{"id":1872,"date":"2000-11-04T03:32:33","date_gmt":"2000-11-03T23:32:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=1872"},"modified":"2010-12-03T00:56:32","modified_gmt":"2010-12-02T20:56:32","slug":"turk-dovl%c9%99tl%c9%99ri-bascilarinin-zirv%c9%99-toplantilari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shahidov.com\/?p=1872","title":{"rendered":"T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/turk_zirve.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-1957\" title=\"turk_zirve\" src=\"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/turk_zirve.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"100\" \/><\/a>T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131, hans\u0131 tarixd\u0259, hans\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ke\u00e7irildiyi bar\u0259d\u0259 statistik m\u0259lumatlar. Zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131nda m\u00fczakir\u0259 olunan \u0259sas m\u00f6vzular. Zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n v\u0259 etm\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131<!--more--><\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131 v\u0259 yaxud T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131 alt\u0131 t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n (yaxud d\u00f6vl\u0259tin y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin) i\u015ftirak\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n zirv\u0259l\u0259rdir. Suveren d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan bu zirv\u0259l\u0259r, ortaq tarix, soy v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 malik liderl\u0259ri bir araya toplama\u011fa xidm\u0259t edir. 1992-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq t\u0259\u015fkil edil\u0259n bu zirv\u0259l\u0259rd\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ortaq qay\u011f\u0131lar\u0131 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirilm\u0259kd\u0259dir. \u0130ndiy\u0259 q\u0259d\u0259r 10 zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131 ke\u00e7irilmi\u015fdir:<\/p>\n<div id=\"_mcePaste\" style=\"padding-left: 150px;\">\n<ul>\n<li>30.10.1992 &#8211; Ankara zirv\u0259si<\/li>\n<li>18.10.1994 &#8211; \u0130stanbul zirv\u0259si<\/li>\n<li>28.08.1995 &#8211; Bi\u015fkek zirvesi<\/li>\n<li>21.10.1996 &#8211; Da\u015fk\u0259nt zirv\u0259si<\/li>\n<li>09.06.1998 &#8211; Astana zirv\u0259si<\/li>\n<li>08.04.2000 &#8211; Bak\u0131 zirv\u0259si<\/li>\n<li>26.04.2001 &#8211; \u0130stanbul zirv\u0259si<\/li>\n<li>17.11.2006 &#8211; Antalya zirv\u0259si<\/li>\n<li>03.10.2009 &#8211; Nax\u00e7\u0131van zirv\u0259si<\/li>\n<li>15.09.2010 &#8211; \u0130stanbul zirv\u0259si<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<p><strong>Tarixi<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda siyasi v\u0259 iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r Sovetl\u0259r Birliyinin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk bel\u0259 zirv\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin prezidenti Turqut \u00d6zal\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 ev sahibliyi il\u0259 1992-ci ild\u0259 Ankarada ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu zirv\u0259y\u0259 Az\u0259rbaycan prezidenti \u018fb\u00fclf\u0259z El\u00e7ib\u0259y, Qazax\u0131stan prezidenti Nursultan Nazarbayev, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan prezidenti \u018fsk\u0259r Akayev, \u00d6zb\u0259kistan prezidenti \u0130slam K\u0259rimov v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan prezidenti Saparmurad Niyazov qat\u0131lm\u0131\u015flar. G\u00f6zl\u0259nil\u0259nl\u0259rin \u0259ksin\u0259 olaraq, zirv\u0259d\u0259 geni\u015f miqyasl\u0131 q\u0259rarlar q\u0259bul olunmad\u0131. Al\u0131nm\u0131\u015f q\u0259rarlar yaln\u0131z m\u0259d\u0259ni sah\u0259l\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131: 6 d\u00f6vl\u0259tin m\u0259d\u0259niyy\u0259t nazirl\u0259rinin iclas\u0131nda T\u00dcRKSOY-un yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t sah\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rinin adlar\u0131n\u0131n birg\u0259 an\u0131lmas\u0131 q\u0259rara al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p>N\u00f6vb\u0259ti il zirv\u0259nin ke\u00e7irilm\u0259si Bak\u0131da planla\u015fd\u0131r\u0131lsa da, bu t\u0259dbir ba\u015f tutmad\u0131. Buna s\u0259b\u0259b MDB d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 \u015furas\u0131n\u0131n iclas\u0131n\u0131n da m\u0259hz bu tarixl\u0259r\u0259 t\u0259sad\u00fcf etm\u0259si idi. Daha sonra is\u0259 m\u0259kan \u0130stanbul olaraq d\u0259yi\u015fdirildi. 1994-c\u00fc ild\u0259 \u0130stanbul zirv\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 s\u00f6z\u00fcged\u0259n t\u0259dbirin dig\u0259r d\u00f6vl\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulad\u0131lar. T\u0259bii ki, dig\u0259r d\u00f6vl\u0259t anlam\u0131nda Rusiya Federasiyas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu. \u0130stanbul zirv\u0259sind\u0259n sonra \u0130zmird\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si q\u0259rarla\u015fd\u0131r\u0131lan T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Qurultay\u0131nda yenic\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyik \u0259ld\u0259 etmi\u015f T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 i\u015ftirak etm\u0259dil\u0259r. Buna s\u0259b\u0259b is\u0259 yen\u0259 d\u0259 MDB faktoru idi. Liderl\u0259r MDB d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 \u015furas\u0131n\u0131n iclas\u0131na qat\u0131lmal\u0131 oldu\u011fundan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin daha da intensivl\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan bu t\u0259dbir\u0259 t\u0259\u015frif buyurmad\u0131lar. Daha sonrak\u0131 t\u0259dbirl\u0259r m\u00fcvafiq olaraq, Bi\u015fkek v\u0259 Da\u015fk\u0259ndd\u0259 ke\u00e7irildi. Lakin bu t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin ortaq birliyi deyil, f\u0259rdi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri \u00f6n plana \u00e7\u0131xd\u0131. Bel\u0259 ki, Bi\u015fkekd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n zirv\u0259d\u0259 Manas dastan\u0131, Da\u015fk\u0259ndd\u0259ki zirv\u0259d\u0259 is\u0259 \u018fmir Teymurun ild\u00f6n\u00fcm\u00fc T\u00fcrk birliyini arxa plana ke\u00e7irdi.