I.3.3.Фонетическая структура конечного слога двусложных слов азербайджанского языка

I.3.3.Фонетическая структура конечного слога двусложных слов азербайджанского языка

Ana Sayfa » Elmi rəylər » I.3.3.Фонетическая структура конечного слога двусложных слов азербайджанского языка

В АЯ в составе двусложных слов обнаружено 13 конечных структурных типов слога. Они состоят как из одного гласного, так и из сочетания гласного с согласным или сочетания согласного с гласным, а также из сочетания согласных.

Гласные в конце конечного слога.

Гласные в конце конечного слога встречаются как в качестве самостоятельного слога – Г, так и в качестве конечных членов сочетаний типа СГ и в редких случаях ССГ и СССГ.

Конечный слог, состоящий из одного гласного, т.е. неприкрыто-открытый тип слога Г, встречается всего в 7 словах, здесь обнаружены только гласные [a] и [o]: du-a, şü-a, kri-o, kli-o.

Структурные типы конечных прикрыто-открытых слогов, в конце которых встречаются гласные – это слоги СГ – 2714 слова, ССГ – 2 слова – eks-tra,dom-bra) и СССГ (1 слово – zem-stvo). Начальные согласные в этих слогах будут описаны в составе интервокальных КС. Всего слов с конечным неприкрыто-открытым слогом, оканчивающимся на гласный – 2717.

В азербайджанском языке в конце конечного слога после согласных, т.е. в сочетаниях типа СГ встречаются все гласные. Максимальное количество с предшествующими согласными образует гласный [a] – 23 соч.: (əba, lopa, cəfa, dəvə, dama, ada, baca, fırça, ağa, baha, yaxa, birja, budka, zəka,liqa, xala, xana, ara, masa, orta, meşə, qaya, faza), нет сочетания [ga]; далее идут гласные: [i] и [ə] – по 22 соч. (qərbi, cici, keçi, fərdi, kafi, sufi, dahi, bitki – [gi], saqi, psixi, iki, cibli, cəmi, elmi, kirpi, cari, kişi, iti, mavi, eyi, ruzi), ( bəbə, incə, sərçə, iydə, dəfə, sigə, siqə, sahə, şaxə, yekə, firqə, dələ, gamə, sinə, təpə, şirə, kisə, meşə, qitə, dəvə, tiyə, təzə), [ı] – 20 соч. (abı, acı, falçı, haydı, yağı, kahı, axı, qıjı, hankı, asqı, alı, hamı, şanı, qapı, arı, saxsı, altı, naşı, ayı, yazı), [u] – 18 соч.(tabu, dilcu, yolçu, cadu, ağu, ahu, oxu, emu, yonqu, xoflu, bunu, zopu, boru, ağsu, qonşu, lotu, quyu, arzu), [e] и [o] – по 15 сочетаний (tabe, veçe, kafe, draje, pike, mövqe, tale, came, qane, kupe, tire, şose, klişe, forte, zaye), (jabo, gico, xarço, kredo, baho, tanqo, tablo, klemo, kino, depo, pero, peso, plato, krevo, qıyo), [ü] – 14 соч.(gürcü, ölçü, kürdü, ülgü, tülkü, vüqü, köklü, günü, körpü, kürü, kürsü, ütü, düyü, düzü). Всего 3 сочетания у гласного [ö] : ( öhö, lö-lö, müsyö).

Следующую группу конечных сочетаний образуют сочетания типа ГС, т.е сочетания с конечным согласным, выступающим в позиции после гласных в конечных слогах типа ГС – 78 слов и СГС -6544 слова, всего 6622 слова. В позиции конца таких слогов выступают все согласные, кроме согласного [g].

Наибольшее количество сочетаний с предшествующими гласными образуют согласные: [t, z, ş, l, n, r, y] – по 9 соч. (babat, paket, söhbət, barıt, orbit, pilot, höt-höt, sükut, şil-küt), (namaz, sintez, mərkəz, kağız, kəniz, hipnoz, acgöz, ucuz, öküz), (şabaş, taykeş, güləş, naxış, vərdiş, qaloş, gendöş, inquş, yürüş), (macal, panel, keçəl, yaşıl, təbil, futbol, dağ-çöl, üsul, könül), (qabar, order, xəbər, çaxır, təndir, yumor, likör, qonur, şükür), (subay, muzey, yekrəy, qıy-qıy, yağ-piy, qaboy, hay-huy, səs-küy), далее идут согласные [b, d, f, ç, q, m, p] – по 8 соч. (cavab, ədəb, ayıb, nəsib, mikrob, amyöb, üslub, mütrüb), (abad, moped, ədəd, palıd, vahid, diod, kobud, labüd), (şəffaf, bikef, sədəf, mayıf, xəfif, kartof, hüruf, külüf), (qov-qaç, karteç, kələç, tayqıç, içə-iç,oroş, pərpuç), (qabaq,strateq, şəfəq, açiq,layiq, buidoq, soyuq, üfüq), (adam,morfem, zökəm, salxım, həkim, slalom, hücum, dözüm), (etap, kronşnep, çəp-çəp, çıp-çıp, polip, top-top,çör-çöp, şurup), [x, s, c] – по 7 соч. (metlax, mazex, mətbəx, çarmıx, tarix, var-yox, mahrux), (libas, biznes, əbəs, mıs-mıs, xəbis, termos, əfsus), (ağac, kollec, süzdəc, mahlıc, çəkic,oruc, ülgüc), [v, h, k, ğ] – по 5 соч.(zağ-zağ, məbləğ, sağlığ, təbliğ, buluğ), (anklav, ev-ev, kursiv, girov, bilöv), (sabah, valeh, qədəh, şəbih, güruh), (həlak, kəmyek, tütək, tacik, çökük), наименьшее количество сочетаний образуют: согласный [j] – 4 соч. (bandaj, manej, qıj-qıj, çertyoj), у заднеязычного согласного [k] – 3 соч. (burlak, aptek, kalmık).

