I.3.3.Фонетическая структура конечного слога двусложных слов азербайджанского языка

I.3.3.Фонетическая структура конечного слога двусложных слов азербайджанского языка

Ana Sayfa » Elmi rəylər » I.3.3.Фонетическая структура конечного слога двусложных слов азербайджанского языка

В АЯ в составе двусложных слов обнаружено 13 конечных структурных типов слога. Они состоят как из одного гласного, так и из сочетания гласного с согласным или сочетания согласного с гласным, а также из сочетания согласных.

Гласные в конце конечного слога.

Гласные в конце конечного слога встречаются как в качестве самостоятельного слога – Г, так и в качестве конечных членов сочетаний типа СГ и в редких случаях ССГ и СССГ.

Конечный слог, состоящий из одного гласного, т.е. неприкрыто-открытый тип слога Г, встречается всего в 7 словах, здесь обнаружены только гласные [a] и [o]: du-a, şü-a, kri-o, kli-o.

Структурные типы конечных прикрыто-открытых слогов, в конце которых встречаются гласные – это слоги СГ – 2714 слова, ССГ – 2 слова – eks-tra,dom-bra) и СССГ (1 слово – zem-stvo). Начальные согласные в этих слогах будут описаны в составе интервокальных КС. Всего слов с конечным неприкрыто-открытым слогом, оканчивающимся на гласный – 2717.

В азербайджанском языке в конце конечного слога после согласных, т.е. в сочетаниях типа СГ встречаются все гласные. Максимальное количество с предшествующими согласными образует гласный [a] – 23 соч.: (əba, lopa, cəfa, dəvə, dama, ada, baca, fırça, ağa, baha, yaxa, birja, budka, zəka,liqa, xala, xana, ara, masa, orta, meşə, qaya, faza), нет сочетания [ga]; далее идут гласные: [i] и [ə] – по 22 соч. (qərbi, cici, keçi, fərdi, kafi, sufi, dahi, bitki – [gi], saqi, psixi, iki, cibli, cəmi, elmi, kirpi, cari, kişi, iti, mavi, eyi, ruzi), ( bəbə, incə, sərçə, iydə, dəfə, sigə, siqə, sahə, şaxə, yekə, firqə, dələ, gamə, sinə, təpə, şirə, kisə, meşə, qitə, dəvə, tiyə, təzə), [ı] – 20 соч. (abı, acı, falçı, haydı, yağı, kahı, axı, qıjı, hankı, asqı, alı, hamı, şanı, qapı, arı, saxsı, altı, naşı, ayı, yazı), [u] – 18 соч.(tabu, dilcu, yolçu, cadu, ağu, ahu, oxu, emu, yonqu, xoflu, bunu, zopu, boru, ağsu, qonşu, lotu, quyu, arzu), [e] и [o] – по 15 сочетаний (tabe, veçe, kafe, draje, pike, mövqe, tale, came, qane, kupe, tire, şose, klişe, forte, zaye), (jabo, gico, xarço, kredo, baho, tanqo, tablo, klemo, kino, depo, pero, peso, plato, krevo, qıyo), [ü] – 14 соч.(gürcü, ölçü, kürdü, ülgü, tülkü, vüqü, köklü, günü, körpü, kürü, kürsü, ütü, düyü, düzü). Всего 3 сочетания у гласного [ö] : ( öhö, lö-lö, müsyö).

Следующую группу конечных сочетаний образуют сочетания типа ГС, т.е сочетания с конечным согласным, выступающим в позиции после гласных в конечных слогах типа ГС – 78 слов и СГС -6544 слова, всего 6622 слова. В позиции конца таких слогов выступают все согласные, кроме согласного [g].

Наибольшее количество сочетаний с предшествующими гласными образуют согласные: [t, z, ş, l, n, r, y] – по 9 соч. (babat, paket, söhbət, barıt, orbit, pilot, höt-höt, sükut, şil-küt), (namaz, sintez, mərkəz, kağız, kəniz, hipnoz, acgöz, ucuz, öküz), (şabaş, taykeş, güləş, naxış, vərdiş, qaloş, gendöş, inquş, yürüş), (macal, panel, keçəl, yaşıl, təbil, futbol, dağ-çöl, üsul, könül), (qabar, order, xəbər, çaxır, təndir, yumor, likör, qonur, şükür), (subay, muzey, yekrəy, qıy-qıy, yağ-piy, qaboy, hay-huy, səs-küy), далее идут согласные [b, d, f, ç, q, m, p] – по 8 соч. (cavab, ədəb, ayıb, nəsib, mikrob, amyöb, üslub, mütrüb), (abad, moped, ədəd, palıd, vahid, diod, kobud, labüd), (şəffaf, bikef, sədəf, mayıf, xəfif, kartof, hüruf, külüf), (qov-qaç, karteç, kələç, tayqıç, içə-iç,oroş, pərpuç), (qabaq,strateq, şəfəq, açiq,layiq, buidoq, soyuq, üfüq), (adam,morfem, zökəm, salxım, həkim, slalom, hücum, dözüm), (etap, kronşnep, çəp-çəp, çıp-çıp, polip, top-top,çör-çöp, şurup), [x, s, c] – по 7 соч. (metlax, mazex, mətbəx, çarmıx, tarix, var-yox, mahrux), (libas, biznes, əbəs, mıs-mıs, xəbis, termos, əfsus), (ağac, kollec, süzdəc, mahlıc, çəkic,oruc, ülgüc), [v, h, k, ğ] – по 5 соч.(zağ-zağ, məbləğ, sağlığ, təbliğ, buluğ), (anklav, ev-ev, kursiv, girov, bilöv), (sabah, valeh, qədəh, şəbih, güruh), (həlak, kəmyek, tütək, tacik, çökük), наименьшее количество сочетаний образуют: согласный [j] – 4 соч. (bandaj, manej, qıj-qıj, çertyoj), у заднеязычного согласного [k] – 3 соч. (burlak, aptek, kalmık).