<\/p>\n<p>4-c\u00fc zirv\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r \u201cT\u00fcrk zirv\u0259si\u201d adland\u0131r\u0131lan t\u0259dbirl\u0259r bundan sonra \u201cT\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259tl\u0259ri d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n zirv\u0259si\u201d, 5-ci zirv\u0259d\u0259n sonra is\u0259 \u201cT\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n zirv\u0259si\u201d kimi qeyd edilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>N\u00f6vb\u0259ti zirv\u0259l\u0259r is\u0259 1998-ci ild\u0259 Astanada, 2000-ci ild\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7irildi. Bu tarix\u0259 q\u0259d\u0259r ke\u00e7irilmi\u015f alt\u0131 zirv\u0259d\u0259 m\u00fczakir\u0259 edilmi\u015f m\u00f6vzular zirv\u0259l\u0259rin ke\u00e7irildiyi \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin adlar\u0131 il\u0259 adland\u0131r\u0131lan b\u0259yanatlar \u015f\u0259klind\u0259, T\u00fcrk v\u0259 rus dill\u0259rind\u0259 b\u0259yan edilmi\u015fdir. S\u0259sl\u0259ndilirilmi\u015f b\u0259yanatlar \u0259sas\u0259n tezisl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olmu\u015fdur. \u018fsas tezisl\u0259r is\u0259 t\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin neft v\u0259 qaz\u0131n d\u00fcnya bazar\u0131na birg\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lan i\u015fl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259rd\u0259n, m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 daha da g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n intensivl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259n, terror v\u0259 narkotikl\u0259rin qanunsuz d\u00f6vriyy\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131qdan, regional probleml\u0259r il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 BMT v\u0259 AT\u018fT kimi t\u0259\u015fkilatlarda birg\u0259 f\u0259al \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qdan ibar\u0259t olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Alt\u0131nc\u0131 zirv\u0259d\u0259n sonra m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 bir s\u0131ra probleml\u0259r, g\u0259rilm\u0259l\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olundu. Bel\u0259 ki, \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan zirv\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 soyuq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r s\u0259rgil\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. 2000-ci ild\u0259 Bak\u0131da ke\u00e7iril\u0259n zirv\u0259d\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan v\u0259 \u00d6zb\u0259kistan d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 deyil, m\u0259clis ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259msil olundular. 2001-ci ild\u0259 is\u0259 \u00d6zb\u0259kistan dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, m\u0259clis ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259msil olundu. Bu tarixd\u0259n etibar\u0259n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arpacaq \u015f\u0259kild\u0259 q\u0131r\u0131lmalar olmu\u015fdur. Buna \u0259n bariz n\u00fcmun\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, 5 il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 zirv\u0259l\u0259r ke\u00e7irilm\u0259mi\u015fdir. N\u0259hay\u0259t, 2006-c\u0131 ild\u0259 yenid\u0259n T\u00fcrkiy\u0259nin s\u0259yl\u0259ri il\u0259 Antalyada n\u00f6vb\u0259ti t\u0259dbir ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu d\u0259f\u0259 is\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan s\u0259fir s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259msil edildiyi halda, \u00d6zb\u0259kistan zirv\u0259y\u0259 qat\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r. Zirv\u0259y\u0259 qat\u0131lan 4 t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 bundan yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259n he\u00e7 d\u0259 narahat olmad\u0131qlar\u0131n\u0131, d\u00f6rdl\u00fck hal\u0131nda bel\u0259 zirv\u0259l\u0259ri davam etdir\u0259c\u0259kl\u0259rini vur\u011fulam\u0131\u015flar. Bundan sonra is\u0259 liderl\u0259r T\u00dcRKPA ad\u0131 alt\u0131nda T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin parlamentl\u0259rinin birliyini h\u0259d\u0259fl\u0259y\u0259n Asssambleyan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 yolunda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Rusiya Federasiyas\u0131 is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 bu zirv\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i qismind\u0259 t\u0259msil olunmaq arzusunu bildirmi\u015fdir. T\u0259bii ki, bu add\u0131m m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etmi\u015f T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin t\u0259sir alt\u0131ndan \u00e7\u0131xmas\u0131na imkan verm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, sonuncu iki zirv\u0259 m\u00fcvafiq olaraq, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u0130stanbulda ke\u00e7irilmi\u015fdir. S\u00f6z\u00fcged\u0259n 9-cu v\u0259 10-cu zirv\u0259l\u0259r s\u0259l\u0259fl\u0259rind\u0259n konkretliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259rql\u0259nmi\u015f, \u00fcmum\u0259n T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasl\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>Nax\u00e7\u0131van Zirv\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>2009-cu ild\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbir\u0259 \u00d6zb\u0259kistan xaric dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259msil olunmu\u015flar. Art\u0131q burada T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n zirv\u0259si institutla\u015faraq T\u00fcrk \u015euras\u0131 ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131r. S\u00f6z\u00fcged\u0259n t\u0259dbir \u00fcmum\u0259n T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259ki tarixind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259tind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r diqq\u0259t\u0259layiq bir yer tutur. Sammitd\u0259 Az\u0259rbaycan prezidenti \u0130lham \u018fliyev, T\u00fcrkiy\u0259 prezidenti Abdullah G\u00fcl, Qazax\u0131stan prezidenti Nursultan Nazarbayev, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan prezidenti Kurmanbek Bakiyev, T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n ba\u015f nazirinin m\u00fcavini X\u0131d\u0131r Saparl\u0131yev i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r. Sammitd\u0259 n\u0259 \u00d6zb\u0259kistan prezidenti \u0130slam K\u0259rimov, n\u0259 d\u0259 onun r\u0259smi n\u00fcmay\u0259nd\u0259si i\u015ftirak etm\u0259mi\u015fdir. Sammitd\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti \u0259sas\u0259n a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lardan ibar\u0259t idi:<\/p>\n<ul>\n<li>\u0130lham \u018fliyev sammitd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259r\u0259k erm\u0259ni-t\u00fcrk yax\u0131nla\u015fmas\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 \u00f6z \u00f6lk\u0259sinin maraqlar\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131r, T\u00fcrkiy\u0259nin diplomatik, iqtisadi v\u0259 s. himay\u0259sind\u0259 olan Nax\u00e7\u0131van muxtariyy\u0259ti \u00fcz\u0259rind\u0259 suverenliyini bir daha t\u0259sdiq edir, Qazax\u0131stan v\u0259 Moskva il\u0259 enerji mar\u015frutlar\u0131yla ba\u011fl\u0131 s\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 X\u0259z\u0259rd\u0259 \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistanla r\u0259qab\u0259td\u0259 m\u00f6vqel\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi \u0259laq\u0259l\u0259r qururdu.