I.3.2. Интервокальные консонантные сочетания

I.3.2. Интервокальные консонантные сочетания

Ana Sayfa » Elmi rəylər » I.3.2. Интервокальные консонантные сочетания

Особое место в слоговых структурах двусложных слов занимают интервокальные КС, среди которых особо выделяются дву- и трехчленные КС.

Есть несколько четырехчленных и одно пятичленное КС.

Интервокальные двучленные КС – 355 соч.

ИДКС с губными в позиции 1 члена – 79 соч.

Сочетания типа ГГ – 15 соч.: [bb] – tibbi, [bm] – kubmetr, [pb] – qrupbaz, [pf] – sapfa, [pm] – yapma, [pp] – truppa, abpaş, [vb] – növbə, [vv] – ravvin, [vm] – travma, [ff] – biffon, [mb] – pambıq,anbar, [mp] – rampa, [mv] – simvol, [mf] – nimfa, [mm] – xammal, sınma.

Cочетания типа ГП – 41 соч.: [bd] – abdal, [bz] – abzas, [bc] –cibcik, [bn] – abnos, [br] – fabrik, [bl] – şablon; [fd] – safdil, bafta, [fç] – kefçi, neftçi, [fc] – kefcil, [fl] – kefli, [fn] – ifna, [fr] – nifrət, [f]s – kefsiz, lavsan, [fş] – ifşa, avşar, [fz] – əfzun, [ft] – avto; [pd] – lapdan, [pt] – qibtə, [ps] – ipsiz, abses, [pş] – şap-şup, [pc] – kipcə, [pç] – ipçi,dibçək, [pl] – diplom, [pn] – gipnoz, [pr] – kapron; [vd] – sevda, [vz] – mövzu, [vc] – evcik, [vl] – evli, [vn] – qrivna, [vr] – plevra; [md] – nimdaş, [mt] – tam-tam, [mz] – imza, [ms] – timsah, [mş] – şimşək, [mc] – damcı, [mç] – qamçı, [ml] – imla, [mn] – xamna, [mr] – qumral.

Сочетания типа ГС – 11 соч.: [bg] – cibgir, [by] – subyekt; [pg] – hap-gop, [pk] – abkeş, [py] – kupyur; [vg] – sevgi, [vy] – revyu; [fg] – lifgir; [mg] – qəmgin, [mk] – imkan, [my] – kimya.

Сочетания типа ГЗ – 12 соч. : [vq] – mövqe, [vк] – zavkom, [vğ] – çovğun, [vh] – gövhər; [fq] – əfqan, [fh] – məfhum; [pq] – çapqın, [pk] – yubka, [px] – abxaz; [mx] – xımxırd, [mğ] – damğa, [mh] – ham-ham.

ИДКС с переднеязычными в позиции 1 члена – 173 соч.

Сочетания типа ПГ – 36 соч.: [db] – xudbin, futbol, [dv] – spidvey, [dm] – idman; [tf] – lütfən, bədfal, [tm] – yetmiş; [zb] – cızbız, [zv] – vız-vız, [zm] – plazmon; [sb] – nisbət, [sp] – aspekt, [sv] – rusvay, [sf] – fıs-fıs, [sm] – asmaq; [şb] – şaşbaş, [şp] – aşbaz, [şv] – pişvaz, [şf] – fış-fış, [şm] – çeşmə; [cb] – icbar, [cv] – vıc-vıc, [cm] – qucmaq; [çb] – qoçbaz, [çp] – pıç-pıç, [çm] – miçman; [lb] – şalban, [lp] – mal-pul, [lv] – alver, [lf] – delfin, [lm] – kalmıк; [nv] – yanvar, [nf] – anfas; [rb] – karbon, [rp] – çırpı, [rv] – karvan, [rf] – bərfərz, [rm] – qarmon.

