I.3.1. Фонетическая структура начального слога двусложных слов азербайджанского языка

I.3.1. Фонетическая структура начального слога двусложных слов азербайджанского языка

Ana Sayfa » Elmi rəylər » I.3.1. Фонетическая структура начального слога двусложных слов азербайджанского языка

I.3. Фонетическая структура слога двусложных слов азербайджанского языка

I.3.1. Фонетическая структура начального слога двусложных слов азербайджанского языка

Начальный слог в азербайджанском языке включает следующие структуры: Г, ГС, ГСС, СГ, СГС, ССГ, СГСС, ССГС, ССГСС, СГССС, СССГ, СССГС – всего 12 структур.

Начальные слоги в АЯ могут состоять как из одного гласного, так и из сочетания гласного с согласными.

Слоги, которые начинаются с гласного, следующие: Г, ГС, ГСС. В начале таких слогов встречаются все гласные, кроме гласного [ı] . Тип слога Г, являющийся неприкрыто-открытым, встречается в 440 двусложных словах АЯ, но только в 5 словах начальный неприкрыто-открытый слог Г сочетается с конечным неприкрытым слогом, образуя сочетание начальных гласных ГГ: a-id, а-ул, а-ут. Как и в остальных неприкрыто-открытых структурах типа Г, так и в неприкрыто-закрытых структурах ГС (863 слова) и ГСС – (69 слов) в позиции гласных встречается 8 гласных, количество согласных составляет от одного до двух. В связи с тем, что за этими слогами следуют прикрытые (как правило, с одним согласным) слоги, то конечные согласные этих слоговых структур описываются в составе интервокальных КС. Максимальное количество сочетаний с последующими согласными образует гласный [а] , который сочетается со всеми 24 согласными АЯ (abad, acı, açıq, ada, afta, agah, ağa, ahil, axsa, ajur, akın, Akif, aqil, ala, amal, anac, aprel, araq, Aslan, aşıq, ata, avam, ayı, azad), гласный [ə] – c 22 согласными (əbəs, əcəl, əda, əfəl, əgər, əğyar, əhli, əxlaq, əcdad – əj, əkin, əqli, əla, əmək, ənlik, əppək, ərik, əsa, əşya, ətək, əvəz, əyin, əzab), [i] – с 20 согласными (iblis, iclas, işmə, idman, ifa, igid, iğfal, ixrac, iki, iqlim, ilan, iman, inad, ipək, irad, isim, işıq, iti, iydə, izah), [o] – с 18 согласными (oba, ocaq, oçerk, odlu, ofis, oğlan, oha, oxlov, oksid, olmaq, omac, onsuz, opal, oraq, ostan, otaq, oval, oyaq, ozan), [e] – с 17 согласными (ecaz, edam, effekt, ehkam, ekran, ekiz, elan, emal, eniş, era, epos, eston, eşik, etap, evsiz, eyvan, ezam), [u] – с 15 согласными (ucqar, uçan, udmaq, ufaq, uğur, uxay, ulaq, umac, unlu, uran, usta, uşaq, utanc, uyğun, uzaq), [ö] – с 14 согласными (ödlük, öfkə, ögcu, öhdə, öküz, ölçü, ötüş, öncə, öpüş, ördək, ötmək, övlad, öyüd, özək), [ü] – с 12 согласными (üçqat, üfüq, üqab, ülgüc, ümid, ünvan, ürək, üstün, üşşaq, ütü, üvəz, üzük).

Следующую группу составляют слоговые структуры, начинающиеся на один согласный. Такие слоговые структуры могут быть прикрыто-открытыми и прикрыто-закрытыми. Прикрыто-открытая слоговая структура СГ встречается в 3307 словах. Имеются прикрыто-закрытые слоговые структуры с одним, двумя и тремя конечными консонантными сочетаниями: СГС – 4436 слов, СГСС – 442 слова и СГССС – 37 слов; конечные КС в этих структурах будут описаны вместе с начальными согласными неначальных слоговых структур, образующих интервокальные КС. Эти слоговые структуры представляют интерес с точки зрения сочетаемости начальных согласных с гласными типа СГ. Такие сочетания являются универсальными и очень удобными с произносительной точки зрения. В начале названных слогов встречаются все согласные АЯ, кроме согласного [ğ].