<\/li>\n<li>Abdullah G\u00fcl\u00fcn \u0259sas v\u0259zif\u0259si T\u00fcrkiy\u0259nin Orta Asiyadak\u0131 m\u00f6vqel\u0259rini yenid\u0259n b\u0259rpa etm\u0259k, erm\u0259ni-t\u00fcrk yax\u0131nla\u015fmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar r\u0259smi Bak\u0131n\u0131n narahat\u00e7\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131 aradan qald\u0131rmaq idi.<\/li>\n<li>Nursultan Nazarbayevin v\u0259zif\u0259si X\u0259z\u0259r d\u0259nizi vasit\u0259sil\u0259 il\u0259 enerji resurslar\u0131n\u0131n \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 haqda r\u0259smi Bak\u0131 il\u0259 imzalanm\u0131\u015f raz\u0131la\u015fmalar\u0131n iqtisadi z\u0259ifliyini siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rl\u0259 kompensasiya etm\u0259k idi.<\/li>\n<li>Kurmanbek Bakiyev Qazax\u0131stan\u0131n siyas\u0259tini izl\u0259yirdi.<\/li>\n<li>T\u00fcrkm\u0259nistan prezidenti Qurbanqulu Berd\u0131muh\u0259mm\u0259dovun t\u0259msil\u00e7isi is\u0259 m\u00fcmk\u00fcn s\u0259viyy\u0259d\u0259 Berd\u0131muh\u0259mm\u0259dovun b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc, A\u015fqabad\u0131n Bak\u0131ya qar\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tind\u0259ki soyuqlu\u011fu, T\u00fcrkiy\u0259nin v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n y\u00fck\u0259k s\u0259viyy\u0259li \u0259laq\u0259l\u0259ri haqda pafos n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Nax\u00e7\u0131van sammiti T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqda q\u0259rar v\u0259 Az\u0259rbaycan prezidentinin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 il\u0259 yekunla\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Eyni zamanda T\u00dcRKPA-n\u0131n iclas\u0131 olmu\u015f, Assambleyan\u0131n nizamnam\u0259si q\u0259bul olunmu\u015f, katibliyi yarad\u0131lm\u0131\u015f, b\u00fcdc\u0259si m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. Nax\u00e7\u0131van b\u0259yannam\u0259sinin \u0259sas m\u00fcdd\u0259alar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>\u201cT\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda Nax\u00e7\u0131van Sazi\u015fi\u201dnin imzalanmas\u0131;<\/li>\n<li>T\u0259r\u0259fl\u0259r beyn\u0259lxalq birliyin \u018ffqan\u0131stana yard\u0131m proqramlar\u0131nda v\u0259 onun iqtisadiyyat\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 birg\u0259 layih\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 ham\u0131l\u0131qla i\u015ftirak etm\u0259k q\u0259tiyy\u0259tl\u0259rini ifad\u0259 edirl\u0259r. Bununla \u0259laq\u0259dar, t\u0259r\u0259fl\u0259r \u0259fqan t\u0259nziml\u0259nm\u0259si \u00fczr\u0259 T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin b\u00fct\u00fcn t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rini, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z Respublikas\u0131n\u0131n \u201cBi\u015fkek t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri\u201dni alq\u0131\u015flay\u0131rlar.<\/li>\n<li>\u0130raq\u0131n suverenliyinin v\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn saxlanmas\u0131na v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0130raq c\u0259miyy\u0259tinin ayr\u0131lmaz hiss\u0259si olan T\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li icman\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n t\u0259minat\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyin\u0259 diqq\u0259t yetirdil\u0259r.<\/li>\n<li>Asiyada t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 dialoq v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131nda Asiyada Qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 F\u0259aliyy\u0259t v\u0259 Etimad T\u0259dbirl\u0259ri \u00fczr\u0259 M\u00fc\u015favir\u0259nin (AQEM) t\u00f6hf\u0259sinin vacibliyini qeyd etdil\u0259r v\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n s\u0259drliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 AQEM-in institusionalla\u015fma yolunda \u0259h\u0259miyy\u0259tli ir\u0259lil\u0259yi\u015f\u0259 nail oldu\u011funu vur\u011fulad\u0131lar, T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin AQEM-d\u0259 2010-2012-ci ill\u0259rd\u0259 s\u0259drliyin\u0259 tam d\u0259st\u0259kl\u0259rini ifad\u0259 etdil\u0259r.<\/li>\n<li>T\u00fcrkiy\u0259nin Avrasiya m\u0259kan\u0131nda m\u00fch\u00fcm d\u00f6vl\u0259t olmas\u0131n\u0131, onun Avropa \u0130ttifaq\u0131na \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 regionun inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn siyasi, iqtisadi v\u0259 sosial t\u0259kan olaca\u011f\u0131n\u0131, T\u00fcrkiy\u0259nin Avropa \u0130ttifaq\u0131na \u00fczvl\u00fcy\u00fc prosesind\u0259 \u0259ld\u0259 etmi\u015f oldu\u011fu ir\u0259lil\u0259yi\u015fi raz\u0131l\u0131qla qeyd etdil\u0259r.<\/li>\n<li>BMT-nin m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f meyarlar\u0131 \u0259sas\u0131nda yarad\u0131lacaq yeni t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Kipr probleminin h\u0259llin\u0259 \u00f6z \u00fcmidl\u0259rini ifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, iki t\u0259r\u0259f aras\u0131nda Kiprd\u0259 t\u0259nziml\u0259nm\u0259 \u00fczr\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n davam etdirilm\u0259sini, h\u0259m\u00e7inin Kipr t\u00fcrkl\u0259rinin t\u0259cridinin t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar BMT Ba\u015f Katibinin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 v\u0259 \u0130slam Konfrans\u0131 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u0130KT) q\u0259tnam\u0259l\u0259rini d\u0259st\u0259kl\u0259dil\u0259r.