Сочетания типа ПП – 76 соч.:[dd] – yaddaş, dadlı, [ds] – ad-san, [dc] – cidd-cəhd, [dn] – ədna, [dr] – idrak; [td] – itdi, [tt] – qetto, [ts] – vitse, dadsız, [tş] – şit-şor, padşah, [tc] – tatca, [tç] – çat-çat; [tl] – atlas, [tn] – etnik, [tr] – retro; [zd] – muzdur, [zt] – iz-toz, [zz] – izzət, yazda, sazlı, [zs] – saz-söz, [zc] – qrızca, [zç] – izçi, [zl] – buzlaq, [zn] – yeznə, [zr] – mizrab; [sd] – basdəq, dəstək, [st] – tas-tas, [ss] – hissə, duzsuz, dadsız, [sc] – məscid, [sl] – aslan, [sn] – qasnaq, [sr] – misra; [jd] – stajlı, vicdan, [jt] – gec- tez; [şd] – işdək, beşlik, heşdən, [şt] – paştet, [şs] – işsiz, saçsız, [şş] – eşşək, [şc] – quşcuq, [şç] – başçı, [şn] – keçmiş, [şr] – dişrə; [cc] – taccıq, [cl] – iclas; [çs] – ucsuz, [çc] – üçcə, [çn] – heçnə, [çr] – içrə; [ld] – saldo, [lt] – balta, [lz] – balzam, [ls] – halsız, [lş] – pul-şey, [lc] – pulcuq, [lç] – elçi, [ll] – villa, [ln] – yalnız, [lr] – gülrux; [nd] – sandıq, [nt] – şantaj, [nz] – senzor, [ns] – insan, [nş] – inşa, [nc] – sancı, [nç] – klançı, [nn] – panno, şanlı, [nr] – tanrı, [rd] – girdab, [rt] – qurtum, [rz] – tarzən, [rj] – birja, [rs] – arsız, [rş] – turşu, [rc] – cur-cur, [rç] – darçın, [rl] – burlak, [rn] – zurna, [rr] – xarrat, nurlu.

Сочетания типа ПС – 24 соч.:[dg] – dadgər, [dk] – badkeş, [dy] – badya; [tg] – bitdi, [tk] – küt-küt, [ty] – tutya; [zg] – cizgi, [zy] – cizyə; [sg] – nisgil, eskiz, [sy] – nisyə; [şg] – qaş-göz, [şk] – aşkar, [şy] – beşyaş, [cg] – gicgah; [çg] – üçgöz, seçki; [lg] – ilgək, [lk] – yelkən, [ly] – milyon; [ng] – yengə, [nk] – anket, [ny] – senyor, [rg] – dargöz, [rk] – şirkət, [ry] – giryan.

Сочетания типа ПЗ – 37 соч.: [dq] – miqdar, [dğ] – badğız, [dh] – bədhal; [tq] – satqı, [tk] – plitka, [tx] – dadxa, [th] – ithaf; [zq] – sızqa, [zğ] – azğın; [sq] – qısqı, [sk] – maska, [sx] – pasxa, [sh] – ishal; [jq] – qıj-qıj; [şq] – daşqın, [şk] – fişka, [şx] – xaşxaş, [şh] – huş-huş; [cq] – ucqar, [cx] – gücxoş; [çq] – uçqun, [çx] – üçcə; [lq] – ealqız, [lk] – balkon, [lğ] – dalğa, [lx] – ilxı, [lh] – ilham; [nq] – inquş, [nk] – banka, [nx] – qanxor, [nğ] – yanğın, [nh] – zinhar; [rq] – larqo, [rk] – barkas, [rx] – burxuq, [rğ] – qırğın, [rh] – birhövr.

ИДКС с среднеязычными в позиции 1 члена – 36 соч.

Сочетания типа СГ – 8 соч.: [kb] – nikbin, [kp] – yekpay, [km] – hikmət; [yb] – qeybət, [yp] – şeypur, [yv] – heyva, [yf] – tayfa, [ym] – yayma;

Сочетания типа СП – 18 соч.: [kd] – dikdir, [kt] – diktə, [ks] – yeksan, [kc] – cik-cik, [kç] – dikçə, [kl] – təklif, [kn] – miknət, [kr] – yekrəy; [yd] – qreyder, [yt] – zeytun, [yz] – qeyzer, [ys] – qaysı, [yş] – şey-şüy, [yc] – yaycıq, [yç] – qayçı, [yl] – laylı, [yn] – iynə, [yr] – ceyra

Cочетания типа СС -5 соч.: [kg] – təkgöz, [kk] – hikkə; [yg] – aygün, [yk] – heykəl, [yy] – niyyət.