Конечные консонантные сочетания – 51 соч.

В словах АЯ в конце конечного слога в небольшом количестве встречаются двучленные и трехчленные сочетания согласных.

Конечные двучленные КС – 49 соч.

КДКС с губными в позиции 1 члена – 6 соч.

Сочетания типа ГГ – 1 соч.: [mp] – estamp

Сочетания типа ГП 4 соч.: [br] – kalibr, [ps] ellips, [pt] – resept, – şedevr.

Сочетания типа ГЗ – 1 соч.: [vq] – bizövq

КДКС с переднеязычными в позиции 1 члена – 30 соч.

Сочетания типа ПГ5 соч.: [zm] – sadizm, [lm] – napalm, [lp] – transalp, [rm] – landarm, [rv] – rezerv

Сочетания типа ПП –16 соч.: [zn] – biizn, [zd] – bimuzd, [dr] – biqədr, [tr] – arbitr, [st] – turist, [şt] – behişt, [nc] – iyrənc, [nt] – seqment, [nd] – rişxənd, [ns] – nacins, [nş] – revanş, [nj] – eponj, [rt] – ekspert, [rs] – ekskurs, [rn] – ekstern, [rd] – absurd.

Сочетания типа ПС – 3 соч.: [rk] – pratürk, [ng] – ahəng, [nk] – evenk

Сочетания типа ПЗ – 6 соч.: [sk] – menisk, [şk] – burişk, [th] – marath, [lq] – el-xalq, [nk] – treninq, [rk] – simurq

КДКС с среднеязычными в позиции 1 члена – 4 соч.

Сочетания типа СП – 3 соч.: [yd] – laqeyd, [yl] – qrizayl, [yn] – dizayn.

Сочетания типа СС – 1 соч.: [kk] – bişəkk

КДКС с заднеязычные согласные в позиции 1 члена -9 соч.

Сочетания типа ЗГ – 2 соч.: [qm] – nistaqm, [hm] – birəhm.

Сочетания типа ЗП – 7 соч.:[ks] – prefiks, [kt] – aspekt, [kl] – binokl, [xt] – bivaxt, [xş] – dirəxş, [hş] – ruxbəxş, [hr] – birəhm.

Конечные трехчленные сочетания согласных – 2 соч.

Нами в этой позиции обнаружено всего 2 сочетания из трех согласных. Это сочетания типа ППП – с одними переднеязычными: [str] – semestr, [ndr] – meandr.

В Ы В О Д Ы

1. Особое место в синтагматической структуре АЯ занимают сочетания типа СГ и ГС. Преобладающим типом являются сочетания СГ. Таких сочетаний в начале начального слога 188, в то время как сочетаний типа ГС – 142. В конце конечного слога сочетаний типа СГ – 152, что обусловлено малой употребительностью в конце слова гласных [е, о, ö, ü].

2. Максимальное количество сочетаний типа СГ образуют губные [b, p, f, m]; переднеязычные [д, t, z, s, ş, c, ç , l, n, r], среднеязычные [k, y] и заднеязычные [q, h] (по 9 соч.), далее идут губной [v], среднеязычные [g] , заднеязычный [x] (по 8 соч.). 7 соч. у переднеязычного [j], всего 3 соч. заднеязычного [к]. Заднеязычный [ğ] в позиции начального члена сочетаний СГ в начале начального слога не употребляется, так как он вообще не употребляется в начале слова в АЯ.

3. Другая большая группа сочетаний – это сочетания согласных между собой. Азербайджанский язык характеризуется тем, что в исконной лексике в начале слова даже двучленные сочетания согласных отсутствуют. В начале слова сочетания согласных встречаются только в заимствованной лексике.