<\/li>\n<li>T\u0259r\u0259fl\u0259r \u0130KT-nin s\u0259m\u0259r\u0259liliyinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u0130KT strukturlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u00e7oxt\u0259r\u0259fli \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn birg\u0259 s\u0259yl\u0259rin g\u00f6st\u0259rilm\u0259sinin vacibliyini vur\u011fulad\u0131lar v\u0259 \u0130KT Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131nda 2011-ci ild\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan Qazax\u0131stan Respublikas\u0131n\u0131n s\u0259drliyini alq\u0131\u015flad\u0131lar.<\/li>\n<li>2011-ci ild\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 66-c\u0131 sessiyas\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k 2012-2013-c\u00fc ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n qeyri-daimi \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 se\u00e7kil\u0259rin gedi\u015find\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 v\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan Respublikas\u0131n\u0131n namiz\u0259dlikl\u0259rinin \u0259n ciddi \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilm\u0259si niyy\u0259tl\u0259rini t\u0259sdiq etdil\u0259r.<\/li>\n<li>Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si v\u0259 onun a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259sdiq etdil\u0259r, sabitlik v\u0259 regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn mane\u0259l\u0259rd\u0259n biri olan bu m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc, Az\u0259rbaycan\u0131n Respublikas\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin toxunulmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sinin vacibliyini qeyd etdil\u0259r; Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llinin Avrasiya m\u0259kan\u0131nda s\u00fclh, sabitlik v\u0259 rifah\u0131n t\u0259min edilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli ir\u0259lil\u0259yi\u015f olaca\u011f\u0131na \u0259min olduqlar\u0131n\u0131 bir daha t\u0259sdiq etdil\u0259r.<\/li>\n<li>Daha y\u00fcks\u0259k m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fman\u0131n v\u0259 dinl\u0259raras\u0131 dialoqun t\u0259\u015fviqin\u0259 v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 h\u00f6rm\u0259t, s\u00fclh\u00fcn inki\u015faf\u0131, harmoniya v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fma m\u00fchitinin yarad\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f, BMT-nin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc olan Sivilizasiya Alyans\u0131n\u0131n, habel\u0259 Qazax\u0131stan prezidenti Nursultan Nazarbayevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc olan D\u00fcny\u0259vi v\u0259 \u018fn\u0259n\u0259vi Dinl\u0259r Liderl\u0259rinin Konqresinin t\u00f6hf\u0259sini m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 qeyd etdil\u0259r.<\/li>\n<li>\u0130qtisadi \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu t\u0259\u015fkilat\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, iqtisadi sabitliyin yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 regionda rifah\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 verilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 davam etdiril\u0259c\u0259yini t\u0259sdiq etdil\u0259r.<\/li>\n<li>Qarda\u015f xalqlar\u0131 t\u0259msil ed\u0259n parlamentl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f bir f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259rin Parlament Assambleyas\u0131na \u00f6z d\u0259st\u0259kl\u0259rini ifad\u0259 etdil\u0259r.<\/li>\n<li>Terrorizm, insan alveri, narkotik vasit\u0259l\u0259rin v\u0259 psixotrop madd\u0259l\u0259rin qanunsuz d\u00f6vriyy\u0259si, qanunsuz silah alveri d\u0259 daxil olmaqla cinay\u0259tkarl\u0131q, el\u0259c\u0259 d\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 t\u00f6r\u0259d\u0259n dig\u0259r t\u0259hdid v\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin \u0259h\u0259miyy\u0259tini vur\u011fulad\u0131lar. Bu sah\u0259d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n daha da inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u00f6z aralar\u0131nda, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat v\u0259 forumlarla qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k niyy\u0259tl\u0259rini bir daha t\u0259sdiql\u0259dil\u0259r.<\/li>\n<li>T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259rin d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n IX zirv\u0259 toplant\u0131s\u0131nda imzalanm\u0131\u015f \u201cT\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda Nax\u00e7\u0131van Sazi\u015fi\u201d \u0259sas\u0131nda t\u0259sis edilmi\u015f T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259rin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259ni m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyini qeyd etdil\u0259r.<\/li>\n<li>Tarixi \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda m\u00f6vcud olan y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li t\u0259maslar dostluq v\u0259 mehriban qon\u015fuluq ruhunda h\u0259yata ke\u00e7irilir v\u0259 T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin maraqlar\u0131na cavab verir. T\u0259r\u0259fl\u0259r \u00fcmumi m\u0259d\u0259ni irsin qorunmas\u0131, g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 t\u0259bli\u011fat\u0131 sah\u0259sind\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259y g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kl\u0259rini bildirdil\u0259r.<\/li>\n<li>T\u00dcRKSOY-un T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00fcmumi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si, inki\u015faf\u0131, beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 yay\u0131lmas\u0131 v\u0259 populyarla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda vacib rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulad\u0131lar, el\u0259c\u0259 d\u0259 onun T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259rin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 t\u00f6hf\u0259sini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirdil\u0259r. Bununla \u0259laq\u0259dar, onlar T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259rin xalqlar\u0131n\u0131n dil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rinin \u00fcmumiliyin\u0259 \u0259saslanan \u0259laq\u0259l\u0259rin v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sind\u0259 T\u00dcRKSOY-un \u0259h\u0259miyy\u0259tini qeyd etdil\u0259r.<\/li>\n<li>D\u00fcnya sivilizasiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u00f6hf\u0259 vermi\u015f z\u0259ngin T\u00fcrk m\u0259d\u0259ni irsinin qorunmas\u0131 v\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si \u00fczr\u0259 T\u00dcRKSOY Fondunun yarad\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 prezidentinin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fc yekdillikl\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259dil\u0259r. T\u00dcRKSOY Fondunun yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259\u015fkilati m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259lli t\u0259r\u0259fl\u0259rin h\u00f6kum\u0259tl\u0259rin\u0259 h\u0259val\u0259 olundu.