Сочетания типа СЗ – 5 соч.: [yq] – tayqa, [yk] – qayka, [yx] – meyxoş, [yğ] – qayğı, [yh] – hay-hay.

ИДКС с заднеязычными в позиции 1 члена – 67 соч.

Сочетания типа ЗГ – 19 соч.: [qb] – reqbi, [qv] – əqvam, [qm] – seqment;[kv] – sekvestr, [km] – lakmus, [xb] – müxbir, [xv] – ax-vay, [xf] – məxfi, [xm] – axmaq; [ğb] – bağban, [ğp] – yağ-piy, [ğv] – vığ-vığ, [ğf] – iğfal, [ğm] – yağmaq; [hb] – behbud, [hp] – şahpər, [hv] – qəhvə, [hf] – məhfər, [hm] – lehmə.

Сочетания типа ЗП – 38 соч.: [qd] – miqdar, [ql] – reqlan, [qn] – maqnat, [qr] – reqress; [kt] – rektor, tıq-tıq, [kz] – ekzot, [ks] – veksel, haqsız, [kc] – lakca, [kç] – çukşa, [kl] – reklam, haqlı, [kr] – ekran; [xd] – çıxdaş, [xt] – axta, [xs] – axsaq, yağsız, [xş] – yaxşı, [xc] – çexcə, [xç] – naxça, bağça, [xl] – sıxlıq, [xg] – çaxnaq, [xr] – ixrac; [ğd] – buğda, [ğt] – yağ-tər, [ğz] – zağ-zağ, [ğs] – yağsız, [ğc] – yığcam, [ğç] – ağçil, [ğl] – yağlı, [ğn] – sığnaq, [ğr] – sağrı;[hd] – gahdan, [ht] – mehtər, [hz] – ah-zar, [hs] – ehsan, [hş] – vəhşi, [hc] – mahcə, [hl] – mahlıc, [hn] – mahnı, [hr] – şöhrət.

Сочетания типа ЗС – 5 соч.: [qy] – miqyas, [xy] – baxya, [ğg] – ağgöz , [hg] – gah-gah, [hk] – ehkam.

Сочетания типа ЗЗ – 5 соч.: [kq] – saqqız, [xq] – qax-qoz, [hq] – dehqan, [hh] – səhhət, [ğq] – qığ-qığ.

Интервокальных двучленных КС 355. В позиции 1 члена наибольшее количество сочетаний образуют переднеязычные- 173 соч. На 2-ом месте губные с 79 сочетаниями. Далее идут заднеязычные – 67 соч. и среднеязычные – 36 соч. В позиции 2-го члена на первом месте также переднеязычные – 173 соч., далее идут губные – 78 соч., заднеязычные – 59 соч. и среднеязычные – 45 соч. Наибольшее количество сочетаний у ПП – 76, ГП – 41, ЗП – 38, ПЗ – 37 и ПС – 36.

Интервокальные трехчленные КС – 158 соч.

ИТКС с губными в позиции 1 члена – 17 соч.

Сочетания типа ГГГ – 1 соч.: [mpf] – dempf ler

Сочетания типа ГГП – 4 соч.: [mbl] – emblem, [mbr] – membran, [mpl] – tramplin, [mfl] – pamflet.

Сочетания типа ГПП – 8 соч.: [pst] – substant, [psl] – qipsli, [fts] – neftsiz, [ftç] – neftçi, [ftl] – neftli, [fsl] – nəfsli, [fşt] – bifşteks, [frl] – şifrli.