Максимальное количество – по 9 сочетаний типа СГ образуют: губные [b] (bacı, beşik, bəbək, bığlı, bibi, boran, böcək, bucaq, bülbül), [p] (paşa, pedal, pəhriz, pırpız, pinti, polad, pöhrə, pusqu, püstə), [f] (fağır, fevral, fəhlə, fıstıq, fikir, fokus, fövrən, fuksin, fürsət), [m] (masa, medal, məclis, mıxlı, mixək, moda, möhtac, mulat, müflis), переднеязычные [d] (daban, debit, dəmir, dığıre, didik, dodaq, dönük, durna, dünya), [t] (tacir, telli, təbib, tıxma, tifil, toxum, tövbə, tufan, tüfəng), [z] (zaman, zehin, zədə, zığlı, zireh, zoğal, zöhrə, zurna, zülmət), [s] (sabah, sevda, səbir, sıfır, silah, soba, sönük, sual, sübut), [ş] (şabaş, şehli, şəfa, şırım, şifon, şora, şöhrət, şuluq, şübhə), [c] (calaq, cehiz, cəfa, cıdır, cilov, corab, covhər, cuna, cücə), [ç] (çadır, çeşid, çəkmə, çıxıq, çiban, çoban, çörək, çubuq, çürük), [l] (laxta, lehim, ləçək, lıqqa, libas, lobya, lövhə, lupa, lüğət), [n] (nabat, neçə, nəcib, neftçi, nida, novruz, nökər, nuqa, nüfuz) и [r] (rasa, rebus, rəqəm, rıçaq, risə, robot, röya, rulet, rüsüm); среднеязычныe [k] (kabab, keçi, kəbin,kırtı, kibrit, kosa, könülkudu, küçə) и [y] (yaba, yeddi, yəhər, yığım, yiyə, yodlu, yönlü, yuxa, yüksək), заднеязычные [q] (qaba, qeyri, qəbul, qıdıq, qiblə, qoca, gönçə, qucaq, qüdrət) и [h] (haça, heca, həbib, hır-hır, hissə, hovuz, höcət, huşsuz, hüdud); по 8 сочетаний образуют : губной [v] (valeh, vena, vəba, vımpel, vicdan, votum, vurğu, vüqar), среднеязычный [g] (gavur, gecə, gəmi, gilas, gonbul, gödək, gurluq, güclü), заднеязычный [x] (xalat, xeyli, xəbər, xılxa, xilas, xonça, xörək, xumar). 7 сочетаний у переднеязычного [j] (jaket, jele, jığ-jığ, jilet, jokey, jurnal, jüri). Всего 3 сочетания типа СГ у заднеязычного согласного [k] (kabel, kobalt, kubik), а заднеязычный согласный [ğ] не употребляется в начале начального слога, так как он вообще не употребляется в начале слова.

Начальные консонантные сочетания в двусложных словах азербайджанского языка

В начале начальных слоговых структур двусложных слов встречаются в небольшом количестве двучленные КС, которые выступают в прикрытых слогах типа ССГ (188 слов), ССГС (188 слов) и ССГСС (39 слов). Первый тип слога открытый, второй и третий типы – закрытые. Конечные согласные закрытых слоговых структур будут анализированы в составе интервокальных КС, конечный член которых прикрывает начало неначального (т.е. второго) слога двусложных слов. При определении консонантных сочетаний учитываются все фонетические явления, приводящие к различного рода чередованиям на стыке этих сочетаний (1,218-225; 2,121-126, 3,70-77, 84-86).