Конечные консонантные сочетания – 51 соч.

В словах АЯ в конце конечного слога в небольшом количестве встречаются двучленные и трехчленные сочетания согласных.

Конечные двучленные КС – 49 соч.

КДКС с губными в позиции 1 члена – 6 соч.

Сочетания типа ГГ – 1 соч.: [mp] – estamp

Сочетания типа ГП 4 соч.: [br] – kalibr, [ps] ellips, [pt] – resept, – şedevr.

Сочетания типа ГЗ – 1 соч.: [vq] – bizövq

КДКС с переднеязычными в позиции 1 члена – 30 соч.

Сочетания типа ПГ5 соч.: [zm] – sadizm, [lm] – napalm, [lp] – transalp, [rm] – landarm, [rv] – rezerv

Сочетания типа ПП –16 соч.: [zn] – biizn, [zd] – bimuzd, [dr] – biqədr, [tr] – arbitr, [st] – turist, [şt] – behişt, [nc] – iyrənc, [nt] – seqment, [nd] – rişxənd, [ns] – nacins, [nş] – revanş, [nj] – eponj, [rt] – ekspert, [rs] – ekskurs, [rn] – ekstern, [rd] – absurd.

Сочетания типа ПС – 3 соч.: [rk] – pratürk, [ng] – ahəng, [nk] – evenk

Сочетания типа ПЗ – 6 соч.: [sk] – menisk, [şk] – burişk, [th] – marath, [lq] – el-xalq, [nk] – treninq, [rk] – simurq

КДКС с среднеязычными в позиции 1 члена – 4 соч.

Сочетания типа СП – 3 соч.: [yd] – laqeyd, [yl] – qrizayl, [yn] – dizayn.

Сочетания типа СС – 1 соч.: [kk] – bişəkk

КДКС с заднеязычные согласные в позиции 1 члена -9 соч.

Сочетания типа ЗГ – 2 соч.: [qm] – nistaqm, [hm] – birəhm.

Сочетания типа ЗП – 7 соч.:[ks] – prefiks, [kt] – aspekt, [kl] – binokl, [xt] – bivaxt, [xş] – dirəxş, [hş] – ruxbəxş, [hr] – birəhm.

Конечные трехчленные сочетания согласных – 2 соч.

Нами в этой позиции обнаружено всего 2 сочетания из трех согласных. Это сочетания типа ППП – с одними переднеязычными: [str] – semestr, [ndr] – meandr.

В Ы В О Д Ы

1. Особое место в синтагматической структуре АЯ занимают сочетания типа СГ и ГС. Преобладающим типом являются сочетания СГ. Таких сочетаний в начале начального слога 188, в то время как сочетаний типа ГС – 142. В конце конечного слога сочетаний типа СГ – 152, что обусловлено малой употребительностью в конце слова гласных [е, о, ö, ü].

2. Максимальное количество сочетаний типа СГ образуют губные [b, p, f, m]; переднеязычные [д, t, z, s, ş, c, ç , l, n, r], среднеязычные [k, y] и заднеязычные [q, h] (по 9 соч.), далее идут губной [v], среднеязычные [g] , заднеязычный [x] (по 8 соч.). 7 соч. у переднеязычного [j], всего 3 соч. заднеязычного [к]. Заднеязычный [ğ] в позиции начального члена сочетаний СГ в начале начального слога не употребляется, так как он вообще не употребляется в начале слова в АЯ.

3. Другая большая группа сочетаний – это сочетания согласных между собой. Азербайджанский язык характеризуется тем, что в исконной лексике в начале слова даже двучленные сочетания согласных отсутствуют. В начале слова сочетания согласных встречаются только в заимствованной лексике.