4. В азербайджанском языке в большом количестве встречаются двучленные и трехчленные сочетания согласных внутри слова (между слогами), они в небольшом количестве имеются и в конце слова (и конечного слога).

5. Двучленные сочетания согласных в начале слова (и начального слога) – 42 , в конце слова (и конечного слога) – 49. В интервокальном положении встречаемость КС высокая: только двучленных КС – 355, имеются в этой позиции и трехчленные (158 соч.) и четырехчленные (15 соч.) КС. Все это говорит о большой консонантной насыщенности середины слова в АЯ. В конце слова (и конечного слога) в АЯ обнаружено всего 51 КС, из них 49 КС двучленные, только 2 КС трехчленные.

Xəbərlər

Əhməd Şahidov Serbiya Respublikasının Qaçqınlar və Miqrantlar üzrə Ali Komissarı ilə görüşüb Əhməd Şahidov Serbiya Respublikasının Qaçqınlar və Miqrantlar üzrə Ali Komissarı ilə görüşüb “Azərbaycan və Serbiya ərazi bütövlüyü məsələsində bir-birini dəstəkləyir” – Serbiya Parlamentinin vitse-spikeri ilə görüş “Azərbaycan və Serbiya ərazi bütövlüyü məsələsində bir-birini dəstəkləyir” – Serbiya Parlamentinin vitse-spikeri ilə görüş Əhməd Şahidov Serbiya Respublikasının Ombudsmanı cənab Zoran Paşaliç ilə görüşüb Əhməd Şahidov Serbiya Respublikasının Ombudsmanı cənab Zoran Paşaliç ilə görüşüb Əhməd Şahidov Bosniya və Herseqovinanın Ombudsmanı ilə görüşdə Azərbaycan həqiqətləri barədə danışıb Əhməd Şahidov Bosniya və Herseqovinanın Ombudsmanı ilə görüşdə Azərbaycan həqiqətləri barədə danışıb Azərbaycanlı girovlar Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin məsələsi ATƏT-in Vyana toplantısında gündəmə gətirilib Azərbaycanlı girovlar Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin məsələsi ATƏT-in Vyana toplantısında gündəmə gətirilib Əhməd Şahidov ATƏT-in Vyana toplantısında Avropanın təhlükəsizliyində azad medianın rolu barədə danışıb Əhməd Şahidov ATƏT-in Vyana toplantısında Avropanın təhlükəsizliyində azad medianın rolu barədə danışıb “İnsan hüquq və azadlıqları ölkələrin milli təhlükəsizliyini məhdudlaşdırmamalıdır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Vyana toplantısında çıxış edib “İnsan hüquq və azadlıqları ölkələrin milli təhlükəsizliyini məhdudlaşdırmamalıdır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Vyana toplantısında çıxış edib “Google və Facebook terrorizm və separatizm üçün əlverişli meydana çevrilib” – Əhməd Şahidov ATƏT-də internet təhlükəsizliyindən danışıb “Google və Facebook terrorizm və separatizm üçün əlverişli meydana çevrilib” – Əhməd Şahidov ATƏT-də internet təhlükəsizliyindən danışıb Macarıstan İşgəncələr Əleyhinə Fondu azərbaycanlı girovlarla bağlı araşdırmalara başlayır Macarıstan İşgəncələr Əleyhinə Fondu azərbaycanlı girovlarla bağlı araşdırmalara başlayır Əhməd Şahidov Budapeştdə Mərkəzi Avropa Universitetinin Siyasi Elmlər Mərkəzinin rəhbəri ilə görüşüb Əhməd Şahidov Budapeştdə Mərkəzi Avropa Universitetinin Siyasi Elmlər Mərkəzinin rəhbəri ilə görüşüb Ermənistanın Varşavadakı səfirliyi qarşısında azərbaycanlı girovlarla bağlı aksiya keçirilib Ermənistanın Varşavadakı səfirliyi qarşısında azərbaycanlı girovlarla bağlı aksiya keçirilib “Bir milyon azərbaycanlı məcburi köçkün humanitar fəlakətin qurbanıdır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında erməni işğalından danışıb “Bir milyon azərbaycanlı məcburi köçkün humanitar fəlakətin qurbanıdır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında erməni işğalından danışıb “Kipr türklərinin iqtisadi, sosial və mədəni haqları tapdanmaqdadır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Şimali Kipr barədə danışıb “Kipr türklərinin iqtisadi, sosial və mədəni haqları tapdanmaqdadır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Şimali Kipr barədə danışıb “Bura gəldim deyim ki, 7 aydır atamdan xəbər almırıq” – Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava toplantısında çıxış edib “Bura gəldim deyim ki, 7 aydır atamdan xəbər almırıq” – Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava toplantısında çıxış edib “Bu foto erməni faşizminin bariz nümunəsidir” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında 2 yaşlı Zəhradan danışıb “Bu foto erməni faşizminin bariz nümunəsidir” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında 2 yaşlı Zəhradan danışıb