Начальные двучленные консонантные сочетания – НДКС – 42 соч.

НДКС с губными в качестве 1 члена – 11 соч.

Сочетания типа ГП – 8 соч.:[ft] – ftorlon, [fl] – flügel, [fr] – fraza, [bl] – bloknot, [br] – brezernt, [ps] – psixoz, [pr] – prizma, [pl] – plakat.

Cочетания типа ГС – 2 соч.: [my] – myao, [py] – pyero.

Cочетания типа ГЗ – 1 соч.: [bh] – bhakti

НДКС с переднеязычными в качестве 1 члена – 21 соч.:

Сочетания типа ПГ – 7 соч.: [dv] – dvoryan, [sm] – smeta, [sp] – spazma, [sv] – sviter, [sf] – sferik, [şv] – şveller, [şp] – şpaler.

Cочетания типа ПП – 9 соч.:[dz] – dzü-do, [dr] – drenaj, [tr] – traktor, [st] – statik, [sl] – slalom, [sn] – snayper, [şt] – ştapel, [şl] – şlanqlı, [şr] – şrapnel. Cочетания типа ПС – 4 соч.:[dy] – dyaçok, [sk] – skelet,[şk] – şkiper, [ly] – lyapis.

Сочетания типа ПЗ – 1 соч.: [sk] – skafandr.

НДКС с заднеязычными в позиции 1 члена -10 соч.:

Сочетания типа ЗГ – 1 соч.: [kv] – kvadrat.

Сочетания типа ЗП – 9 соч.:[ql] – qlobus, [qr] – qrafin, [ks] – ksero, [kş] – kşatra, [kl] – klarnet, [kn] – knesset, [kr] – krater, [xl] – xlorid, [xr] – xronik.

В позиции первого члена начальных двучленных КС нет cреднеязычных согласных. Начальных двучленных КС в ДС АЯ – 42. В позиции 1 члена в 21 сочетании выступают переднеязычные, далее идут губные 11 соч., заднеязычные 10 соч. В позиции 2-го члена на первом месте также переднеязычные – 26 соч., на 2-ом месте губные – 8 соч., далее идут среднеязычные – 6 соч., заднеязычные встречаются только в 2-х сочетаниях.

Начальные трехчленные консонантные сочетания – НТКС – 8 соч.

В начале начальных слоговых структур встречается 7 трехчленных КС. Это слоговые структуры типа СССГ и СССГС. Первый тип слога открытый, второй – закрытый. Конечный согласный закрытого слога включается в состав интервокальных КС и рассматривается как первый член таких сочетаний.

НТКС с губными в позиции 1 члена – 1 соч.

Сочетания типа ГПС – 1 соч.: [pry] – pryanik.

НТКС с переднеязычными в позиции 1 члена – 4 соч.

Сочетания типа ПГП – 1 соч.:[spr] – sprinter.

Сочетания типа ППС – 1 соч.:[şly] – şlyader

Сочетания типа ПЗП – 2 соч.:[skl] – sklera, [skr] – skripka.

НТКС с заднеязычными в позиции 1 члена – 3 соч.

Сочетания типа ЗПС – 2 соч.: [kly] – klyasser, [kny] – knyazlıq.

