c\u0259k strukturun yarad\u0131lmas\u0131.<br \/>\n&#8211; Strateji ehtiyatlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131: Qida, yanacaq v\u0259 dig\u0259r h\u0259yati vacib resurslar\u0131n ehtiyatlar\u0131n\u0131n saxlan\u0131lmas\u0131.<\/p>\n<p><em>Orta m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; B\u00f6hran v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259 idar\u0259etm\u0259 planlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131: H\u0259rbi, iqtisadi v\u0259 siyasi t\u0259hdidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r.<br \/>\n&#8211; M\u00fclki m\u00fcdafi\u0259 sisteminin inki\u015faf\u0131: \u018fhali aras\u0131nda b\u00f6hran v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259 davran\u0131\u015f qaydalar\u0131n\u0131n t\u0259bli\u011fi.<\/p>\n<p><em>Uzun m\u00fcdd\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r:<\/em><br \/>\n&#8211; Riskl\u0259rin erk\u0259n a\u015fkarlanmas\u0131 sistemi: Xarici v\u0259 daxili t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcni intellekt v\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259lumatlar (big data) texnologiyas\u0131n\u0131n t\u0259tbiqi.<br \/>\n&#8211; Milli dayan\u0131ql\u0131l\u0131q strategiyas\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131: C\u0259miyy\u0259tin, iqtisadiyyat\u0131n v\u0259 d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n h\u0259r c\u00fcr t\u0259hdid\u0259 qar\u015f\u0131 davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131 Rusiyan\u0131n Ukraynada q\u0259l\u0259b\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 v\u0259 postsovet m\u0259kan\u0131nda t\u0259sirini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 halda Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini qoruma\u011fa y\u00f6n\u0259lib. H\u0259rbi g\u00fcc\u00fcn art\u0131r\u0131lmas\u0131, iqtisadi dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131n t\u0259min edilm\u0259si, informasiya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 haz\u0131rl\u0131q v\u0259 strateji xarici siyas\u0259t Az\u0259rbaycan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259hdidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259n g\u00fccl\u00fc m\u00fcdafi\u0259sidir.<\/p>\n<p><strong>Allah Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z\u0131 qorusun! Allah D\u00f6vl\u0259timizi v\u0259 onun ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 qorusun!<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u018fhm\u0259d \u015eahidov<\/strong><br \/>\n<strong>Siyasi \u015f\u0259rh\u00e7i<\/strong><br \/>\n<strong>www.shahidov.com<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir-ne\u00e7\u0259 g\u00fcn bundan \u00f6nc\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 \u018fr-Riyad \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ba\u015f tutan AB\u015e-Rusiya dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 v\u0259 sonras\u0131nda veril\u0259n a\u00e7\u0131qlamalar Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131nda \u015fok effekti yarad\u0131b. AB\u015e prezidenti Donald Tramp a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 Ukraynan\u0131 ittiham&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":18942,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[90,72],"tags":[],"class_list":["post-18930","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mullif-yazilari","category-slider"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/kreml.webp","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18930","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18930"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18930\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18943,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18930\/revisions\/18943"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18930"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18930"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18930"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}