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong> <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130stanbul Zirv\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>2010-cu ild\u0259 Ankarada Az\u0259rbaycan prezidenti \u0130lham \u018fliyev, T\u00fcrkiy\u0259 prezidenti Abdullah G\u00fcl, Qazax\u0131stan prezidenti Nursultan Nazarbayev, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan prezidenti Roza Otunbayeva, T\u00fcrkm\u0259nistan prezidenti Qurbanqulu Berd\u0131muh\u0259mm\u0259dov T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin 10-cu sammitind\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r. T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u015furas\u0131n\u0131n Katibliyinin, A\u011fsaqqallar \u015euras\u0131n\u0131n, h\u0259m\u00e7inin T\u00fcrk Akademiyas\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti m\u00fczakir\u0259 olunmu\u015f, regional s\u00fclh v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin saxlan\u0131lmas\u0131, iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standak\u0131 v\u0259ziyy\u0259tin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikir m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Sammitin gedi\u015find\u0259 liderl\u0259r Katibliy\u0259 ba\u015f katib v\u0259zif\u0259sin\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin Rusiyada s\u0259firi olmu\u015f X\u0259lil \u018fkin\u00e7inin se\u00e7ilm\u0259sin\u0259 raz\u0131l\u0131q verdil\u0259r. Liderl\u0259r Bak\u0131da T\u00fcrkdilli m\u0259d\u0259niyy\u0259tin d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si v\u0259 T\u00fcrkdilli irsin qorunub saxlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn fond yarad\u0131lmas\u0131 fikrini d\u0259st\u0259kl\u0259dil\u0259r. H\u0259m\u00e7inin 2011-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan, Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan, T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin 20 illiyinin qeyd olunmas\u0131 v\u0259 A\u015fqabadda T\u00fcrkdilli xalqlar\u0131n festival\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si q\u0259rara al\u0131nd\u0131. Bundan ba\u015fqa, d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin liderl\u0259ri 31 may 2010-cu ild\u0259 \u0130srailin S\u00fclh donanmas\u0131na h\u00fccumundan t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259ndiyini qeyd etmi\u015fl\u0259r. Liderl\u0259r h\u0259m\u00e7inin, iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 stimulla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130\u015fg\u00fczar \u015euran\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259ldil\u0259r v\u0259 \u0130stanbulda \u201cT\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin inki\u015faf bank\u0131\u201dn\u0131n v\u0259 neftl\u0259 ba\u011fl\u0131 olmayan sah\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0131\u011forta \u015firk\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olub-olmamas\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 q\u0259rara ald\u0131lar. T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n birinci sammiti 2011-ci ild\u0259 Qazax\u0131standa, ikinci y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc 2012-ci ild\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standa keciril\u0259c\u0259k. \u0130stanbul b\u0259yannam\u0259sinin \u0259sas m\u00fcdd\u0259alar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>27 iyun 2010-cu il tarixind\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standa ke\u00e7iril\u0259n referendumun u\u011furla ba\u015f tutmas\u0131ndan m\u0259mnunluqlar\u0131n\u0131 ifad\u0259 etdil\u0259r v\u0259 10 oktyabr 2010-cu il tarixind\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k parlament se\u00e7kil\u0259rinin regional s\u00fclh v\u0259 sabitlik bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulayaraq, bu ke\u00e7id d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stana d\u0259st\u0259k verm\u0259y\u0259 davam ed\u0259c\u0259kl\u0259rini t\u0259sdiq etdil\u0259r.<\/li>\n<li>Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stana yard\u0131m m\u0259qs\u0259dil\u0259 Qazax\u0131stan t\u0259r\u0259find\u0259n Almat\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 t\u0259\u015fkil edil\u0259c\u0259k Beyn\u0259lxalq Donor Konfrans\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259dil\u0259r v\u0259 beyn\u0259lxalq birliyi bu konfransda f\u0259al i\u015ftirak etm\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t etdil\u0259r.<\/li>\n<li>Terror\u00e7uluq, ekstremizm, insan alveri v\u0259 qeyri-qanuni miqrasiya, narkotik vasit\u0259l\u0259rin v\u0259 psixotrop madd\u0259l\u0259rin qeyri-qanuni d\u00f6vriyy\u0259si, transmilli m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil cinay\u0259tkarl\u0131q, h\u0259m\u00e7inin qeyri-qanuni silah alveri d\u0259 daxil olmaqla beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 t\u00f6r\u0259d\u0259n dig\u0259r t\u0259hdid v\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin \u0259h\u0259miyy\u0259tini bir daha vur\u011fulad\u0131lar v\u0259 T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarla h\u0259mr\u0259yliyin vacibliyini bir daha t\u0259sdiq etdil\u0259r.<\/li>\n<li>T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259ssas olan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin regional v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n g\u00fcnd\u0259liyind\u0259 daha intensiv yer tutmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarda birg\u0259 m\u00f6vqenin n\u00fcmayi\u015f etdirilm\u0259sinin \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 diqq\u0259t yetirdil\u0259r. Bununla \u0259laq\u0259dar, m\u00fch\u00fcm beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n \u0259vv\u0259l T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259sinin v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q imkanlar\u0131n\u0131n m\u00fczakir\u0259 edilm\u0259sinin T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri geni\u015fl\u0259ndir\u0259c\u0259yini v\u0259 g\u00fccl\u0259ndir\u0259c\u0259yini ifad\u0259 etdil\u0259r.