Сочетания типа ЗЗГ – 1 соч.: [kxm] – kxmerli

Xəbərlər

Əhməd Şahidov Serbiya Respublikasının Qaçqınlar və Miqrantlar üzrə Ali Komissarı ilə görüşüb Əhməd Şahidov Serbiya Respublikasının Qaçqınlar və Miqrantlar üzrə Ali Komissarı ilə görüşüb “Azərbaycan və Serbiya ərazi bütövlüyü məsələsində bir-birini dəstəkləyir” – Serbiya Parlamentinin vitse-spikeri ilə görüş “Azərbaycan və Serbiya ərazi bütövlüyü məsələsində bir-birini dəstəkləyir” – Serbiya Parlamentinin vitse-spikeri ilə görüş Əhməd Şahidov Serbiya Respublikasının Ombudsmanı cənab Zoran Paşaliç ilə görüşüb Əhməd Şahidov Serbiya Respublikasının Ombudsmanı cənab Zoran Paşaliç ilə görüşüb Əhməd Şahidov Bosniya və Herseqovinanın Ombudsmanı ilə görüşdə Azərbaycan həqiqətləri barədə danışıb Əhməd Şahidov Bosniya və Herseqovinanın Ombudsmanı ilə görüşdə Azərbaycan həqiqətləri barədə danışıb Azərbaycanlı girovlar Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin məsələsi ATƏT-in Vyana toplantısında gündəmə gətirilib Azərbaycanlı girovlar Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin məsələsi ATƏT-in Vyana toplantısında gündəmə gətirilib Əhməd Şahidov ATƏT-in Vyana toplantısında Avropanın təhlükəsizliyində azad medianın rolu barədə danışıb Əhməd Şahidov ATƏT-in Vyana toplantısında Avropanın təhlükəsizliyində azad medianın rolu barədə danışıb “İnsan hüquq və azadlıqları ölkələrin milli təhlükəsizliyini məhdudlaşdırmamalıdır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Vyana toplantısında çıxış edib “İnsan hüquq və azadlıqları ölkələrin milli təhlükəsizliyini məhdudlaşdırmamalıdır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Vyana toplantısında çıxış edib “Google və Facebook terrorizm və separatizm üçün əlverişli meydana çevrilib” – Əhməd Şahidov ATƏT-də internet təhlükəsizliyindən danışıb “Google və Facebook terrorizm və separatizm üçün əlverişli meydana çevrilib” – Əhməd Şahidov ATƏT-də internet təhlükəsizliyindən danışıb Macarıstan İşgəncələr Əleyhinə Fondu azərbaycanlı girovlarla bağlı araşdırmalara başlayır Macarıstan İşgəncələr Əleyhinə Fondu azərbaycanlı girovlarla bağlı araşdırmalara başlayır Əhməd Şahidov Budapeştdə Mərkəzi Avropa Universitetinin Siyasi Elmlər Mərkəzinin rəhbəri ilə görüşüb Əhməd Şahidov Budapeştdə Mərkəzi Avropa Universitetinin Siyasi Elmlər Mərkəzinin rəhbəri ilə görüşüb Ermənistanın Varşavadakı səfirliyi qarşısında azərbaycanlı girovlarla bağlı aksiya keçirilib Ermənistanın Varşavadakı səfirliyi qarşısında azərbaycanlı girovlarla bağlı aksiya keçirilib “Bir milyon azərbaycanlı məcburi köçkün humanitar fəlakətin qurbanıdır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında erməni işğalından danışıb “Bir milyon azərbaycanlı məcburi köçkün humanitar fəlakətin qurbanıdır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında erməni işğalından danışıb “Kipr türklərinin iqtisadi, sosial və mədəni haqları tapdanmaqdadır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Şimali Kipr barədə danışıb “Kipr türklərinin iqtisadi, sosial və mədəni haqları tapdanmaqdadır” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında Şimali Kipr barədə danışıb “Bura gəldim deyim ki, 7 aydır atamdan xəbər almırıq” – Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava toplantısında çıxış edib “Bura gəldim deyim ki, 7 aydır atamdan xəbər almırıq” – Dilqəm Əsgərovun oğlu ATƏT-in Varşava toplantısında çıxış edib “Bu foto erməni faşizminin bariz nümunəsidir” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında 2 yaşlı Zəhradan danışıb “Bu foto erməni faşizminin bariz nümunəsidir” – Əhməd Şahidov ATƏT-in Varşava toplantısında 2 yaşlı Zəhradan danışıb