4. В азербайджанском языке в большом количестве встречаются двучленные и трехчленные сочетания согласных внутри слова (между слогами), они в небольшом количестве имеются и в конце слова (и конечного слога).

5. Двучленные сочетания согласных в начале слова (и начального слога) – 42 , в конце слова (и конечного слога) – 49. В интервокальном положении встречаемость КС высокая: только двучленных КС – 355, имеются в этой позиции и трехчленные (158 соч.) и четырехчленные (15 соч.) КС. Все это говорит о большой консонантной насыщенности середины слова в АЯ. В конце слова (и конечного слога) в АЯ обнаружено всего 51 КС, из них 49 КС двучленные, только 2 КС трехчленные.

Xəbərlər

“Bura gəldim deyim ki, 7 aydır atamdan xəbər almırıq” – Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava toplantısında çıxış edib “Bura gəldim deyim ki, 7 aydır atamdan xəbər almırıq” – Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava toplantısında çıxış edib “Bu foto erməni faşizminin bariz nümunəsidir” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında 2 yaşlı Zəhradan danışıb “Bu foto erməni faşizminin bariz nümunəsidir” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında 2 yaşlı Zəhradan danışıb “Azərbaycan və gürcü xalqlarının qarşılıqlı münasibəti Avropa üçün nümunə ola bilər” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Cənubi Qafqazdakı etnik durumdan danışıb “Azərbaycan və gürcü xalqlarının qarşılıqlı münasibəti Avropa üçün nümunə ola bilər” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Cənubi Qafqazdakı etnik durumdan danışıb “Şuşa, Ağdam və Kəlbəcərdə məscidlər dağıdılıb, yerində erməni kilsələri inşa edilib” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Ermənistan tərəfini tənqid edib “Şuşa, Ağdam və Kəlbəcərdə məscidlər dağıdılıb, yerində erməni kilsələri inşa edilib” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Ermənistan tərəfini tənqid edib “Azərbaycanda hər kəs üçün bərabər siyasi imkanlar mövcuddur” – Əhməd Şahidov ATƏT-də Azərbaycana yönəlik ikili standartları tənqid edib “Azərbaycanda hər kəs üçün bərabər siyasi imkanlar mövcuddur” – Əhməd Şahidov ATƏT-də Azərbaycana yönəlik ikili standartları tənqid edib Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Cənubi Qafqazda demokratik islahatlar və seçkilər barədə çıxış edib Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Cənubi Qafqazda demokratik islahatlar və seçkilər barədə çıxış edib “Dilqəm Əsgərovun oğlunun ATƏT-də çıxışı girovlarımıza beynəlxalq diqqəti artıracaq” – Əhməd Şahidov “Dilqəm Əsgərovun oğlunun ATƏT-də çıxışı girovlarımıza beynəlxalq diqqəti artıracaq” – Əhməd Şahidov Əhməd Şahidov Prezidentin Qax səfərini şərh etdi – “Qaxda daha sürətli inkişafın şahidi olacağıq” Əhməd Şahidov Prezidentin Qax səfərini şərh etdi – “Qaxda daha sürətli inkişafın şahidi olacağıq” Qax kəndlərinin yolları yenidən qurulur, müasir asfalt örtüyü çəkilir Qax kəndlərinin yolları yenidən qurulur, müasir asfalt örtüyü çəkilir Yüksəklərdə olan sevgi və ya mən Qaxı niyə sevirəm?! Yüksəklərdə olan sevgi və ya mən Qaxı niyə sevirəm?! Tbilisidə “Gürcüstan-Azərbaycan: gənclər və ortaq dəyərlər” mövzusunda dəyirmi masa keçirilib Tbilisidə “Gürcüstan-Azərbaycan: gənclər və ortaq dəyərlər” mövzusunda dəyirmi masa keçirilib Əhməd Şahidov Gəncədə keçirilən təlimlərdə sosial medianın gənclərin həyatındakı əhəmiyyətindən danışıb Əhməd Şahidov Gəncədə keçirilən təlimlərdə sosial medianın gənclərin həyatındakı əhəmiyyətindən danışıb “Azərbaycan mətbuatı milli məsələlərdə çevik və həmrəydir” – Əhməd Şahidov “Azərbaycan mətbuatı milli məsələlərdə çevik və həmrəydir” – Əhməd Şahidov Qax barədə duyğusal düşüncələrim… və ya duyğularımın mənbəyi olan torpaq Qax barədə duyğusal düşüncələrim… və ya duyğularımın mənbəyi olan torpaq “Dağlıq Qarabağ məsələsində Azərbaycan xalqı və dövlətinin mövqeyi üst-üstə düşür” – Əhməd Şahidov “Dağlıq Qarabağ məsələsində Azərbaycan xalqı və dövlətinin mövqeyi üst-üstə düşür” – Əhməd Şahidov