<\/li>\n<li>2010-cu ild\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n AT\u018fT-\u0259 s\u0259drliy\u0259 ba\u015flamas\u0131n\u0131n v\u0259 onu u\u011furla davam etdirm\u0259sinin AT\u018fT-in i\u015ftirak\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Qazax\u0131stana g\u00f6st\u0259ril\u0259n etimad\u0131n \u0259yani n\u00fcmayi\u015fi oldu\u011funu vur\u011fulayaraq, Qazax\u0131stan\u0131n AT\u018fT-\u0259 s\u0259drliyinin u\u011furla davam etdirilm\u0259sini arzulad\u0131lar.<\/li>\n<li>AT\u018fT-in \u0130stanbul Sammitind\u0259n on bir il sonra ilk AT\u018fT Sammitinin Astanada ke\u00e7irilm\u0259si q\u0259rar\u0131 m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 Qazax\u0131stan\u0131 t\u0259brik etdil\u0259r, h\u0259m\u00e7inin 2010-cu ild\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Avro-Atlantik v\u0259 Avrasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi il\u0259 \u0259laq\u0259dar davam etdiril\u0259n dialoqun Astana Sammitind\u0259 q\u0259bul edil\u0259c\u0259k q\u0259rarlarla daha da inki\u015faf etdirilm\u0259sin\u0259 \u00fcmidl\u0259rini ifad\u0259 etdil\u0259r.<\/li>\n<li>Beyn\u0259lxalq T\u00fcrk M\u0259d\u0259niyy\u0259ti T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (T\u00dcRKSOY) ortaq d\u0259y\u0259rl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si, z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259si, yay\u0131lmas\u0131 v\u0259 t\u0259\u015fviqind\u0259, h\u0259m\u00e7inin T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259r v\u0259 xalqlar aras\u0131nda m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259rin d\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm bir v\u0259zif\u0259ni yerin\u0259 yetirdiyini vur\u011fulad\u0131lar.<\/li>\n<li>D\u00fcnya sivilizasiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u00f6hf\u0259 vermi\u015f z\u0259ngin T\u00fcrk m\u0259d\u0259ni irsinin qorunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 Bak\u0131da T\u00fcrk M\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 D\u0259st\u0259k v\u0259 T\u00fcrk \u0130rsinin Qorunmas\u0131 Fondunun yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sinin \u0259h\u0259miyy\u0259tini t\u0259sdiql\u0259dil\u0259r<strong>.<\/strong><\/li>\n<li>2012-ci ild\u0259 Astanan\u0131n T\u00fcrk M\u0259d\u0259niyy\u0259tinin Paytaxt\u0131 elan olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 T\u00dcRKSOY-un t\u0259klifini d\u0259st\u0259kl\u0259dil\u0259r.<\/li>\n<li>T\u00fcrkdilli \u00d6lk\u0259l\u0259rin Parlament Assambleyas\u0131n\u0131n (T\u00fcrkPA) Katibliyinin Bak\u0131da f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131ndan duyduqlar\u0131 m\u0259mnuniyy\u0259ti ifad\u0259 etdil\u0259r v\u0259 T\u00fcrkPAn\u0131n T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259rin parlamentl\u0259ri il\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin parlamentl\u0259ri aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131na t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259yini qeyd etdil\u0259r.<\/li>\n<li>T\u00fcrkdilli \u00d6lk\u0259l\u0259rin D\u00f6vl\u0259t Ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n IX Zirv\u0259 Toplant\u0131s\u0131nda imzalanm\u0131\u015f \u201cT\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda Nax\u00e7\u0131van Sazi\u015fi\u201d \u0259sas\u0131nda t\u0259sis edil\u0259n T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa t\u0259\u015fkilati x\u00fcsusiyy\u0259t qazand\u0131raca\u011f\u0131ndan v\u0259 regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa m\u00fcsb\u0259t t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259yind\u0259n \u0259min olduqlar\u0131n\u0131 bildirdil\u0259r.<\/li>\n<li>\u0130qtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Biznes \u015euras\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259ldil\u0259r. Qeyri-neft sektorunun inki\u015faf\u0131na d\u0259st\u0259k v\u0259 \u00f6z\u0259l sektor \u00fc\u00e7\u00fcn yeni imkanlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 birg\u0259 S\u0131\u011forta \u015eirk\u0259tinin v\u0259 \u0130stanbulda T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0130nki\u015faf Bank\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 imkanlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 q\u0259rara ald\u0131lar<em>.<\/em><\/li>\n<li>2012-ci ild\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan Bak\u0131-Tiflis-Qars d\u0259miryolu x\u0259ttinin T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda n\u0259qliyyat \u0259laq\u0259l\u0259rini asanla\u015fd\u0131raca\u011f\u0131n\u0131, eyni zamanda Avrasiya regionunda ticar\u0259t h\u0259cmini art\u0131raca\u011f\u0131n\u0131, regional inki\u015faf v\u0259 iqtisadi inteqrasiyan\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259c\u0259yini qeyd etdil\u0259r v\u0259 d\u0259miryolu x\u0259ttinin \u0259n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flamas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyini vur\u011fulad\u0131lar.<\/li>\n<li>Astana \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 T\u00fcrk Akademiyas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan m\u0259mnunluqlar\u0131n\u0131 ifad\u0259 etdil\u0259r v\u0259 elm sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf etdirilm\u0259sinin v\u0259 T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259rin elmi potensial\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini qeyd etdil\u0259r.<\/li>\n<li>T\u00fcrkologiya elmi sah\u0259sind\u0259 elmi resurslar\u0131n, etno-m\u0259d\u0259niyy\u0259tin v\u0259 etnoturizmin t\u0259\u015fviqinin \u0259h\u0259miyy\u0259tini etiraf ed\u0259r\u0259k, T\u00fcrkologiya elminin geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 anla\u015f\u0131lmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 T\u00fcrk Tarixi Muzeyinin v\u0259 \u201cT\u00fcrk Akademiyas\u0131\u201d \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 T\u00fcrk Kitabxanas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fc d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259r\u0259k, T\u00fcrk Akademiyas\u0131 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyini vur\u011fulad\u0131lar. T\u00fcrk Akademiyas\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 universitetl\u0259r aras\u0131nda birliyin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 v\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 universitetl\u0259r aras\u0131nda birg\u0259 t\u0259drisi d\u0259 \u0259hat\u0259 ed\u0259n \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q formalar\u0131n\u0131 t\u0259\u015fviq ed\u0259c\u0259kl\u0259rini bildirdil\u0259r.