Сочетания типа ГПС – 2 соч.: [ftg] – qüftgü, [fsk] – nəfskar

Сочетания типа ГЗП – 2 соч.: [vql] – zövqlü, [vкs] – zövqsüz.

ИТКС с переднеязычными в позиции 1 члена – 111 соч.

Сочетания типа ПГГ – 1 соч.: [rpm] – çırpmaq.

Сочетания типа ПГП – 10 соч.: [tms] – ritmsiz, [tml] – ritmli, [zvl] – üzvlü, [spl] – displey, [cvl] – həcvli, [lms] – elmsiz, [lml] – elmli, [lpl] – qulplu, [rbc] – serbcə, [rpc] –turpca

Сочетания типа ПГЗ – 1 соч.:[spk] – qəsbkar

Сочетания типа ППГ – 9 соч.: [stm] – plastmass, [ltf] – multfilm, [ltm] – altmış, [nsf] – transfert, [ncm] – sancmaq, [rdm] – qardman, [rtb] – svertbot, [rtp] – part-part, [rtm] – artma

Сочетания типа ППП – 45 соч.: [trl] – metrlik, [zdl] – muzdlu, [zss] – muzdsuz, [stç] – züstçü, [str] – astra, [jdl] – vəcdli, [ldş] – feldşer, [ldc] – cild-cild, [lts] – cildsiz, [ltd] – altdan, [ltc] – keltcə, [ltl] – xıltlı, [ltr] – ultra, [lst] – rels-tir, [lss] – relssiz, [lsl] – relsli, [rst] – verstak, [rsç] – persçi, [rsl] – hirsli, [rss] – girssiz, [rsc] – farsca, [rts] – spirtsiz, yurdsuz, [rtç] – spirtçi, yurdçu, [rdd] – yurddaş, [rşs] – turşsur, [rşr] – marşrut, [rşl] – kvarşlaq, [ntt] – lanttaq, [ntç] – vintçi, [ntş] – landşaft, [nsn] – pensne, [nsl] – kansler, [ndl] – lendlord, [ndr] – tundra, [ndd] – anddaş, andlı, [ntd] – bantlı, [nsc] – inscins, [nss] – prinssiz, [nşl] – anşlaq, [nzl] – senzli, [njd] – dinclik, [ntr] – sentrizm, [nçs] – quncsuz, [nçç] – sincçi, andçı, [nçl] – frençli

Сочетания типа ППС – 5 соч.: [stg] – dəstgir, [rny] – vernyer, [rtk] – kirt-kirt, [rty] – çertyoj, [nty] – rantye.

Сочетания типа ППЗ – 7 соч.: [stk] – rastkar, [rtq] – cırtqoz, qurd-quş, [rtx] – xırd-xırd, xırt-xırt, [rtk] – kurtka, [ntq] – rentgen, [ncx] – xınc-xınc, [rçq] – qırç-qırç.

Сочетания типа ПСГ – 1 соч.: [ngv] – angvil

Сочетания типа ПСП – 2 соч.: [ngc] – cing-cing, [ngç] – dingçi

Сочетания типа ПЗГ – 6 соч.: [skv] – biskvit, [şqb] – eşqbaz, [rxm] – qırxmaq, [lxm] – qalxmaq, [nqp] – pinq-ponq,[nqv]-pinqvin

Сочетания типа ПЗП – 22 соч.: [skl] – çirkli, [skr] – diskret, [rks] – marksizm, [rqç] – irqçi, [rkl] – çirkli, [rxl] – çarxlı, [rxs] – çarxsız, [rxç] – çarxçı, [rxd] – qarxdış, [rkt] – arktik, [lxç] – xalqçı, [lkc] – ilkcə, [lkl] – silkli, [nkt] – plankton, [nkn] – banknot, [nkr] – bankrot, [nkl] – anklav, [nkç] – tankçı, ştanqçı, [nqr] – manqrov, [nql] – ştanqlı, [şql] – eşqli, [şks] – eşqsiz

Сочетания типа ПЗС – 1 соч. : [nqg] – rinqgit

Сочетания типа ПЗЗ – 1 соч.: [nkq] – dinkqo

ИТКС с среднеязычными в позиции I члена – 16 соч.

Сочетания типа СГП – 1 соч.: [yfl] – şleyfli

Сочетания типа СПГ – 3 соч.:[ysb] – beysbol, aysberq, [ysm] – seysmik, [ksm] – əksmeyl

Сочетания типа СПП – 8 соч.: [ydd] – qeydli, [yzn] – qeyznak, [yzl] – qeyzlə, [yts] – qeydsiz, [yşn]-eyş-nuş, [ytn] – seytnot, [yss] – qeyzsiz, [ytç] – qeydçi

Сочетания типа СПC – 4 соч.: [yzy] – feyzyab, [yzg] – seyrgah, [ydg] – seydgah, [ytk] – qeytkeş

ИТКС с заднеязычными в позиции 1 члена – 14 соч

Сочетания типа ЗПП – 10 соч.: [ktl] – faktlı, [kst] – ekstaz, [xtt] – taxt-tac, [xtl] – baxtlı, [xts] – vaxtsız, [ğts] – nağtsız, [xts] – vaxtsız, [nts] – cəhdsiz, [nrl] – sehrli, [hrs] – sehrsiz

Сочетания типа ЗПГ – 3 соч.: [ksp] – ekspert, [xtv] – vaxt-vaxt, [hrb] – sehrbaz , [ksk] – ekskurs

Сочетания типа ЗПС – 1 соч. : [hrk’] – sehrkar

Интервокальных трехчленных КС в ДС АЯ – 158. В позиции 1-го члена таких сочетаний выступают переднеязычные – 111 соч., губные – 17 соч., среднеязычные – 16 соч., заднеязычные – 14 соч. В позиции 2 – го члена на первом месте также переднеязычные – 102 соч., далее идут заднеязычные – 32 соч., губные – 18 соч. и только в 6 соч. выступают среднеязычные. В позиции 3-го члена на 1 месте также переднеязычные – 112 соч., у губных 24 соч., среднеязычных 13 соч., заднеязычных 9 соч.

Интервокальные четырехчленные КС – 15 соч.

ИТКС с губными в позиции I члена – 1 соч.

Сочетания типа ГППП -1 соч.: [psşl] – qipsşlak

ИТКС с переднеязычными в позиции I члена – 9 соч.

Сочетания типа ПППП – 3 соч.: [rstd] – verslik, [ntst] – landstinq, [ntşt] – landşturm

Сочетания типа ППЗП – 4 соч.: [tskr] – blitskriq, [ltqr] – altqrup, [nskr] – sanskrit, [ndqr] – landqrat.

Сочетания типа ПППС – 1 соч.: [rtny] – partnyor

ИТКС с заднеязычными в позиции I члена – 3 соч.

Сочетания типа ПЗПП – 1 соч.: [nkst] – qanqster

Сочетания типа ЗПГП – 2 соч.: [kspr] – ekspromt, [pstr] – supstrat

Сочетания типа ЗППП – 1 соч.: [kstr] – ekstra

ИТКС с среднеязычными в позиции I члена – 2 соч.

Сочетания типа СЗПП – 1 соч.: [yxst] – reyxstaq

Сочетания типа СЗПГ – 1 соч.: [yxsv] – reyxsver

Интервокальные пятичленные КС – 1 соч.

Сочетания типа ПППЗП – 1 соч.: [ntskn] – landsknext

Указанное пятичленное сочетание встретилось в одном единственном слове landsknext, в котором в русском языке выступает четырехчленное КС, т.к. сочетание согласных дс в русском языке произносится как [ц]: [ланцхнэхт].

Таким образом, в интервокальном положении в двусложных словах азербайджанского языка обнаружено в общей сложности 529 КС, из которых 355 сочетаний двучленные, 158 – трехчленные, 15 – четырехчленные и 1- пятичленное.