<\/li>\n<li>\u018ftraf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259sinin \u0259h\u0259miyy\u0259tini vur\u011fulad\u0131lar v\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259ri regionda, x\u00fcsusil\u0259 Aral d\u0259nizi h\u00f6vz\u0259sind\u0259 \u0259traf m\u00fchitin v\u0259ziyy\u0259tinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fczr\u0259 t\u0259cili t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar.<\/li>\n<li>Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin 2010-2014-c\u00fc ill\u0259r \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq Telekommunikasiya \u0130ttifaq\u0131 \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 namiz\u0259dlikl\u0259rini, h\u0259m\u00e7inin Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n Radio T\u0259nziml\u0259m\u0259 \u015euras\u0131na namiz\u0259dliyini (\u201cC\u201d regionu \u00fczr\u0259) d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rini b\u0259yan etdil\u0259r.<\/li>\n<li>2011-2015-ci ill\u0259r \u00fczr\u0259 BMT-nin T\u0259hsil, Elm v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t \u00fczr\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (UNESCO) \u0130craedici \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 2011-ci ilin oktyabr ay\u0131nda ke\u00e7iril\u0259c\u0259k se\u00e7kil\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin namiz\u0259dliyini d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rini t\u0259sdiq etdil\u0259r.<\/li>\n<li>BMT \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n namiz\u0259dliyini 2012-2015-ci ill\u0259r \u00fczr\u0259 2012-ci ilin may ay\u0131nda v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin namiz\u0259dliyini 2013-2016-c\u0131 ill\u0259r \u00fczr\u0259 2013-c\u00fc ilin may ay\u0131nda ke\u00e7iril\u0259c\u0259k se\u00e7kil\u0259rd\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rini ifad\u0259 etdil\u0259r.<\/li>\n<li>BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n qeyri-daimi \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n 2012-2013-c\u00fc ill\u0259r \u00fczr\u0259 2011-ci ild\u0259 v\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n 2017-2018-ci ill\u0259r \u00fczr\u0259 2016-c\u0131 ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k se\u00e7kil\u0259rd\u0259 namiz\u0259dlikl\u0259rinin ciddi \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilm\u0259si niyy\u0259tl\u0259rini t\u0259sdiq etdil\u0259r.<\/li>\n<li>BMT-nin \u0130qtisadi v\u0259 Sosial \u015euras\u0131n\u0131n (ECOSOC) \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n namiz\u0259dliyini 2012-2013-c\u00fc ill\u0259r \u00fczr\u0259 2011-ci ild\u0259 v\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan\u0131n namiz\u0259dliyini 2013-2015-ci ill\u0259r \u00fczr\u0259 2012-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k se\u00e7kil\u0259rd\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rini ifad\u0259 etdil\u0259r.<\/li>\n<li>\u018ffqan\u0131standa sabitlik v\u0259 yenid\u0259nqurman\u0131n t\u0259min edil\u0259r\u0259k onun qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 s\u00fclh v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 ya\u015famas\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259dikl\u0259rini ifad\u0259 etdil\u0259r. 18 sentyabr 2010-cu il tarixind\u0259 \u018ffqan\u0131standa ke\u00e7iril\u0259c\u0259k parlament se\u00e7kil\u0259rinin \u00f6lk\u0259d\u0259 milli birlik v\u0259 h\u0259mr\u0259yliyin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259sin\u0259 v\u0259 ictimai bar\u0131\u015fa t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcmidvar olduqlar\u0131n\u0131 bildirdil\u0259r. \u201cAsiyan\u0131n q\u0259lbind\u0259\u201d dostluq v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130stanbul B\u0259yanat\u0131\u201dnda qeyd olunmu\u015f yana\u015fma \u0259sas\u0131nda \u018ffqan\u0131standa regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin t\u0259\u015fviqin\u0259 dinc vasit\u0259l\u0259rl\u0259 t\u00f6hf\u0259 verm\u0259k niyy\u0259tl\u0259rini ifad\u0259 etdil\u0259r.<\/li>\n<li>31 may 2010-cu il tarixind\u0259 \u0130srail t\u0259r\u0259find\u0259n Q\u0259zzaya humanitar yard\u0131m aparan g\u0259mi karvan\u0131na qar\u015f\u0131 beyn\u0259lxalq sularda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n v\u0259 9 dinc \u015f\u0259xsin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n basq\u0131na d\u0259rind\u0259n t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259ndil\u0259r. Regional s\u00fclh v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi t\u0259hdid ed\u0259n bu c\u00fcr hadis\u0259l\u0259rin t\u0259krarlanmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa h\u00f6rm\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n hadis\u0259nin t\u0259hqiqat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn BMT-nin Ba\u015f katibi Ban Ki-Mun t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f T\u0259hqiqat Qrupunun v\u0259zif\u0259sini BMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131 s\u0259drinin 1 iyun 2010-cu il tarixli B\u0259yanat\u0131na m\u00fcvafiq \u015f\u0259kild\u0259 beyn\u0259lxalq standartlara uy\u011fun olaraq d\u0259rhal, q\u0259r\u0259zsiz, etibarl\u0131 v\u0259 \u015f\u0259ffaf \u015f\u0259kild\u0259 yerin\u0259 yetirilm\u0259sin\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t verdikl\u0259rini vur\u011fulad\u0131lar. T\u0259hqiqat Qrupunun i\u015fl\u0259rin\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 element kimi BMT \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u015euras\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f \u201cFakt-Ara\u015fd\u0131rma Missiyas\u0131\u201dn\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259rini ifad\u0259 etdil\u0259r.<\/li>\n<li>Regional v\u0259 qlobal s\u00fclh v\u0259 sabitlik \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130ran\u0131n n\u00fcv\u0259 proqram\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n dialoq v\u0259 diplomatiya vasit\u0259sil\u0259 h\u0259llinin \u0259h\u0259miyy\u0259tini vur\u011fulad\u0131lar, 17 may 2010-cu il tarixind\u0259 Tehranda imzalanm\u0131\u015f Birg\u0259 B\u0259yannam\u0259nin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sinin fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 yekun h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri dialoq m\u00fchitinin yarad\u0131lmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259yin\u0259 inand\u0131qlar\u0131n\u0131 bildirdil\u0259r v\u0259 beyn\u0259lxalq birliyi bu f\u00fcrs\u0259td\u0259n \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar.<\/li>\n<li>Kiprd\u0259 iki t\u0259r\u0259f aras\u0131nda davam ed\u0259n h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259nziml\u0259m\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131na d\u0259st\u0259kl\u0259rini qeyd etdil\u0259r v\u0259 Kipr liderl\u0259rinin birg\u0259 b\u0259yanatlar\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f yeni T\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q il\u0259 BMT Ba\u015f katibinin 11 may 2010-cu il tarixli xo\u015fm\u0259raml\u0131 missiyas\u0131 m\u0259ruz\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n m\u0259qs\u0259dl\u0259r istiqam\u0259tind\u0259 2010-cu ilin sonunad\u0259k h\u0259rt\u0259r\u0259fli h\u0259llin \u0259ld\u0259 edilm\u0259sin\u0259 \u00fcmidl\u0259rini ifad\u0259 etdil\u0259r, Kipr t\u00fcrkl\u0259rinin beyn\u0259lxalq arenada h\u0259r hans\u0131 h\u00fcquqi \u0259sas\u0131 olmayan t\u0259cridinin t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar BMT v\u0259 \u0130KT t\u0259r\u0259find\u0259n edil\u0259n m\u00fcraci\u0259tl\u0259ri d\u0259st\u0259kl\u0259dil\u0259r.<\/li>\n<li>Davaml\u0131 sabitliy\u0259 v\u0259 regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa \u0259sas mane\u0259l\u0259rd\u0259n biri olan Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n suverenliyi, \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc v\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin toxunulmazl\u0131\u011f\u0131 \u0259sas\u0131nda s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edilm\u0259sinin vacib oldu\u011funu qeyd etdil\u0259r v\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llinin Avrasiya m\u0259kan\u0131nda s\u00fclh, sabitlik v\u0259 rifah\u0131n t\u0259min edilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u0259r\u0259qqi olaca\u011f\u0131na \u0259minlikl\u0259rini t\u0259sdiq etdil\u0259r.<\/li>\n<li>BMT-nin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc olan v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 h\u00f6rm\u0259t, harmoniya v\u0259 tolerantl\u0131q m\u00fchitinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dini g\u00fcd\u0259n Sivilizasiyalar Alyans\u0131na d\u0259st\u0259k verdikl\u0259rini v\u0259 T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259rin Alyans\u0131n i\u015fin\u0259 g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri yax\u0131n m\u00fcnasib\u0259td\u0259n m\u0259mnun qald\u0131qlar\u0131n\u0131 ifad\u0259 etdil\u0259r.<\/li>\n<li>26-29 aprel 2010-cu il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycanda ke\u00e7irilmi\u015f Dini Liderl\u0259rin \u00dcmumd\u00fcnya Sammitinin v\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda D\u00fcny\u0259vi v\u0259 \u018fn\u0259n\u0259vi Din Liderl\u0259rinin Konqresinin m\u00fcxt\u0259lif m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r v\u0259 etiqadlar aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fman\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 verdiyi t\u00f6hf\u0259ni m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 qeyd etdil\u0259r.<\/li>\n<li>Nax\u00e7\u0131van Sazi\u015finin imzalanma g\u00fcn\u00fcn\u00fcn (3 oktyabr) T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilm\u0259sini q\u0259rara ald\u0131lar.<\/li>\n<li>Az\u0259rbaycan, Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin \u0259ld\u0259 edilm\u0259sinin 20-ci ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc 2011-ci ild\u0259 birg\u0259 t\u0259dbirl\u0259r t\u0259\u015fkil etm\u0259kl\u0259 qeyd etm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131lar. Bu \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 2011-ci ild\u0259 A\u015fqabadda T\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u0259d\u0259niyy\u0259t festival\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259si bar\u0259d\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n t\u0259klifini m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131lar.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong> <\/strong><\/p>\n<p><strong>Zirv\u0259l\u0259rin h\u0259d\u0259f v\u0259 perspektivl\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Daimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n katiblik yaratmaq;<\/li>\n<li>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ortaq \u0259lifbas\u0131n\u0131 yaratmaq;<\/li>\n<li>T\u00fcrk l\u0259h\u00e7\u0259l\u0259rinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 l\u00fc\u011f\u0259tini haz\u0131rlamaq;<\/li>\n<li>Ortaq T\u00fcrk tarixi kitab\u0131n\u0131 v\u0259 antologiyas\u0131n\u0131 yaratmaq;<\/li>\n<li>Ortak T\u00fcrk tarixi institutu qurmaq;<\/li>\n<li>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 bir-birin\u0259 ba\u011flayacaq enerji siyas\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k;<\/li>\n<li>\u0130stanbul-Almata d\u0259mir yolu x\u0259tti layih\u0259sini realla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n n\u0259qliyyat z\u0259ncirin\u0259 Bi\u015fkeki d\u0259 qo\u015fmaq, Bak\u0131-Tiflis-Axalkalaki-Qars d\u0259mir yolunun in\u015fas\u0131na d\u0259st\u0259yi art\u0131rmaq;<\/li>\n<li>\u0130p\u0259k yolunun real olaraq canland\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/li>\n<li>T\u0259hsil Nazirlikl\u0259ri v\u0259 universitetl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u0259n \u00fcst s\u0259viyy\u0259y\u0259 qald\u0131rmaq;<\/li>\n<li>Qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259qa\u00fcdl\u00fc t\u0259l\u0259b\u0259 v\u0259 \u015fagird m\u00fcbadil\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k v\u0259 s.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131, hans\u0131 tarixd\u0259, hans\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ke\u00e7irildiyi bar\u0259d\u0259 statistik m\u0259lumatlar. Zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131nda m\u00fczakir\u0259 olunan \u0259sas m\u00f6vzular. Zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n v\u0259 etm\u0259y\u0259n d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1957,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-1872","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pedaqoji-faliyyt"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.shahidov.com\/wp-content\/uploads\/turk_zirve.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1872","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1872"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1872\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1957"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1872"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1872"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shahidov.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}