Xəbərlər

Ermənistanın Varşavadakı səfirliyi qarşısında azərbaycanlı girovlarla bağlı aksiya keçirilib Ermənistanın Varşavadakı səfirliyi qarşısında azərbaycanlı girovlarla bağlı aksiya keçirilib “Bir milyon azərbaycanlı məcburi köçkün humanitar fəlakətin qurbanıdır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında erməni işğalından danışıb “Bir milyon azərbaycanlı məcburi köçkün humanitar fəlakətin qurbanıdır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında erməni işğalından danışıb “Kipr türklərinin iqtisadi, sosial və mədəni haqları tapdanmaqdadır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Şimali Kipr barədə danışıb “Kipr türklərinin iqtisadi, sosial və mədəni haqları tapdanmaqdadır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Şimali Kipr barədə danışıb “Bura gəldim deyim ki, 7 aydır atamdan xəbər almırıq” – Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava toplantısında çıxış edib “Bura gəldim deyim ki, 7 aydır atamdan xəbər almırıq” – Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava toplantısında çıxış edib “Bu foto erməni faşizminin bariz nümunəsidir” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında 2 yaşlı Zəhradan danışıb “Bu foto erməni faşizminin bariz nümunəsidir” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında 2 yaşlı Zəhradan danışıb “Azərbaycan və gürcü xalqlarının qarşılıqlı münasibəti Avropa üçün nümunə ola bilər” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Cənubi Qafqazdakı etnik durumdan danışıb “Azərbaycan və gürcü xalqlarının qarşılıqlı münasibəti Avropa üçün nümunə ola bilər” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Cənubi Qafqazdakı etnik durumdan danışıb “Şuşa, Ağdam və Kəlbəcərdə məscidlər dağıdılıb, yerində erməni kilsələri inşa edilib” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Ermənistan tərəfini tənqid edib “Şuşa, Ağdam və Kəlbəcərdə məscidlər dağıdılıb, yerində erməni kilsələri inşa edilib” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Ermənistan tərəfini tənqid edib “Azərbaycanda hər kəs üçün bərabər siyasi imkanlar mövcuddur” – Əhməd Şahidov ATƏT-də Azərbaycana yönəlik ikili standartları tənqid edib “Azərbaycanda hər kəs üçün bərabər siyasi imkanlar mövcuddur” – Əhməd Şahidov ATƏT-də Azərbaycana yönəlik ikili standartları tənqid edib Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Cənubi Qafqazda demokratik islahatlar və seçkilər barədə çıxış edib Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Cənubi Qafqazda demokratik islahatlar və seçkilər barədə çıxış edib “Dilqəm Əsgərovun oğlunun ATƏT-də çıxışı girovlarımıza beynəlxalq diqqəti artıracaq” – Əhməd Şahidov “Dilqəm Əsgərovun oğlunun ATƏT-də çıxışı girovlarımıza beynəlxalq diqqəti artıracaq” – Əhməd Şahidov Əhməd Şahidov Prezidentin Qax səfərini şərh etdi – “Qaxda daha sürətli inkişafın şahidi olacağıq” Əhməd Şahidov Prezidentin Qax səfərini şərh etdi – “Qaxda daha sürətli inkişafın şahidi olacağıq” Qax kəndlərinin yolları yenidən qurulur, müasir asfalt örtüyü çəkilir Qax kəndlərinin yolları yenidən qurulur, müasir asfalt örtüyü çəkilir Yüksəklərdə olan sevgi və ya mən Qaxı niyə sevirəm?! Yüksəklərdə olan sevgi və ya mən Qaxı niyə sevirəm?! Tbilisidə “Gürcüstan-Azərbaycan: gənclər və ortaq dəyərlər” mövzusunda dəyirmi masa keçirilib Tbilisidə “Gürcüstan-Azərbaycan: gənclər və ortaq dəyərlər” mövzusunda dəyirmi masa keçirilib Əhməd Şahidov Gəncədə keçirilən təlimlərdə sosial medianın gənclərin həyatındakı əhəmiyyətindən danışıb Əhməd Şahidov Gəncədə keçirilən təlimlərdə sosial medianın gənclərin həyatındakı əhəmiyyətindən danışıb